INFORMASILENGKAP.COM

hugain yr wyddor Ladin yw Y (y). Dyma'r wythfed lythyren ar hugain, a'r olaf, yn yr wyddor Gymraeg. Yn y Gymraeg Y yw ffurf y fannod o flaen cytsain. Eginyn...

(llythyren fach: ỿ), amrywiad o'r llythyren Y, yn llythyren a ddefnyddir gan rai canoloeswyr Cymru i nodi'r sain schwa ⟨y⟩. Mae enwau a phwyntiau cod Unicode...

bychain yn ne-ddwyrain Asia yw'r Philipinau neu Ynysoedd y Philipinau, yn swyddogol Gweriniaeth y Philipinau (Ffilipineg: Pilipinas, Saesneg: Philippines)...

heb arfordir. Mae'r enw Lladin ar y wlad Confoederatio Helvetica yn osgoi gorfod dewis un o bedair iaith swyddogol y wlad, sef Almaeneg, Ffrangeg, Eidaleg...

Erthygl am y bobl yw hon; am y grŵp gwerin, gweler Celt (band). Defnyddir y term y Celtiaid gan haneswyr ac archeolegwyr am bobl a oedd yn byw ar draws...

hyd yr oesoedd y mae eu cyfraniad neu'u hamlygrwydd wedi llunio rhyw agwedd ar fywyd Cymru, yn cynnwys cyfraniadau'r Cymry ar draws y byd.  Mae’n waith...

canol-dde yn y Deyrnas Unedig. Fe'i hadnabyddir hefyd fel y Blaid Geidwadol, Ceidwadwyr, y Blaid Dorïaidd neu'n llai ffurfiol, y Torïaid. Sefydlwyd y blaid yn...

Gwasg argraffu a chyhoeddi a leolir ym mhentref Tal-y-bont, Ceredigion, yw Y Lolfa. Cyhoeddwyd y llyfr cyntaf yn enw'r Lolfa yn 1966 — Hyfryd Iawn gan...

Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon neu'r Deyrnas Unedig (DU) (hefyd Y Deyrnas Gyfunol (DG)), sy'n cynnwys gwledydd Prydain Fawr (Lloegr, Yr Alban...

bychan yng nghymuned Trefeglwys, Powys, Cymru, yw Llawr-y-glyn (amrywiadau: Llawryglyn, Llawr y Glyn). Fe'i lleolir yn ardal Maldwyn tua 10 milltir i'r...

Math o gerddoriaeth yw'r felan, y felan-gân, y bliws neu'r blŵs (Saesneg: blues, the blues neu blues music) a darddai o draddodiadau'r Americanwyr Affricanaidd...

brif gynrychiolydd y canol-chwith gwleidyddol ym Mhrydain ers y 1920au, pan esblygodd o'r undebau llafur a phleidiau sosialaidd y 19g. Symudodd tua'r...

Westminster a Dinas Westminster; am y sant Cristnogol, gweler Steffan (sant). Y prif gorff deddfwriaethol y Deyrnas Unedig yw Senedd y Deyrnas Unedig. Mae'n cynnwys...

Dechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1914 a daeth i ben yn 1918. Dyma'r tro cyntaf y defnyddiwyd arfau cemegol a'r tro cyntaf y gollyngwyd bomiau o awyrennau. Y ddwy...

gaerog lan y môr a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw Dinbych-y-pysgod (Saesneg: Tenby). Saif yn ne'r sir, ar Fae Caerfyrddin. Mae'n bosib y cafodd y lle ei...

yn llawnach. Yn y traddodiad Cristnogol, gelwir y llyfrau Hebraeg yn Hen Destament a'r llyfrau Groeg yn Destament Newydd. Cyfieithwyd y Beibl i'r Gymraeg...

yw Môr y Canoldir (weithiau y Môr Canoldir neu'r Canolfor). Daw'r enw o'r Lladin mediterraneus (medius, "canol" + terra, "tir"), ond roedd y Rhufeiniaid...

bychan yng nghymuned Tawe Uchaf, Powys, Cymru, yw Craig-y-nos. Saif yn ardal Brycheiniog ar y draffordd A4067 tua 2 filltir i'r gogledd o Abercraf yng...

glan môr a chymuned yn Sir Ddinbych, Cymru, yw Y Rhyl. Roedd cynt yng Nghlwyd, a chyn hynny yn Sir y Fflint. Fe'i lleolir i'r dwyrain o'r Foryd, aber...

Gwynedd, yw'r Bala. Cyfeirnod OS: SH 92515 36708. Does dim ond un stryd fawr yn y dref. Mae'r dref ar yr A494, rhwng Dolgellau (18 milltir i'r de-orllewin)...

enwau lleol sy'n cynnwys y gair Betws, gweler Betws (gwahaniaethu). Tref a chymuned ym mwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Betws-y-coed. Fe'i lleolir ym Mharc...

Asiantaeth dan y Cenhedloedd Unedig yw Sefydliad Iechyd y Byd (Ffrangeg: Organisation mondiale de la santé, OMS; Saesneg: World Health Organisation, WHO)...

yw Tref-y-clawdd, hefyd Trefyclo (Saesneg: Knighton). Saif ar y ffin rhwng Cymru â Lloegr. Mae'r gymuned yn cynnwys Stange, Millbrook, Rhos-y-Meirch a...

yw Sir y Fflint (Saesneg: Flintshire), sy'n sir yng ngogledd-ddwyrain Cymru. Llywodraethir y sir gan yr awdurdod llywodraeth leol Cyngor Sir y Fflint...

Mae Pen-y-Corddyn (hefyd Pen-y-Corddyn Mawr) yn fryn gyda bryngaer Geltaidd enfawr, sy'n perthyn i Oes yr Haearn ar ei gopa, ac sydd wedi'i lleoli ger...

nghymuned Aberedw, Powys, Cymru, yw Llanbadarn-y-garreg neu Llanbadarn Garreg (hefyd Llanbadarn y Garreg). Saif yn y bryniau isel i'r dwyrain o Fynydd Epynt...

Rhanbarth o'r Amerig sy'n cynnwys Môr y Caribî, ei ynysoedd, a'r arfordiroedd cyfagos yw'r Caribî (Ffrangeg: Caraïbe, Antilles; Iseldireg: Cariben, Caraïben...

wladwriaethau sofran de facto ynghyd â'u gwladwiaethau dibynnol ee mae Ynys y Nadolig yn un o wladwriaethiaethau dibynnol Awstralia. Yn ychwanegol i hyn...

Llanbedr-y-Cennin yng nghymuned Caerhun, Sir Conwy yw Pen-y-gaer neu Pen y Gaer. Cyfeirnod OS: SH750693. Saif y fryngaer ar fryn ar lechweddau isaf y Carneddau...

Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Y Clas-ar-Wy (Saesneg: Glasbury). Fe'i lleolir ar lan ogleddol Afon Gwy, gyferbyn ag Aberllynfi, ac i'r de-orllewin...

