Figo
| Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
- Iste articlo ye sobre a infructescencia comestible d'a figuera dita Figo. Ta o fútbolista conoixiu como Figo se veiga Luis Figo.


O figo[1][2] u figa[1][2][3] (d'o latín <ficu(s)[3][4] y <fica[3], respectivament) ye a infructescencia comestibles d'a figuera, árbol caducifolio que se cautiva en principalment ta la suya obtención, y que se troba asilvestrau a sobén en as rechions a on que se'n cautiva.
Os figos son siconios, un tipo peculiar d'infructescencias que se producen por a polinización entomofila d'as flors que concaben, cuan encara son inflorescencias, por parte de cualques especies d'insectos himenopteros.
Historia
S'ha trobau restas subfósils de figos en poblaus proto-neoliticos d'Orient Meyo, como en o chacimiento de Gilgal I[5], en a val d'o río Chordán, datadas d'entre o 9400 aC y o 9200 aC[5]. Bels autors consideran que o cautivo d'a figuera podría estar mas antigo que o de trigo y o segal, que tradicionalment s'ha considerau como os primers vechetals domesticaus por l'hombre[6], y que por contra podría haber estau pionero en chunto con o de l'hordio[6].
Marco Porcio Catón, en a suya obra De Agri Cultura, da treslau d'os usos que teneban lo menos ueito variedaz de figos en a epoca romana.
Nombres
A forma femenina «figa», que dimana directament d'a forma latina <FICA, una variant de <FICUS[3], s'emplega en a mayor parte d'as comarcas nort-orientals d'Aragón en l'actualidat: en o Semontano de Balbastro, Sobrarbe, Ribagorza y a Cinca Meya en o dominio lingüistico aragonés. S'ha documentau en a val de Chistau[2][3], en Tella[7], en a Espunya[2], en Nerín[8], en a Ribera de Graus[9], en Radiquero[2] y Salas Altas[2], y dica en as poblacions d'a val d'o río Mezquín, en o Baixo Aragón, se conserva ista forma femenina como parola de substrato aragonés en o castellano actual[10].
A forma masculina, «figo», ye a sola forma que se conoix como autoctona en poblacions de a zona nort-occidental, como en Agüero[2] y en Ansó[2][11], pero coexiste con «figa» lo menos en Chistau[12] y Baixo Penyas[13] y en a Buerda[14]. Particularment, en estudios feitos por Fernando Romanos y Fernando Blas, se conoix que tanto en Baixo Penyas como en a val de Chistau i ha bel matiz de diferencia d'entre luso de «figo» y «figa», en estando «figa» a parola que os autoctonos fan servir ta nombrar una variedat d'ista fruita, de menor mida[12][13], a la cual en cheneral le dicen «figo»[12][13]. Iste matiz no ha estau reculliu por garra mas autor, y mismo en a Buerda, a on que se conoix l'uso de as dos formas, son perfectament intercambeables y sinonimas d'entre si.
Se veiga tamién
Referencias
- ↑ 1,0 1,1 (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 (an) VIDALLER TRICAS, Rafel: Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals; Edicions Val d'Onsera, Zaragoza 2004. ISBN 978-84-8986-235-7.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 (es) MOTT, Brian L.. Diccionario etimológico chistabino-castellano castellano-chistabino. Institución «Fernando el Católico». Zaragoza, 2000. ISBN 84-7820-553-5
- ↑ (es) Voz «Higo» en a edición en linia de o Diccionario de la Real Academia Española; consultau o 24 d'abril de 2012
- ↑ 5,0 5,1 (en) Lev-Yadun, Simcha; Ne'eman, Gidi; Abbo, Shahal & Flaishman, Moshe A. (2006): Comment on "Early Domesticated Fig in the Jordan Valley". Science 314(5806): 1683a. Veiga-se o .pdf
- ↑ 6,0 6,1 (en) Kislev, Mordechai E.; Hartmann, Anat & Bar-Yosef, Ofer (2006b): Response to Comment on "Early Domesticated Fig in the Jordan Valley". Science 314(5806): 1683b. Veiga-se o .pdf
- ↑ (es) LOZANO SIERRA, Chabier, Aspectos Lingüísticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca); Gara d'Edizions. Zaragoza, 2010. ISBN 978-84-8094-062-7
- ↑ (es) QUINTANA i FONT, Artur, El Aragonés nuclear de Nerín y Sercué (Valle de Vio); Gara d'Edizions. Zaragoza, 2007. ISBN 978-84-8094-060-3
- ↑ (es) ARNAL PURROY, Mª Luisa, Diccionario del habla de la Baja Ribagorza Occidental -Huesca-; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2003. ISBN 84-8094-052-2
- ↑ (es) QUINTANA i FONT, Artur et al., El Aragonés residual del bajo valle del Mezquín (2ª Ed.); Ayuntamiento de Torrecilla de Alcañiz. Torreziella d'Alcañiz, 2004. ISBN 84-606-3647-X
- ↑ (es) BARCOS, Miguel Ánchel, El Aragonés Ansotano: estudio lingüístico de Ansó y Fago; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2007. ISBN 978-84-8094-058-0
- ↑ 12,0 12,1 12,2 (es) BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. ISBN 978-84-8094-061-0
- ↑ 13,0 13,1 13,2 (es) BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, El Aragonés de Baixo Peñas; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2005. ISBN 84-8094-054-9
- ↑ (es) CORONAS CABRERO, Mariano, Vocabulario aragonés de Labuerda-A Buerda (Sobrarbe); Xordica Editorial. Zaragoza, 2007. ISBN 978-84-96457-23-2
Vinclos externos
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.