Rodeno

Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Este articlo tracta o rodeno, piedra roya d'arena. Pa atros usos d'a palabra Rodeno, veiga Rodeno (desambigación).
Pinar de Pinus pinaster en o Paisache Protechiu de los Pinars de Rodeno d'a Sierra d'Albarracín.

Rodeno ye como se diz en o sud d'a provincia de Teruel y en as comarcas churras[1] a la piedra panal de color roya, en especial a las piedras d'arena d'a formación Buntsandstein (Permico superior-Triasico inferior) y a lo terreno a on bi n'ha, constituindo un paisache caracteristico. Una piedra panal será ya roya por o menos con un 1% de hematites.[2]

Por extensión se puet aplicar o termin "rodeno" a cualsiquier material royo d'esta formación cheolochica u cualsiquier atra que li se pareixca como a formación Weald, relacionau con o toponimo Rubiuelos de Mora. O termin rodeno puet traducir o termin red sandstone d'os países anglosaxons pa referir-se a las piedras d'arena que se formoron por a erosión de diferents orochenos paleozoicos: as formacions old red sandstone d'o Devonián y new red sandstone d'o Permico equivalents a las molasas pirenencas tardiherzinicas d'o Pireneu axial. Tamién a piedra roya d'arena de l'antiga Nabatea (a on ye a ciudat de Petra), ye por extensión rodeno. Manimenos en a compleganza d'o río Martín en o norte d'a provincia de Teruel no se fa servir tradicionalment a palabra "rodeno" y dicen piedra roya a esta roca y royales a os puestos a on se troba.[3] Una formación rocosa con rodeno pueden recibir a denominación de rodenal[4].

Etimolochía

Seguntes Joan Coromines a palabra rodeno puet estar una variant mozarabe de roano que presenta e por imela, y se remontaría a lo gotico rauda,[1] estando un goticismo propio de l'aragonés teruelano y d'as comarcas churras antes de la suya castellanización.

O rodeno como part d'o paisache

Os terrenos con rodeno tienen un modelau y una vechetación diferents a los que bi ha en os materials calsinosos que predominan en o Sistema Iberico oriental.

En a Sierra d'Albarracín bi ha una zona con rodeno protechida dita Pinares de Rodeno.

O rodeno ye responsable de bel toponimo como Rodenas, Rubiales, Rubiuelos/Rubielos, La Foz de la Viella, etcetera. En as comarcas churras bi ha microtoponimos derivaus d'a palabra rodeno como El Rodenet (en Segorb), El Rodenal (en Alcudia de Beyo), El Rodeno (en Figueras, Gátova, Altura y Sonecha), El Rodano (en Beixix), y Castillo de Rodana (en Almedíxar).[1]

O rodeno en construcción

Si a piedra panal siempre s'ha feito servir como piedra picada, a color roya li da un cierto atractivo que fa que o rodeno lo faigan servir como material de construcción en a zona a on se troban os afloramientos, y dica en lugars d'a redolada ya a cierta distancia.

Se fa servir o rodeno como material de construcción en a provincia de Teruel, (destacando o Castiello de Peracens), en Las Paúls (Ribagorza), en a Sierra de Prades (a Ilesia de Prades ye d'este material), y en o Baztán.

Imáchens

Referencias

  1. 1,0 1,1 1,2 (es) Natividad Nebot Calpe: Germanismos y arabismos en el habla castellano-aragonesa. Archivo de Filología Aragonesa, XXXII-XXXIII.
  2. (es) Francisco Anguita Virella: Origen e historia de la Tierra. Editorial Rueda, 1998, p. 425.
  3. (es) Luis Miguel Bajén García, Fernando Gabarrús Alquézar: Memoria de los hombres-libro. Guía de la Cultura Popular del Río Martín. Biella Nuei Sociedad Cooperativa, 2002. pp. 61-62.
  4. (es) Emilio Escudero, María José Franchès: El Rodeno. Colección RUTASCAI por Aragón, nº 25. CAI, 2005.

Bibliografía

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.