Gwladwriaeth Dinas y Fatican neu'r Fatican yw gwlad annibynnol leia'r byd a phencadlys yr Eglwys Gatholig. Mae wedi ei lleoli yng nghanol dinas Rhufain...

rhanbarth y Baltig. O ddiwedd y 13g, daeth y Ffindir yn rhan o Sweden o ganlyniad i Groesgadau'r Gogledd. Ym 1809, o ganlyniad i Ryfel y Ffindir, daeth y Ffindir...

ble ceir y clwstwr hwn o fynyddoedd. Cofnodir y term yn gyntaf gan y Rhufeiniaid Cornelius Tacitus wrth gofnodi brwydr y Rhufeiniaid yn erbyn y Caledoniaid...

Llanfihangel-y-traethau ( ynganiad ) (cyfeiriad grid SH594353). Mae'r pentref ei hun yn cael ei nodi ar rai mapiau fel "Ynys" yn hytrach na Llanfihangel-y-traethau...

Lloegr gan y Brenin Edward III ym 1348 yw Ardderchocaf Urdd y Gardas (Saesneg: the Most Noble Order of the Garter), neu weithiau yn Gymraeg Urdd y Gardas...

Llanfihangel Tal-y-llyn. Saif 32.6 milltir (52.4 km) o Gaerdydd. Saif yn ardal Brycheiniog yn ne'r sir, tua 4 milltir i'r dwyrain o Aberhonddu, yn y bryniau rhwng...

os datodir y tŷ gan y prif weinidog ynghynt na hynny. Lindsay Hoyle yw'r Llefarydd presennol. Sefydlwyd Tŷ Cyffredin Lloegr rywbryd yn y 14g gan newid...

Y Ddaear (symbol: ; hefyd y byd; Groeg: Γαῖα neu Gaia sef ‘mam ddaear’) yw'r blaned yr ydym ni'n byw arni. Hi yw'r drydedd blaned oddi wrth yr Haul, canolbwynt...

Ceredigion, Cymru, yw Llanfihangel y Creuddyn (ffurf amgen: Llanfihangel-y-Creuddyn). Mae'r elfen olaf yn yr enw yn cyfeirio at y Creuddyn, un o dri chwmwd cantref...

Bryn a bryngaer yn Sir Ddinbych yw Moel y Gaer. Mae'n gorwedd yn ne-ddwyrain y sir rhwng Moel Morfydd a Moel Gamelin, tua 4.5 milltir i'r gogledd-orllewin...

defnyddio'n agored ac am ddim gan weddill y byd. Y tro cyntaf y soniwyd yn Gymraeg am y we oedd ar 23 Gorffennaf 1969 gan y gwyddonydd Owain Owain: 'Yn syml,...

Roedd Rhyfeloedd y Rhosynnau (Rhyfel y Rhos, yn ôl yr hanesydd John Davies) yn gyfres o ryfeloedd a ymladdwyd o dros 30 mlynedd (1455 i 1485) rhwng cefnogwyr...

yw Y Felinheli ( ynganiad ). Saif ar lan y Fenai rhwng Bangor a Chaernarfon. Mae'r boblogaeth oddeutu 2,000. Yn ôl cyfrifiad 2001, roedd canran y siaradwyr...

Pentref hanesyddol a chymuned ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw Bangor-is-y-coed( ynganiad ), hefyd Bangor Is-coed (Saesneg: Bangor-on-Dee). Saif ar Afon...

"Penybont" neu "Pen-y-bont", gweler Pen-y-bont (gwahaniaethu). Tref a chymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw Pen-y-bont ar Ogwr (Saesneg:...

Erthygl am y pentref yng Ngheredigion yw hon. Am ddefnydd arall o'r enw gweler Tal-y-bont. Pentref yng ngogledd Ceredigion yw Tal-y-bont (hefyd Talybont)...

Y cefnfor mwyaf yn y byd yw'r Cefnfor Tawel (Saesneg: Pacific Ocean), sy'n gorwedd rhwng Asia yn y gorllewin a De a Gogledd America yn y dwyrain. Ceir...

yw Nant-y-caws (hefyd: Nantycaws ar fapiau Saesneg). Fe'i lleolir yng nghanolbarth y sir tua 5 milltir i'r dwyrain o dref Caerfyrddin, ger y ffordd A48...

"Llannerch", gweler Llannerch. Pentref a chymuned yn Ynys Môn yw Llannerch-y-medd ( ynganiad ) (hefyd Llanerchymedd). Fe'i lleolir ger Llyn Alaw yng nghanol...

Cadwyn hir o fryniau sy'n rhedeg rhwng Bwlch y Groes, ger Aran Benllyn, i gyffiniau Corwen a Llangollen yw'r Berwyn. Mae'n ffurfio ffin naturiol rhwng...

Erthygl am y dref ym Mro Morgannwg yw hon. Am y pentref ym Mhowys, gweler Y Bont-faen, Powys. Gweler hefyd Pont-faen (Powys), Pontfaen (Sir Benfro). Tref...

Braich-y-Dinas oedd un o'r bryngaerau gorau o'i math yng ngwledydd Prydain nes iddi gael ei dinistrio'n llwyr gan waith chwarel lleol ar ddechrau'r 20g...

y pentref bychan o'r un enw yn Sir Gaerfyrddin, gweler Pen-y-groes, Sir Gaerfyrddin. Pentref mawr yng nghymuned Llanllyfni, Gwynedd, Cymru, yw Pen-y-groes...

gynnwys y dŵr sy'n halen yn y môr hwn, sy'n golygu ei fod yn llai hallt na moroedd eraill. Y gwledydd ac ardaloedd o gwmpas y Môr Baltig yw Sweden, y Ffindir...

restr a gedwir gan Raglen Treftadaeth y Byd. Cedwir y rhestr hon gan Bwyllgor Treftadaeth y Byd UNESCO. Nod y rhaglen yw rhestri, enwi a diogelu safleoedd...

Llygad y dydd (lluosog: Llygaid y dydd) gyfeirio at: Ceir sawl rhywogaeth o lygad y dydd ond mae'r enw fel arfer yn cyfeirio at Bellis perennis sef y mwyaf...

Mae Mynydd y Gaer (Mynydd Gaer ar y map OS) yn fryn ac yn fryngaer Geltaidd sy'n perthyn i Oes yr Haearn, ac sydd wedi'i lleoli ger Llannefydd yn sir Conwy...

yw Caer y Twr wedi'i lenoli ar ben Mynydd Twr sef pwynt uchaf Ynys Gybi a'r bryn uchaf ym Môn. Lleoliad cyfeiriad grid SH218829. Cofrestrwyd y fryngaer...

Gaerfyrddin, Cymru, yw Llanfair-ar-y-bryn. Mae'n fwyaf adnabyddus oherwydd i'r emynydd William Williams, Pantycelyn gael ei eni yn y plwyf yn ffermdy Pantycelyn...

Cymru, yw Y Waun (Saesneg: Chirk). Saif ar y ffin â Lloegr. Mae'n enwog fel lleoliad Castell y Waun. Roedd yr hen blwyf yn cynnwys y trefgorddau Y Waun, Bryncunallt...

mwrdeistref sirol Torfaen, Cymru, yw Pont-y-pŵl (Saesneg: Pontypool). Yng Nghyfrifiad 2011 roedd gan ardal adeiledig Pont-y-pŵl boblogaeth o 28,334. Cynhaliwyd...

