Frisón

Faláu en
Faláu en Países Baxos, Alemaña y Dinamarca
Númberu de falantes
Falantes Tipu Añu
480 0002001
612 0002004
Datos
Familia Llingües anglofrisies y llingües ingaevóniques
Sistema d'escritura alfabetu llatín
Reguláu por Fryske Akademy
Mapa de distribución
Cambiar los datos en Wikidata

El frisón[1] (en frisón occidental: Frysk, en frisón de Saterland: Fräisk, en frisón septentrional: Frasch, Fresk, o Friisk) ye un grupu estrechamente emparentáu de llingües xermániques occidentales, falaes per cerca de 400 000 frisones, que viven nes franxes meridionales del mar del Norte nos Países Baxos y Alemaña. Les llingües frisones son el grupu llingüísticu vivu más averáu a les llingües ángliques; los dos grupos conformen la caña de les llingües anglofrisies y, xunto colos dialeutos del baxu alemán, constitúin les llingües xermániques del mar del Norte (o ingaevóniques). Magar la rellación averada xenética ente l'inglés y el frisón, les llingües modernes nun son mutuamente intelixibles. Les circunstancies xeográfiques y hestóriques fixeron que les dos llingües s'alloñaren llingüísticamente.[2]

El frisón dixébrase tradicionalmente en tres cañes, davezu clasificaes como llingües frisones estremaes, anque los dialeutos dientro de cada caña nun seyan necesariamente mutuamente intelixibles.[3] El frisón occidental ye, con diferencia, la más falada de les tres y ye llingua oficial na provincia neerlandesa de Frisia, onde se fala nel territoriu continental y en dos de les islles frisones occidentales: Terschelling y Schiermonnikoog. Tamién se fala en cuatro pueblos del Westerkwartier, na provincia vecina de Groningen. El frisón septentrional, la segunda caña, fálase nel distritu alemán más al norte, Nordfriesland, nel estáu de Schleswig-Holstein, lo mesmo na zona continental que nes islles frisones septentrionales de Sylt, Föhr, Amrum y les Halligen. Tamién se fala nes islles de Heligoland y Düne, nel mar del Norte. La tercer caña, el frisón oriental, caltién namái una variedá viva, el frisón de Saterland, faláu nel conceyu de Saterland, nel distritu baxosaxón de Cloppenburg. Arrodiaos de turberes, los cuatro pueblos de Saterland atópense darréu les llendes de Frisia oriental, na rexón d'Oldenburger Münsterland. Na mesma Frisia oriental, anguaño fálase'l baxu saxón de Frisia oriental, que nun ye una llingua frisona, sinón una variedá del baxu alemán/baxu saxón.

La rexón de Frisia recalcada nun mapa d'Europa

A lo llargo de munchos sieglos, el frisón tuvo perinfluyíu pol neerlandés, y les dos árees llingüístiques comparten una llarga hestoria enxareyada. En resultes, el neerlandés ye la llingua xermánica más asemeyada al frisón na práutica, magar que'l frisón tea xenealóxicamente más averáu al inglés y al escocés.[2] El grau d'intelixibilidá mutua ente'l frisón y el neerlandés ta n'alderique. Un test cloze de 2005 (prueba na que s'anubren partes del testu y pídese-y al participante que les enllene) amosó que los encuestaos neerlandófonos llograben un 31,9 % d'aciertos frente a un testu en frisón (occidental),[4] mentanto qu'unos investigadores concluyeron en 2012 que la distancia llingüística ente'l neerlandés y los dialeutos frisones yera daqué menor que les distancies ente les llingües escandinaves, que se sabe que son mayormente intelixibles ente sigo.[2]

División

Mapa de les fales frisones septentrionales

Hai tres grupos principales de variedaes frisones: el frisón occidental, el frisón de Saterland y el frisón septentrional. Dellos llingüistes consideren qu'estes tres variedaes, magar la so inintelixibilidá mutua, son dialeutos d'una sola llingua frisona, mentanto qu'otros consideren que son un conxuntu de llingües separtaes d'igual o mayor númberu que les cañes principales equí trataes.[5] De fechu, les variedaes insulares del frisón occidental nun son intelixibles pal territoriu continental y, acordies con esi criteriu, sedríen llingües adicionales, y el frisón septentrional tamién s'atopa dixebráu en dellos dialeutos perdistintos, que nun son toos mutuamente intelixibles ente sigo. El frisón occidental ta enforma influyíu pol neerlandés. Les otres llingües frisones, pela so parte, tuvieron influyíes pol baxu alemán y l'alemán. El stadsfries y el neerlandés de Frisia occidental nun son frisón, sinón dialeutos del neerlandés influyíos pol frisón occidental. Al frisón denómase-y Frysk en frisón occidental, Fräisk en frisón de Saterland,[6] y Friisk, fresk, freesk, frasch, fräisch y freesch nes variedaes del frisón septentrional.

