Edith Wharton
Ganwyd	Edith Newbold Jones  24 Ionawr 1862  Dinas Efrog Newydd
Bu farw	11 Awst 1937  Saint-Brice-sous-Forêt
Man preswyl	Dinas Efrog Newydd, The Mount, Castel Sainte-Claire
Dinasyddiaeth	Unol Daleithiau America
Galwedigaeth	ysgrifennwr, nofelydd, bardd, cyfieithydd, rhyddieithwr, hanesydd celf
Adnabyddus am	The Mount, The Age of Innocence, The Touchstone, The House of Mirth, The Reef, The Custom of the Country, Summer, Roman Fever, The Decoration of Houses, The Greater Inclination, Crucial Instances, Old New York
Arddull	rhamant
Prif ddylanwad	Henry James, Vernon Lee
Tad	George Frederic Jones
Mam	Lucretia Stevens Rhinelander
Priod	Edward Robbins Wharton
Perthnasau	Mary Mason Jones
Gwobr/au	Chevalier de la Légion d'Honneur, 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod, Gwobr Pulitzer i Nofelwyr
llofnod

Awdures o Americanes o linach Gymreig oedd Edith Wharton neu i'w ffrindiau: Pussy Jones (24 Ionawr 1862 - 11 Awst 1937) sy'n cael ei hystyried yn nodedig am ei gwaith fel nofelydd, bardd, cyfieithydd ac awdur rhyddiaith. Roedd o deulu cyfoethog iawn o Efrog Newydd a disgrifiodd y gymdeithas honno yn ei llyfrau. Hi oedd y fenyw gyntaf i ennill Gwobr Pulitzer am lenyddiaeth, a hynny yn 1921 a'r Hall of Fame yn 1996.^[1]

Ganed Edith Newbold Jones yn Ninas Efrog Newydd ar 24 Ionawr 1862; George Frederic Jones a Lucretia Stevens Rhinelander oedd ei rhieni. Dywedir fod y dywediad Saesneg "keeping up with the Joneses" yn wreiddiol yn cyfeirio at deulu ei thad.^[2][3]

Ganed a maged Wharton yn ystod Rhyfel Cartref America (1861–1865); er nad yw Wharton ei hun, tra'n disgrifio bywyd ei theulu, yn crybwyll y Rhyfel - ac eithrio bod eu teithiau i Ewrop ar ôl y Rhyfel yn ganlyniad i ddibrisio arian cyfred America. O 1866 i 1872, ymwelodd y teulu Jones â Ffrainc, yr Eidal, yr Almaen a Sbaen. Yn ystod ei theithiau, daeth yr Edith ifanc yn rhugl mewn Ffrangeg, Almaeneg ac Eidaleg. Pan oedd yn naw oed, dioddefodd o dwymyn y teiffoid, a fu bron â'i lladd hi.

Bu farw yn Saint-Brice-sous-Forêt o strôc ac fe'i claddwyd yn Cimetière des Gonards.^{[4][5][6][7][8][9]}

Yn 15 oed, cyhoeddodd gyfieithiad o gerdd Almaeneg "Was die Steine Erzählen" ("Yr Hyn a Ddywed y Cerrig") gan Heinrich Karl Brugsch. Talwyd $50 iddi amdano. Nid oedd ei theulu am i'w henw ymddangos mewn print gyda'r gerdd, gan nad oedd ysgrifennu yn cael ei ystyried yn alwedigaeth briodol i fenyw o gymdeithas uchel ei chyfnod.

Ymhlith y gwaith pwysig a nodedig yr ysgrifennodd y mae: The Mount, The Age of Innocence, The Touchstone, The House of Mirth, The Reef, The Custom of the Country, Summer, Roman Fever, The Decoration of Houses, The Greater Inclination, Crucial Instances ac Old New York.

Un cofnod pwysig o'i llinach yw The descendants of John Jones and John Mason (1913) sydd ar gael yma. Cofnod arall yw'r catalog Underhill Society lle nodir fod gan John Jones ddwy dabl achyddol. Mae copi llawn ar Internet Archive yma.

Mae ei llinach, o bosib, yn mynd yn ôl at Dr Edward Jones o'r Bala, Meirionnydd, un o sefydlwyr y Wladfa ym Merion, a thrwy ei wraig Mary Wynne at deulu arall o Gymru, sef teulu Dr Thomas Wynne o Ysceifiog, Sir y Fflint.

Bu'n aelod o Academi Celfyddydau a Llythyrau America am rai blynyddoedd. ^[10][11]

• Dros y blynyddoedd, derbyniodd nifer o anrhydeddau, gan gynnwys: Chevalier de la Légion d'Honneur, 'Hall of Fame' Cendlaethol Menywod (1996), Gwobr Pulitzer i Nofelwyr (1921)^[12][13] .

Ffynhonnell: Campbell, Donna M. "Works by Edith Wharton". Washington State University. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2019-04-02. Cyrchwyd 22 Ionawr 2018.