Hemisffer y Gogledd yw'r hanner hwnnw o'r blaned sydd i'r gogledd o'r cyhydedd. Ystyr llythrenol y gair 'hemisffer' ydyw "hanner sffêr"; gall hefyd olygu'r...

Ystyr Y Gamp Lawn ym myd rygbi'r undeb, yw'r gamp o ennill yn erbyn pob tîm arall, mewn un tymor, ym Mhencampwriaeth y Chwe Gwlad neu Pencampwriaeth y Pum...

Tref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Y Trallwng (Saesneg: Welshpool; cyn 1835 Pool). Saif yng ngogledd-ddwyrain y sir ar lan Afon Hafren, 4 milltir (6...

mwyaf poblogaidd Cymru yw Pobol y Cwm. Dyma'r opera sebon mwyaf hirhoedlog a gynhyrchir gan y BBC. Crewyd y gyfres gan y dramodydd Gwenlyn Parry a'r cynhyrchydd...

yng Ngwynedd yw Cwm-y-glo ( ynganiad ), hefyd Cwm y Glo, dwyrain o Llanrug. Saif fymryn oddi ar y briffordd A4086 gerllaw cyffordd y ffordd honno a'r A4244...

cynharach yw Pedair Cainc y Mabinogi. Y golygiad safonol yw cyfrol Ifor Williams (=PKM isod). Asgwrn cefn y casgliad yw 'Pedair Cainc y Mabinogi', sef pedair...

Cwpan y Byd FIFA, sydd yn cael ei hadnabod fel Cwpan y Byd, yw prif gystadleuaeth rhyngwladol y byd pêl-droed i ddynion. Rheolir y gystadleuaeth gan Fédération...

Mantell o nwyon amddifynnol o amgylch y Ddaear yw atmosffer y ddaear (hefyd "atmosffêr") sy'n ein hynysu oddi wrth newidiadau tymheredd eithafol a fyddai'n...

Cynon Taf, Cymru, yw Pont-y-clun. Saif ychydig i'r gogledd o ddinas Caerdydd, ac i'r de o Lantrisant. Heblaw pentref Pont-y-clun ei hun, mae'r gymuned...

Am y pentref arall yng Ngwynedd o'r un enw, gweler Llanfihangel-y-Pennant (Cwm Pennant). Pentref bychan a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw Llanfihangel-y-Pennant...

Llyfrgell ymchwil Cyngres yr Unol Daleithiau yw Llyfrgell y Gyngres (Saesneg: Library of Congress). Y llyfrgell yw'r sefydliad ffederal hynaf yn yr Unol Daleithiau...

neu Al-Qur'an). Cred Mwslimiaid fod y Corân yn llyfr sy'n rhoi arweiniad dwyfol i'r ddynolryw, ac ystyriant fod y testun (yn yr Arabeg wreiddiol) yn cynrychioli...

Y Gorllewin, neu'r Byd Gorllewinol, yw'r enw a ddefnyddir yn aml i ddisgrifio'r gwledydd datblygedig yn gyffredinol mewn cyferbyniaeth â gweddill y byd...

enw swyddogol). Yn y Drenewydd roedd pencadlys cwmni Syr Pryce Pryce-Jones, y cwmni cyntaf yn y byd i werthu drwy'r post. Mae'n debyg y bu'r cwmni yn gwerthu...

Pentref yn Sir Gaerfyrddin yw Glan-y-fferi neu Glanyfferi (Saesneg: Ferryside). Saif y pentref ar lan dwyreiniol Afon Tywi, tua 14 km i'r de o dref Caerfyrddin...

Sir Fynwy, Cymru, yw Cil-y-coed (Saesneg: Caldicot). Saif ar lan Môr Hafren, rhwng Cas-gwent a dinas Casnewydd. Poblogaeth y dref yw oddeutu 11,000 o...

Roedd y Dywysoges Therese o Fafaria (12 Tachwedd 1850 – 19 Rhagfyr 1925) yn fotanegydd a aned yn yr Almaen. Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol...

y Betws nifer o nodweddion pentref glofaol bychan, sef y tai teras, y tafarndai, y capel a’r eglwys, gorwedd y gymuned wrth ymyl tir comin Mynydd y Betws...

trofannol yn Hemisffer y Gorllewin sy'n rhan o Gefnfor yr Iwerydd i dde-ddwyrain Gwlff Mexico yw Môr y Caribî. Ceir nifer o enwau eraill ar y mor hwn gan gynnwys:...

Ynysoedd y Falklands neu Ynysoedd Malvinas (Saesneg: Falkland Islands, Sbaeneg: Islas Malvinas, Almaeneg: Falklandinseln) wedi eu lleoli yn hemisffer y de yng...

Oes Newydd y Cerrig neu'r cyfnod Neolithig yw'r olaf a diweddaraf o dri chyfnod Oes y Cerrig, cyfnod pan ddatblygwyd y dechnoleg o roi saip a ffurf ar...

ymyl y Caribî oddi ar arfordir de-ddwyrain yr Unol Daleithiau yw'r Bahamas neu Cymanwlad y Bahamas. Mae hi'n annibynnol ers 1973. Prifddinas y Bahamas...

Am y dref ar Ynys Môn, gweler Porthaethwy Pentref a chymuned yng Ngheredigion yw y Borth. Saif ar arfordir Bae Ceredigion, 9 km i'r gogledd o Aberystwyth...

Bryngaer gynhanesyddol yn Sir Ddinbych yw Moel y Gaer (205 metr), sy'n gorwedd ym mhen gogleddol Bryniau Clwyd ar gopa isel uwchben pentref Bodfari, tua...

Cyfnod chwyldroadol yn hanes Ewrop oedd y Dadeni Dysg, neu yn syml y Dadeni, sydd yn nodi'r trawsnewid o'r Oesoedd Canol i'r cyfnod modern. Prif nodwedd...

bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Tyn-y-groes neu Ty'n-y-groes. Mae'n gorwedd ar lan orllewinol Afon Conwy ar groesffordd ar y ffordd B5106, tua 4 milltir i'r...

adfeilion y gaer hon yn y 1960au pan adeiladwyd y swyddfa bost newydd. Daw'r enw "Y Fenni" o'r hen enw "Abergafenni". Enwyd afon Gafenni ar ôl y gaer Rufeinig...

Efrog Newydd, wedi'i leoli i'r gogledd o Manhattan ydy'r Bronx (neu Y Broncs). Enwyd y fwrdeistref ar ôl yr Iseldirwr Jonas Bronck (m. 1643), un o setlwyr...

(amrywiad, Sant-y-brid, Saesneg: St Brides Major). Saif y pentref yng ngorllewin y sir tua 4 milltir i'r de o dref Pen-y-bont ar Ogwr. Ceir Eglwys y Santes Brid...

bryngaer yn Llŷn, Gwynedd yw Pen-y-gaer. Mae'r gaer gynhanesyddol yn gorwedd ar ben y bryn, sy'n codi 387 metr uwch lefel y môr, rhwng Llanaelhaearn i'r gorllewin...

Y ganrif 1af Enghraifft o: canrif  Dyddiad 1 g  Rhan o mileniwm 1  Dechreuwyd 1  Daeth i ben 31 Rhagfyr 100  Rhagflaenwyd gan y ganrif 1af CC  Olynwyd gan...

