Teml

Teml
MathCreirfa Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Thesawrws y BNCF27678 edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Adeiladwaith ar gyfer gweithgareddau crefyddol neu ysbrydol, fel addoliad duw neu dduwiau a duwiesau, gweddïo ac aberthu, yw teml (benthyciad o'r gair Lladin templum).

Yn y Rhufain hynafol, roedd y templum yn fangre cysegredig a sefydlwyd gan offeiriad neu augur fel cartref i dduw neu dduwiau. Ond mae'r cysyniad o deml fel y cyfryw yn hŷn o lawer na chyfnod y Rhufeiniaid ac yn tarddu o'r cyfnod cynhanesyddol. Gellir ystyrired adeiladau megalithig fel Côr y Cewri yn demlau, er enghraifft. Yn yr Henfyd codwyd nifer fawr o demlau i wahanol dduwiau, e.e. yn yr Hen Aifft, Groeg yr Henfyd a Carthago; ymhlith yr enghreifftiau enwocaf mai'r Pantheon yn Rhufain a'r Parthenon yn Athen. Ceir temlau mewn sawl crefydd arall, e.e. Bwdhiaeth a Hindŵaeth. Er y gellid ystyried eglwysi, mosgiau a synagogau yn demlau, fel arfer nid yw Cristnogion, Mwslemiaid ac Iddewon yn cyfeirio atynt felly.

Temlau Groeg-Rufeinig

Er ein bod yn arfer galw adeiladau crefyddol Groegaidd yn gyffredinol yn "demlau", byddai'r addolwyr cyfoes yn cyfeirio at adeilad o'r fath fel temenos, neu fangre cysegredig. Roedd cysegredigrwydd y man yn bwysicach nag unrhyw adeilad a safai yno. Yn aml byddai llannerch sanctaidd gerllaw gydag allor awyr agored ar gyfer aberthau. Weithiau codwyd cysegrfan syml — y naos — i gysgodi cerflun duw neu dduwies ac efallai adeilad o'i gwmpas i'w amddiffyn. Erbyn y 6g CC roedd yr adeilad hwnnw yn troi'n gynyddol fwy cymhleth a datblygodd y deml Roegaidd glasurol sydd mor adnabyddus erbyn heddiw. Cafodd pensaernïaeth y temlau hyn ddylanwad mawr ar demlau eraill yn yr Henfyd, yn arbenig yn Rhufain.

Yn y Rhufain Hynafol, byddai'r augur proffesiynol yn mynd trwy ddefodau i sicrhau fod lleoliad y deml (templum) yn iawn, yn cynnwys gwylio hedfan adar. Fel rheol wynebai temlau Rhufeinig tua'r dwyrain a chyfeiriad y wawr, ond ceir ambell eithriad pwysig, e.e. y Pantheon yn Rhufain sy'n wynebu tua'r gogledd. Dim ond duwiau cydnabyddedig y pantheon Rhufeinig oedd yn cael eu haddoli mewn templum; yr enw am adeilad cyffelyb ar gyfer duwiau estron oedd fanum.

Cristnogaeth

Anaml y defnyddir y gair 'teml' gan Gristnogion i ddisgrifio eu lleoedd addoliad am fod y Duw Cristnogol yn fod hollbresennol ac felly nid yw'n cael ei gynnwys gan adeilad. Dewisodd y Cristnogion cynnar osgoi'r gair Lladin templum oherywdd ei gysylltiadau "paganaidd". Y prif dermau Cristogol traddodiadol am leoedd addoli yw: basilica, eglwys ac eglwys gadeiriol (gweler hefyd capel). Fodd bynnag, yn yr Eglwys Uniongred Ddwyreiniol defnyddir y gair teml yn aml, e.e. Teml Sant Sava yn Beograd, Serbia. Yn Ffrainc a rhai gwledydd eraill, o gyfnod Yr Oleuedigaeth ymlaen, mae rhai enwadau Protestannaidd yn defnyddio'r term "teml" er mwyn gwahaniaethu rhwng eglwysi Protestannaidd ac eglwysi Catholig. Mae Eglwys y Seintiau Diweddar neu'r Mormoniaid yn arfer galw ei lleoedd addoliad yn demlau hefyd.

Mathau o demlau

Oriel

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.