La situación na provincia neerlandesa de Groningen y na rexón alemana de Frisia oriental ye asemeyada: los dialeutos llocales baxoxermánicos/baxosaxones del groningués y el baxu saxón de Frisia oriental inda caltienen dellos elementos frisones per aciu del sustratu del frisón oriental. Nuna dómina falábase frisón nestes fasteres, pero foi sustituyéndose adulces pol baxu saxón dende la Edá Media. Esta llingua llocal alcuéntrase agora, lo mesmo que'l frisón, amenazada polos estándares del neerlandés y l'alemán.

Falantes

La mayor parte de los falantes de frisón viven nos Países Baxos, fundamentalmente na provincia de Frisia, que dende 1997 usa oficialmente'l so nome en frisón occidental, Fryslân, onde'l númberu de falantes nativos ye d'unos 400 000,[7] lo que supón al rodiu del 75 % de los habitantes de Frisia.[8] Un númberu cada vegada mayor de falantes nativos de neerlandés na provincia tán deprendiendo frisón como segunda llingua.

N'Alemaña hai unos 2000[9] falantes de frisón de Saterland na pantanosa rexón de Saterland, na Baxa Saxonia. El frisón de Saterland aguantó la presión del baxu alemán y del alemán estándar, pero inda sigue tando gravemente amenazáu pol pequeñu tamañu de la comunidá de falantes y pola falta de sofitu institucional p'ayudar a caltener y esparder la llingua.[8]

Na rexón de Frisia septentrional (Nordfriesland) del estáu alemán de Schleswig-Holstein había 10 000 falantes de frisón septentrional.[10] Magar que munchos d'ellos viven na estaya continental, la mayoría atópense nes islles, especialmente en Sylt, Föhr, Amrum y Heligoland. Los dialeutos llocales correspondientes al frisón septentrional siguen n'usu.

Referencies

  1. ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «frisón».
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Gooskens, Charlotte (2004). "The Position of Frisian in the Germanic Language Area". In Gilbers, D. G.; Knevel, N. On the Boundaries of Phonology and Phonetics. Groningen: Department of Linguistics
  3. ↑ Swarte, Femke; Hilton, Nanna Haug (2013). "Mutual intelligibility between speakers of North and West Frisian". Phonetics in Europe: Perception and Production: 281–302.
  4. ↑ Bezooijen, Renée van; Gooskens, Charlotte (2005). "How easy is it for speakers of Dutch to understand Frisian and Afrikaans, and why?". Linguistics in the Netherlands. 22: 18, 21, 22.
  5. ↑ Winter, Christoph (2022). "Frisian". Oxford Research Encyclopedia of Linguistics. Oxford University Press. doi:10.1093/acrefore/9780199384655.013.938. ISBN 978-0-19-938465-5.
  6. ↑ Anque esta ye la traducción lliteral pa «frisón», el términu en frisón de Saterland Fräisk refierse tradicionalmente a los frisones orientales y a la llingua baxosaxona de Frisia oriental; cf. Fort, Marron Curtis (1980): Saterfriesisches Wörterbuch. Hamburg, p. 45.
  7. ↑ Extra, Guus; Gorter, Durk (2001-01-01). The Other Languages of Europe: Demographic, Sociolinguistic, and Educational Perspectives. Multilingual Matters. ISBN 9781853595097.
  8. ↑ 8,0 8,1 Bremmer, Rolf Hendrik (2009-01-01). An Introduction to Old Frisian: History, Grammar, Reader, Glossary. John Benjamins Publishing. ISBN 978-9027232557.
  9. ↑ "Gegenwärtige Schätzungen schwanken zwischen 1.500 und 2.500." Marron C. Fort: Das Saterfriesische. In: Horst Haider Munske, Nils Århammar: Handbuch des Friesischen – Handbook of Frisian Studies. Niemayer (Tübingen 2001).
  10. ↑ Konig, E.; van der Auwera, J. (2013). The Germanic Languages. Routledge Language Family Series. Taylor & Francis. p. 505. ISBN 978-1-317-79958-0. Retrieved 2020-02-01.

Enllaces esternos

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.