Y Deyrnas Unedig a'i chyn wladfeydd sy'n ffurfio mwyafrif llethol aelodau'r Gymanwlad. Ail dydd Iau mis Mawrth yw Dydd y Gymanwlad. Mae brenhines y DU...

Chwarel y Penrhyn gerllaw Bethesda, Gwynedd, oedd y chwarel lechi fwyaf yn y byd yn ail hanner y 19g. Mae'r chwarel yn parhau i gynhyrchu llechi, ond ar...

y naill law a'r môr ar y llaw arall i gyfeiriad y gogledd. Tair hectar yw maint y gaer. Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pila cribgoch y Gogledd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pilaon cribgoch y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

tr) uwchben lefel y môr yw Pen y Gogarth (neu'r Gogarth) cyfeiriad grid SH767833. Rhed y lôn doll a elwir Marine Drive oddi amgylch y Gogarth. Mae'r Gogarth...

yn dilyn y ffin rhwng y Silwriaid a'r Demetae yn y de. Y llwythau y mae cofnod amdanynt oedd: Y Silwriaid yn ne-ddwyrain Cymru. Y Demetae yn y de-orllewin...

undeb yr Alban, Cymru, yr Eidal, Ffrainc, Iwerddon a Lloegr yw Pencampwriaeth y Chwe Gwlad (Saesneg: Six Nations Championship, Ffrangeg: Tournoi des six nations...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pila cribgoch y De (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pilaon cribgoch y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Coryphospingus...

Pennaeth Llywodraeth y Deyrnas Unedig yw Prif Weinidog y Deyrnas Unedig. Mae'n bennaeth Llywodraeth Ei Fawrhydi a Chabinet y Deyrnas Unedig. Y Prif Weinidog...

a gwasanaethau. Trosglwyddir y data hyn gyda'r safon Protocol Rhyngrwyd (IP). Y gwasanaethau mwyaf amlwg yn strwythur y rhyngrwyd yw'r We Fyd-Eang (WWW)...

Brycheiniog. Cysegrwyd eglwys y plwyf i Sant Cynog. "Enwau Lleoedd Safonol Cymru" Archifwyd 2023-03-30 yn y Peiriant Wayback, Comisiynydd y Gymraeg; adalwyd 12...

gydag adenydd dwbwl sy'n perthyn i urdd Odonata yw gwas neidr (hefyd: gwas y neidr) (lluosog: gweision neidr). Mae'n byw ger llynnoedd, nentydd a gwernydd...

y peiriannydd William Edwards yn fferm Tŷ Canol, y Groes-wen ac ef oedd sylfaenydd ac adeiladydd Capel Groeswen a agorwyd yn Awst 1742. Treuliodd y bardd...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Brych y goedwig (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: brychion y goedwig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Hylocichla...

Pentref bychan yng nghymuned y Fflint, Sir y Fflint, Cymru, yw Mynydd-y-Fflint ( ynganiad ) (Saesneg: Flint Mountain). Saif tua hanner ffordd rhwng Yr...

Brenin y Deyrnas Unedig a 14 teyrnas arall y Gymanwlad yw Charles III (Charles Philip Arthur George; ganwyd 14 Tachwedd 1948). Roedd wedi bod yn etifedd...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Bras penrhesog y Gogledd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: breision penrhesog y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Un o Feirdd yr Uchelwyr oedd Dafydd y Coed (bl. ail hanner y 14g). O ran arddull a mydr mae ei waith yn perthyn i'r Gogynfeirdd ceidwadol yn hytrach na'r...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Teyrn gylfingam y De (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: teyrniaid gylfingam y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Oncostoma...

Llundain yn 1751 yw Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion neu'r Cymmrodorion. Yn y gorffennol, gwnaeth y Gymdeithas gyfraniad blaenllaw i greu sefydliadau...

ddydd Sul 27 Mawrth 2011. Hwn oedd yr 20fed cyfrifiad yn y Deyrnas Unedig. Trefnwyd y Cyfrifiad gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yng Nghymru a Lloegr a gan...

Mwyalchen y mynydd (Turdus torquatus) yn aelod o deulu'r Brychion. Mae'n debyg iawn i'r Fwyalchen ond yn byw ar dir uchel, creigiog. Dim ond yn Ewrop y mae...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Turtur y Dwyrain (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: turturod y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Streptopelia...

Cymru, yw Tal-y-cafn (hefyd Tal-y-Cafn). Saif ger y briffordd A470, lle mae pont yn croesi Afon Conwy i gysylltu â'r ffordd B5106 ger Tyn-y-groes ar lan...

Pentref a chymuned yn Sir Benfro, Cymru, yw Y Mot (Saesneg: New Moat). Saif yng nghanolbarth y sir, i'r de o Fynydd Preseli a gerllaw'r ffin â Sir Gaerfyrddin...

Mae Tomen y Mur neu Mur y Castell yn safle caer Rufeinig a chastell o Gyfnod y Tywysogion yng Ngwynedd; cyfeiriad grid SH709384. Mae'r gaer Rufeinig yn...

Am y pentref arall yng Ngwynedd o'r un enw, gweler Llanfihangel-y-Pennant (Abergynolwyn). Pentref bychan a phlwyf eglwysig yng nghymuned Dolbenmaen, Gwynedd...

Ynysoedd y Wyryf yw Ynysoedd Americanaidd y Wyryf. Yr hen enw arnynt rhwng 1754 a 1814 oedd "India'r Gorllewin (Denmarc)". Eginyn erthygl sydd uchod am y Caribî...

Prif gangen morwrol Lluoedd Arfog y Deyrnas Unedig ydy'r Llynges Frenhinol. Fe'i ffurfiwyd yn y 16g ac felly hi yw'r gangen hynaf a chaiff ei galw ar...

Pentref bychan yng nghymuned Llanddulas a Rhyd-y-foel, bwrdeistref sirol Conwy, Cymru, yw Rhyd-y-foel neu Rhyd y Foel. Fe'i enwir ar ôl yr hen ryd ar Afon...

Pentref yng nghymuned Llanfihangel-y-pwll a Lecwydd yn nwyrain Bro Morgannwg, de Cymru, yw Llanfihangel-y-pwll (Saesneg: Michaelston-le-Pit). Gorwedd i'r...

chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Y Gelli Gandryll (hefyd Y Gelli) (Saesneg: Hay neu Hay-on-Wye). Saif ar lannau Afon Gwy, ar y ffin â Swydd Henffordd, Gorllewin...

aelodau seneddol y Diet Cenedlaethol (senedd Japan) yn eu hymchwil. Agorodd y prif adeilad i'r cyhoedd ym 1968. (Saesneg) Statistics. Llyfrgell y Diet Cenedlaethol...

Pentref yng nghymuned Y Stagbwll a Chastellmartin, Sir Benfro, Cymru, yw Y Stagbwll neu Ystagbwll (Saesneg: Stackpole). Saif yn y rhan fwyaf deheuol o'r...

rheolwyd rhyw 90% o diriogaeth y wlad gan y Taliban, a'r gweddill yn y gogledd-ddwyrain gan wrthryfelwyr Cynghrair y Gogledd, a gydnabuwyd gan nifer...

canser y fron yn datblygu o feinwe’r fron. Gall arwyddion o fodolaeth canser y fron gynnwys lwmp yn y fron, newid yn siâp y fron, crychu yn y croen, hylif...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Rhedwr bach y paith (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: rhedwyr bach y paith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Eremobius...

