Perl

Perl
Mathcynnyrch anifeiliaid, glain organig, spherical body Edit this on Wikidata
Deunyddnacr Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase/M/05_8m edit this on wikidata
Thesawrws y BNCF5130 edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Gwrthrych sfferigol caled yw perl a gaiff ei greu o fewn mantell molwsg cragennog. Caiff perl ei gyfansoddi o galsiwm carbonad ar ffurf crisialog mân, yr un peth a thu mewn y gragen (sef mamaeth y perl).

Gemwaith

Merch gyda Pherl (Iseldireg: Meisje met de parel) gan Johannes Vermeer, tua 1665

Ers cyn hanes bu pobl yn plymio i gasglu perlau.

Yn ogystal â'r perlau gwyn symudliw traddodiadol, mae rhai mathau o folwsg mewn rhai rhannau o'r byd yn cynhyrchu perlau lliw, gan gynnwys rhai melyn, aur, arian a du.

Yn yr 20fed ganrif datblygodd y diwydiant perlau gwneud. Drwy osod rhyw ronyn bach llidus yng nghragen wystrysen neu gragen las fe'i orfodir i greu sylwedd o'r enw nacr, sy'n datblygu'n berl. Mae'r 'perlau gwneud' hyn yr un ffunud â pherlau naturiol ar lefel fiolegol, ond nid ydynt yn cael eu hystyried yr un mor werthfawr.[1]

Yn llenyddol

Enw arall am berl yn Gymraeg yw mererid (o'r Lladin margarīta) a dyma'r gair a ddefnyddir ym marddoniaeth yr Oesoedd Canol.[2] Yn y gerdd Preiddeu Annwfn o Lyfr Taliesin dywed fod gan Bair Annwfn "gwrym am y oror a mererit" ([deunudd] tywyll a merereid [=perlau] am ei ymyl).[3]

Neu Llywarch ap Llywelyn "Mal heu rac moch meryerid"[2] (fel hau mererid [=perlau] rhag moch) - cyfeiriad at adnod Mathew 7:6 lle mae taflu perlau o flaen moch yn drosiad am wastraffu rhywbeth gwerthfawr drwy ei roi i bobl na all ei werthfawrogi.

Yn drosiadol mae 'perl' yn beth dethol a gwerthfawr, ac mae felly'n enw poblogaidd ar gasgliadau o farddoniaeth, o ddywediadau neu o ganeuon - er enghraifft Perlau Cocos neu Y Perlau Moliant Newydd.

Traddodiadau meddygol

Mae perlau yn cael eu defnyddio ym Meddygaeth Draddodiadol Tseina er mwyn lleddfu'r ysbryd, gwella'r golwg a meddalu'r croen.[4] Roedd perlau'n chwarae rôl feddygol yng ngwledydd Ewrop hefyd yn ystod Yr Oesoedd Canol a'r Cyfnod Modern Cynnar; byddent yn cael eu malu a'u llyncu neu eu toddi mewn asid megis sudd lemwn.[5][6]

Cyfeiriadau

  1. ↑ "Cultured pearl | Science | Research Starters | EBSCO Research". EBSCO (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-19.
  2. ↑ 2.0 2.1 "Geiriadur Prifysgol Cymru". welsh-dictionary.ac.uk. Cyrchwyd 2026-07-19.
  3. ↑ Haycock, Marged (2015). Legendary Poems from the Book of Taliesin. Aberystwyth: CMCS. t. 435. ISBN 978-0-9557182-8-1.
  4. ↑ Song, Yinglian; Chen, Wanyue; Fu, Ke; Wang, Zhang (2022). "The Application of Pearls in Traditional Medicine of China and Their Chemical Constituents, Pharmacology, Toxicology, and Clinical Research". Frontiers in Pharmacology 13: 893229. doi:10.3389/fphar.2022.893229. ISSN 1663-9812. PMC 9445187. PMID 36081944. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9445187/.
  5. ↑ Stone, Mary. "More Than Adornment: The Magical World of Renaissance Gemstones". www.hws.edu (yn Saesneg). Cyrchwyd 2026-07-19.
  6. ↑ Claxton, Juliet. "Precious Secrets – Pearls & Coral in Early Modern Recipes". recipes.hypotheses.org. Cyrchwyd 2026-07-19.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.