Pentref a chymuned yn ne Ceredigion yw Y Ferwig. Daw'r enw o'r Saesneg "Berwick", sy'n golygu "graens lle tyfir barlys". Saif ar ochr ogleddol aber Afon...

y Rhyfel Oer, ond cystadlu am rym a dylanwad yn y byd. Roedd y ddwy ochr yn ysbïo ar ei gilydd yn rheolaidd. Un o bryderon mawr y cyfnod hwn roedd y cynnydd...

Am y Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig ym Mhowys, gweler Y Gors, Powys. Pentref yng Ngheredigion yw Y Gors (Saesneg: New Cross). Fe'i leolir ar y B4340...

Fwyaf Anrhydeddus y Baddon (cynt Urdd Filwrol Fwyaf Anrhydeddus y Baddon) yn urdd anrhydedd Brydeinig. Sefydlwyd Urdd y Baddon gan y Brenin George I ar...

Gwlad fechan ar arfordir Gorllewin Affrica yw Y Gambia (Gweriniaeth y Gambia yn swyddogol). Mae'r Gambia wedi'i hamgylchu yn gyfangwbl gan Senegal a hi...

Roedd y pant a ffurfiwyd wedi cael yr enw Valley, a drosglwyddwyd i'r pentref. Defnyddir y ffurf (Y) Dyffryn yn ogystal ag Y Fali heddiw. Prif: RAF y Fali...

y Deyrnas Unedig, 2001 ar ddydd Iau 5 Mai 2005 pan etholwyd 646 Aelod Seneddol i Dŷ Cyffredin y Deyrnas Unedig, sef is-dŷ Senedd y Deyrnas Unedig. Y Blaid...

mwyafrif y boblogaeth, a chrefydd swyddogol y wladwriaeth, yw Swnni. Cyhoeddodd Comoros ei hannibyniaeth oddi wrth Ffrainc ar 6 Gorffennaf 1975. Y Comoros...

bychan yng nghymuned Banw, Powys, Cymru, yw'r Foel. Saif yn ardal Maldwyn ar y briffordd A458 ger Llangadfan, tua 10 milltir i'r dwyrain o'r Trallwng. Llifa...

gweithredu yn y Deyrnas Unedig ac a elwir ar lafar yn Lib Dems. Hyd at 2015, hi oedd y drydedd blaid fwyaf o'r pleidiau gwleidyddol yn y Deyrnas Unedig...

cysoni gweithredoedd cenhedloedd y byd. Dyma'r sefydliad rhyngwladol mwyaf a mwyaf cyfarwydd yn y byd. Mae pencadlys y Cenhedloedd Unedig ar diriogaeth...

Blaen-y-coed. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua 9 milltir i'r gogledd o Gaerfyrddin a thua 4 milltir i'r gorllewin o bentref Cynwyl Elfed, yng ngogledd y sir...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gwennol y clogwyn (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwenoliaid y clogwyni) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Hirundo...

Army) sydd yn fyddin y Deyrnas Unedig. Mae'n cynnwys y Fyddin Barhaol a'r Fyddin Diriogaethol. Rhengoedd y Fyddin Brydeinig Strwythur y Fyddin Brydeinig Eginyn...

Pentrefan yng nghymuned Llan-gors, Powys, Cymru, yw Llan-y-wern (hefyd Llanywern). Saif yn ardal Brycheiniog, yn ne'r sir, tua 3 milltir i'r dwyrain o...

Pentref yng nghymuned Llanbadarn Fawr, Powys, yw Y Groes (Saesneg: Crossgates), sydd 55 milltir (88.5 km) o Gaerdydd. Saif yng nghymuned Llanbadarn Fawr...

Alexandra Mary; 21 Ebrill 1926 – 8 Medi 2022) yn Frenhines Y Deyrnas Unedig a teyrnasoedd y Gymanwlad o 6 Chwefror 1952 hyd ei marwolaeth. Bu'n teyrnasu...

nghymuned Llan-non, Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw Y Tymbl (Saesneg: Tumble). Dyma un o bentrefi mwyaf yn y sir ac fe'i lleolir yn ardal Cwm Gwendraeth. Credir...

Genedlaethol y Weriniaeth Tsiec (Tsieceg: Národní knihovna České republiky) ym Mhrag. Delir dros 6.5 miliwn o gyfrolau yno. Ei phrif safle yw adeilad Baróc y Klementinum...

Cymdeithas o feirdd, llenorion, cerddorion a phobl nodedig eraill y byd diwylliannol Cymraeg yw Gorsedd Cymru neu Yr Orsedd. Fe'i sefydlwyd fel Gorsedd...

Byddai rhai daearyddwyr a haneswyr yn cynnwys Iran a hyd yn oed Affganistan yn y rhanbarth. Yr Aifft Bahrain Catar Coweit Yr Emiradau Arabaidd Unedig Gwlad...

Sir Benfro, Cymru, yw'r Beifil (Saesneg: Bayvil). Fe'i lleolir yng ngogledd y sir 5 km i'r dwyrain o Drefdraeth. Mae'n rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir...

Aflonyddwch yn y cyflenwad gwaed i gyhyr y galon yw trawiad ar y galon neu cnawdnychiad myocardiaidd. Y rheswm amlaf am drawiad ar y galon yw rhwystr yn y rhydwelïau...

fwrdeistrefi sirol Castell-nedd Port Talbot yn y Gorllewin, Rhondda Cynon Taf yn y Dwyrain a Bro Morgannwg yn y De. Yng ngogledd yr ardal mae cymoedd Llynfi...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gwalch glas y Lefant (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gweilch gleision y Lefant) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Pentref a chymuned yng Ngwynedd, Cymru, yw Y Ganllwyd neu Ganllwyd. Saif mewn dyffryn ar yr A470 ger Dolgellau. Yno mae Afon Gamlan yn ymuno gydag Afon...

Pentref bychan yng nghymuned Llanfynydd, Sir y Fflint, Cymru, yw Cefn-y-bedd ( ynganiad ). Saif tua 6 milltir i'r gogledd o Wrecsam ar hyd ddwy ochr lôn...

cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2010 ei gynnal ar 6 Mai 2010 er mwyn ethol Aelodau Seneddol. Cystadlodd pleidiau gwleidyddol am 650 sedd yn Nhŷ'r Cyffredin y Deyrnas...

gyfoes, gweler Gororau Cymru. Y Mers (Saesneg: The March(es)) yw'r enw Cymraeg am y tiriogaethau Normanaidd a orweddai rhwng y Gymru Gymreig annibynnol a...

nhalaith Chubut, Patagonia, yr Ariannin lle ymfudodd llawer o Gymry yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg yw'r Wladfa (neu Gwladfa Patagonia). Mae cymunedau...

Gweriniaeth y Congo. Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo (Ffrangeg: République Démocratique du Congo). Y gwledydd cyfagos...

Cymdeithas ddysgedig y Deyrnas Unedig a sefydlwyd yn 1645 yw'r Gymdeithas Frenhinol (Saesneg: The Royal Society). Cafodd siartr frenhinol gan y brenin Siarl II...

ddiwylliannol i'r Cernywiaid, y Llydawyr, y Gwyddelod, yr Albanwyr, a'r Manawyr. Ers cread y genedl yn oes y rhyfeloedd rhwng y Brythoniaid a'r Eingl-Sacsoniaid...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gŵydd lafur y twndra (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwyddau llafur y twndra) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Mae Plaid Annibyniaeth y Deyrnas Unedig (Saesneg: United Kingdom Independence Party neu UKIP) yn blaid wleidyddol sy'n anelu at dynnu'r Deyrnas Unedig...

Efydd. Fel arfer rhennir y cyfnod hwn yn dri chyfnod: Hen Oes y Cerrig (Paleolithig) Oes Ganol y Cerrig (Mesolithig) Oes Newydd y Cerrig (Neolithig) Maen...

term a ddefnyddir am y cyfnod yn hanes y wladwriaeth Rufeinig a ddilynodd y Weriniaeth Rufeinig ac a barhaodd hyd y 5g OC yn y gorllewin, ac fel yr Ymerodraeth...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cropiwr daear y graig (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cropwyr daear y graig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Upucerthia...

Pentref ger Pwllheli yng Ngwynedd ydy Y Ffôr ( ynganiad  sy'n dalfyriad o'r enw Saesneg The Four Crosses); yr hen enw oedd Y Groes Heglog. Lleolir ar groesffordd...

Defnyddir y term ysgol y wladwraeth neu ysgol wladol yn Awstralia, Seland Newydd, a'r Deyrnas Unedig i wahaniaethu rhwng ysgolion sy'n cael eu cyllido gan y llywodraeth...

Cymru, yw'r Barri (Saesneg: Barry). Mae Ynys y Barri gerllaw yn gyrchfan wyliau boblogaidd, ond cafodd y gwersyllt wyliau cynt ei gau yn 1996. Ceir adfeilion...

Peidiwch â chymysgu y gymuned hon â Pen-y-bont, cymuned yn ardal Maesyfed, i'r de. Am leoedd eraill ag enwau tebyg, gweler Pen-y-bont (gwahaniaethu). Pentref...

Llywodraeth y Deyrnas Unedig yw'r corff gweithredol sy'n llywodraethu Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon. Llywodraeth cabinet ydyw, gyda Phrif...

Pentref yng nghymuned Llanigon, Powys, Cymru, yw Capel-y-ffin. Saif bron ar y ffin â Lloegr, rhyw 8 milltir i'r de o'r Gelli Gandryll ac i'r gogledd o...

Undeb Sofietaidd a'i lloerenni yng Nghytundeb Warsaw, oedd y Bloc Dwyreiniol. Cyn 1948, roedd y term yn cynnwys Iwgoslafia, ond gan amlaf ni chynhwysir ar...

Peidiwch â chymysgu y gymuned hon â Pen-y-bont-fawr, cymuned yn ardal Maldwyn, i'r gogledd. Am leoedd eraill ag enwau tebyg, gweler Pen-y-bont (gwahaniaethu)...

y Pantri ac yn dad i Owain ap Llywelyn ab y Moel. Mae'n debyg fod Llywelyn yn frodor o Lanwnnog yn Arwystli, Powys. Canodd i deuluoedd y Gororau am y...

yw Llyfr y Brenhinoedd. Llyfr Cyntaf y Brenhinoedd yw'r cyntaf o'r ddau lyfr yn Yr Hen Destament a elwir weithiau gyda'i gilydd yn 'Llyfr y Brenhinoedd'...

y Pwyllgor Llên yn Eisteddfod Machynlleth. Yn y blynyddoedd cynnar, cyflwynwyd y "Fedal Aur" y flwyddyn ganlynol, wedi'r Eisteddfod dan sylw, "am y cynnyrch...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cordylluan y goedwig (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cordylluan y goedwig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Glaucidium...

yn cyrraedd statws cyfryngau torfol oherwydd y gwasanaethau mae'n ei gynnig e.e. ebost, gwefanau, blogio, y we a theledu. "Mass media", Oxford English Dictionary...

Ardaloedd gymharol wag y bydysawd y tu hwnt i atmosfferau cyrff nefol (neu 'selestial') yw'r gofod (Saesneg: space neu outer space). Nid yw'r gofod allanol...

Cymru, yw Pont-y-meistr neu Pontymister. Saif i'r de o dref Rhisga. Fferm o'r enw Tŷ Isaf oedd y lleoliad yn wreiddiol, ond daeth y pentref i fodolaeth...

Nyffryn Nantlle, Gwynedd, yw Tal-y-sarn ( ynganiad ) heb fod ymhell o Ben-y-groes. Tyfodd y pentref yn gyflym yn ystod y 19g pan oedd nifer o chwareli llechi...

Roedd yn ferch i Edward, Dug Caint a'i wraig, y Dywysoges Viktoria o Saxe-Coburg-Saalfield. Gŵr Fictoria oedd y tywysog Albert o Saxe-Coburg-Gotha (m. 1861)...

Enwad Gristnogol Brotestannaidd yw Eglwys y Bedyddwyr neu'r Bedyddwyr. Eginyn erthygl sydd uchod am Gristnogaeth. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu...

Am y bentref a chymuned o'r un enw yn Sir Gaerfyrddin, gweler Llanfynydd, Sir Gaerfyrddin. Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw Llanfynydd ( ynganiad )...

a Malachi. Prif: Ketuvim Llyfr y Salmau Llyfr y Diarhebion Llyfr Job Cân y Caniadau Llyfr Ruth Llyfr Galarnad Llyfr y Pregethwr Llyfr Esther Llyfr Daniel...

Pentref yng nghymuned Aberdaron, Gwynedd, yw Y Rhiw ( ynganiad)  (weithiau heb y fannod: Rhiw). Fe'i lleolir ar arfordir deheuol Llŷn tua tair milltir...

Gweler hefyd Brut (gwahaniaethu) Mae Brut y Tywysogyon (Brut y Tywysogion) yn gronicl Cymreig canoloesol sy'n un o'r ffynonellau pwysicaf ar gyfer hanes...

Llangasty Tal-y-llyn (Seisnigiad: Llangasty-Talyllyn). Saif yn ardal Brycheiniog, 31 milltir (49.8 km) o Gaerdydd. Gorwedd y pentref yn y bryniau rhwng...

Cymru y Rhyl a'r Cyffiniau 1985 yn Y Rhyl, Clwyd (Sir Ddinbych bellach). Perfformiwyd opera roc (neu miwsical) ar lwyfan y pafiliwn, sef Ceidwad y Gannwyll...

eraill o'r un enw, gweler Tal-y-bont (gwahaniaethu). Pentref yng nghymuned Caerhun, mwrdeisdref sirol Conwy, Cymru, yw Tal-y-bont. Mae'n gorwedd yng ngogledd-orllewin...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Corhedydd y dŵr (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: corhedyddion y dŵr) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Anthus spinoletta;...

ddefnyddir am nifer o wahanol glefydau yn effeithio'r galon yw Clefyd y galon. Yn 2007, clefyd y galon a achosodd fwyaf o farwolaethau yng Nghymru, Lloegr, Canada...

Pentref a chymuned yn Sir Fynwy, Cymru, yw Y Grysmwnt neu Rhosllwyn (Saesneg: Grosmont). Saif y pentref 10 milltir i'r gogledd o Drefynwy, o fewn tafliad...

y sir, ar lan afon Hafren i'r gogledd-ddwyrain o Drefaldwyn. Yn Nhal-y-bont yr ymladdwyd Brwydr Tal-y-bont rhwng cynghrair o Gymry a gwŷr Mersia yn y...

Am y pentrefan ym Mhowys gweler Y Fron, Powys. Gweler hefyd Fron (gwahaniaethu). Mae'r Fron ( ynganaid ) (weithiau Llandwrog Uchaf neu Cesarea) yn bentref...

(gwahaniaethu) a Croesgadwr. Roedd y Croesgadau yn gyfres o ymgyrchoedd milwrol a ymladdwyd gan Gristnogion o orllewin Ewrop draw yn y Dwyrain Canol yn yr Oesoedd...

yw Llanbedr-y-cennin neu Llanbedrycennin. Saif ar ochr orllewinol Dyffryn Conwy, ychydig i'r gogledd-orllewin o bentref Tal-y-Bont ar y ffordd B5106...

Mae Delor y Cnau (Sitta europaea) yn aelod o deulu'r Sittidae, y deloriaid. Mae'n aderyn cyffredin trwy'r rhan fwyaf o Ewrop a gogledd Asia, er nad yw'n...

nghymuned Maenclochog, Sir Benfro, Cymru, yw Rhos-y-bwlch neu Rosebush. Saif yng ngogledd y sir, ar ffordd y B4313 i'r de o fryniau'r Preseli, tuag 1 filltir...

Pentref a chymuned yn Sir Gaerfyrddin yw Cil-y-cwm (hefyd: Cilycwm). Saif ar Afon Gwenlais, ychydig i'r gogledd o'r fan lle mae'n ymuno ag Afon Tywi ac...

Baner y Philipinau yw baner genedlaethol Gweriniaeth y Philipinau. Enwyd yr ynysoedd ar ôl Felipe II, brenin Sbaen a bu'r ynysoedd yma yn y Dwyrain Pell...

Bontnewydd, gweler Bontnewydd. Pentref yng nghymuned Llanllŷr, Powys, Cymru, yw Y Bontnewydd-ar-Wy (Saesneg: Newbridge-on-Wye). Saif ar lan Afon Gwy ar briffordd...

Pentre bychan yng ngogledd Ceredigion yw Dôl-y-bont. Gorwedd ar y B4353 rhwng Llandre i'r de a'r Borth ar yr arfordir i'r gogledd. gw • sg • go Trefi a...

Maes-y-bont (hefyd: Maesybont). Fe'i lleolir ar groesffordd wledig yn nwyrain canolbarth y sir tua 3 milltir i'r gogledd o bentref Cross Hands. Y pentref...

Sir Benfro, Cymru, yw Blaen-y-ffos, Blaen-ffos, neu Blaenffos. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir ger Crymych, ar bwys y briffordd A478. Mae'n rhan o blwyf...

Cwrt-y-cadno. Lleolir ar lôn gefn, i'r gogledd o Pumsaint a Llandre oddi ar ffordd yr A842 rhwng Llanbedr Pont Steffan a Llanwrda. Dynodir canol y pentref...

Cymru, yw Craig-y-don neu Craig-y-Don. Fe'i lleolir yng nghymuned Llandudno; yn ogystal mae'n rhan o blwyf eglwysig Llanrhos. Mae Craig-y-don yn cynnwys...

Sir Gaerfyrddin, Cymru, yw Cefn-y-pant. Fe'i lleolir tua 6 milltir i'r gogledd o Hendy-gwyn ar Daf, yng ngorllewin y sir. "Enwau Lleoedd Sir Gâr". Archifwyd...

Pont y Borth yw’r bont barhaol gyntaf rhwng Ynys Môn a’r tir mawr. Mae'r bont grog hon yn croesi Culfor Menai ac yn cynnal yr A5 a Llwybr yr Arfordir...

Ceredigion, Cymru, yw Ffos-y-ffin ( ynganiad ), weithiau Ffosyffin. Saif yn Nyffryn Aeron, heb fod ymhlell o'r arfordir, ar y briffordd A487 i'r de o dref...

Caer Rufeinig yn ardal Brycheiniog, de Powys, yw Y Gaer (Lladin: Cicvcivm; hefyd Brecon Gaer yn Saesneg). Gorwedd ar lan Afon Wysg ger pentref Aberysgir...

chymuned yn Sir Fynwy, Cymru, yw Y Dyfawden (Saesneg: Devauden). Saif i'r gogledd-orllewin o dref Cas-gwent ar ffordd y B4293. Mae'r gymuned hefyd yn cynnwys...

a Lloegr yw'r Llewod Prydeinig a Gwyddelig, fel rheol Y Llewod. Arferid cyfeirio at y tîm fel Y Llewod Prydeinig, ond newidiwyd yr enw oherwydd gwrthwynebiad...

yw Bedd y Cawr. Saif ar gyrion Llansawel. Mae iard datgymalu hen longau yno. Yn 1797 gwnaethpwyd estyniad i Gamlas Castell-nedd hyd Fedd y Cawr. Goruchwylwyd...

oedd Cynan. Enw'r gyfrol oedd Telyn y Nos. Sefydlwyd Y Babell Lên yn yr Eisteddfod hon, ac am y tro cyntaf hefyd roedd y cyfansoddiadau buddugol ar gael i'w...

Mynydd-y-garreg (hefyd Mynydd-y-Garreg; weithiau Mynyddygarreg). Fe'i lleolir 2 filltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Cydweli ger bryn isel Mynydd-y-Garreg...

ymestyn yn fras o gwymp yr Ymerodraeth Rufeinig ar ddiwedd y 4g i gyfnod y Dadeni a chychwyn y Diwygiad Protestannaidd (1515) yw'r Oesoedd Canol (neu'r...

Pentref bychan yng Ngheredigion yw Llwyn-y-groes. Fe'i lleolir yn ne'r sir, tua 8-9 milltir i'r de-ddwyrain o Aberaeron. Mae'n rhan o gymuned Nancwnlle...

Math o ffuglen a leolir yng Ngorllewin yr Unol Daleithiau yn oes y bedwared ganrif ar bymtheg yw genre'r Gorllewin Gwyllt. (Saesneg) western (narrative...

yn y gogledd i Gefnfor India yn y de-ddwyrain. Gelwir rhanbarth y dwyrain yn y Mashriq, a rhanbarth y gorllewin yn y Maghreb. Mae nifer o wledydd y byd...

Am leoedd eraill o'r enw "Tal-y-bont", gweler Tal-y-bont (gwahaniaethu). Pentref a chymuned ym Mhowys, Cymru, yw Tal-y-bont ar Wysg (Saesneg: Talybont-on-Usk)...

Pentref yn Sir Gaerfyrddin yw Crug-y-bar (hefyd: Crugybar). Lleolir ar ffordd y B4302, tua hanner milltir i'r de o'r A842 rhwng Llanbedr Pont Steffan a...

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1913 yn Y Fenni, Sir Fynwy. Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol Eginyn erthygl sydd...

Saif yn ardal Uwch Aled yn ne-ddwyrain y sir ar groesffordd ar ffordd yr A5 tua milltir a hanner o bentref Y Ddwyryd i'r dwyrain, rhwng Cerrigydrudion...

Fynwy, Cymru, yw Y Pandy (hefyd Pandy). Fe'i lleolir yng ngogledd-orllewin y sir, 5 milltir i'r gogledd o'r Fenni ar yr A465, bron ar y ffin â Swydd Henffordd...

Ymladdwyd Rhyfel y Falklands (a adnabyddir hefyd fel Rhyfel y Malvinas) yn 1982 rhwng y Deyrnas Unedig a'r Ariannin. Rhyfel dros glwstwr bychan o ynysoedd...

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw Llan-y-bri (hefyd: Llanybri ar rai mapiau). Fe'i lleolir yn ne-orllewin y sir tua 4 milltir i'r de-ddwyrain o Sanclêr...

a rhywogaeth o adar yw Melysor bronfrith y mynydd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: melysorion bronfrith y mynydd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

chroes wen yn ei ganol yw baner y Swistir. Complete Flags of the World, Dorling Kindersley (2002) Eginyn erthygl sydd uchod am y Swistir. Gallwch helpu Wicipedia...

Y ganrif 1af CC Enghraifft o: canrif  Dyddiad 1 g CC  Rhan o 1st millennium BC  Dechreuwyd 1 Ionawr 100 CC  Daeth i ben 31 Rhagfyr 1 CC  Rhagflaenwyd gan...

stribedi melyn a gwyn yw baner y Fatican. Yng nghanol y stribed gwyn mae arwyddlun y Babaeth, sef allweddi Sant Pedr gyda choron y pab uwch eu pennau. Cynrychiola'r...

ddatblygiad a phresenoldeb y Gymraeg ar y rhyngrwyd, ac yn hwyrach y we fyd-eang. Yng Ngorffennaf 1969, fe ysgrifennodd Owain Owain yn Y Cymro: Yn syml, mae'r...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Bwlbwl y dail (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: bwlbwliaid y dail) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Phyllastrephus...

Aderyn sy'n aelod o deulu'r rhydyddion yw Pibydd y Dorlan (Actitis hypoleucos). Mae'n aderyn mudol, yn nythu ar draws rhan helaeth o Ewrop ac Asia, ac...

Bonedd Gwŷr y Gogledd. Dim ond un copi o'r testun sydd ar glawr, yn llawysgrif Peniarth 45 (diwedd y 13g). Ymrennir y testun yn ddwy brif ran. Yn y rhan gyntaf...

Erthygl am y pentref yng Ngwynedd yw hon. Am y pentref yng Ngheredigion gweler Glan-y-wern. Pentref bychan yn ne Gwynedd yw Glan-y-wern ( ynganiad )....

Wrecsam, Cymru, yw Y Mwynglawdd (Saesneg: Minera). Y pentrefi cyfagos yw Coedpoeth i'r dwyrain a Bwlchgwyn i'r gogledd-orllewin. Y Mw'nglodd yw'r enw...

grib y Berwyn i lawr i ymuno yn Afon Dyfrdwy gan ffurfio Cwm Hirnant; saif y pentref yn rhan isaf y cwm cul hwnnw. Ceir capel Methodistaidd Rhos-y-gwaliau...

Mae Môr y Gogledd yn rhan o'r Môr Iwerydd. Fe'i leolir i'r gogledd o gyfandir Ewrop, rhwng Norwy a Denmarc i'r dwyrain, yr Alban a Lloegr i'r gorllewin...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gwehydd eurgefn y Dwyrain (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwehyddion eurgefn y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Pentref bychan yng nghanol Sir Gaerfyrddin yw Pen-y-banc. Fe'i lleolir tua milltir a hanner i'r gogledd-orllewin o Landeilo, ar ffordd wledig sy'n dringo...

Pentrefan yng nghymuned Tirymynach, Ceredigion, yw Pen-y-garn. Saif tua 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o Aberystwyth. Erbyn hyn, ynghyd â'r pentrefan...

Aderyn bach golfanaidd (aderyn cân) yw Corhedydd y waun (Anthus pratensis). Mae'n nythu mewn glaswelltir a rhostir yng ngogledd Ewrop a gogledd-orllewin...

Cymru, yw Y Bont-ddu neu Bontddu ( ynganiad ). Saif yn ardal Ardudwy yn ne'r sir, ar lan ogleddol afon Mawddach tua 3 milltir i gyfeiriad y gorllewin...

Cymuned yng Nghaerdydd yw Y Ddraenen neu Draenen Pen-y-graig (Saesneg: Thornhill). Mae'n gorwedd ar gyrion gogleddol y ddinas ar y ffordd i Gaerffili. Tai...

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw Tir-y-dail. Fe'i lleolir yn ne-ddwyrain y sir tua milltir i'r gogledd o dref Rhydaman, ar ffordd yr A483, a thua...

Defnyddiwyd y sarff neu'r ddraig fel symbol gan y Brythoniaid brodorol ar gleddyfau, bathodynnau a cheiniogau ac mae tystiolaeth archeolegol o hyn. Roedd y sarff...

Pont-rhyd-y-groes. Mae'r Ystwyth yn llifo drwy'r pentref, a enwir ar ôl y bont sy'n croesi'r afon yn y lle hwn. Pentref mwyngloddio oedd Pont-rhyd-y-groes yn y...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pila brongoch y Dwyrain (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pilaon brongoch y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

nghymuned Nolton a'r Garn, Sir Benfro, Cymru, yw Y Garn (Saesneg: Roch). Mae'n gorwedd yng ngorllewin y sir, tua 2 filltir o lan Bae Sain Ffraid, ger briffordd...

yn y Rhyl, Sir y Fflint (Sir Ddinbych bellach). Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Rhyl...

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw Waun y Clyn. Fe'i lleolir yn ne'r sir tua 5 milltir i'r gogledd-ddwyrain o bentref Pen-bre a milltir i'r de o bentref...

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1953 yn y Rhyl, Sir y Fflint (Sir Ddinbych bellach). Dilys Cadwaladr oedd y ferch gyntaf i gael ei choroni yn yr Eisteddfod...

radio a chystadleuaeth barddoni ydy Talwrn y Beirdd neu y Talwrn a ddarlledir ar BBC Radio Cymru. Ers 2012, y llywydd a'r meuryn yw Ceri Wyn Jones. Bu ei...

A548 a'r A5119 drwy'r dref. Y Fflint yw canolfan weinyddol y sir. Tref ddiwydiannol yw'r Fflint. Ar ymyl y dref ceir castell y Fflint, a godwyd rhwng 1277...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Telor y diffeithwch (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: telorion y diffeithwch) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Sylvia...

Gaerfyrddin yw Rhyd-y-wrach (hefyd: Rhydywrach). Fe'i lleolir tua 4 milltir i'r gogledd-orllewin o'r Hendy-gwyn ar Daf, yn ne-orllewin y sir, ar ffordd wledig...

Bryn-y-Gefeiliau; cyfeiriad grid SH746572. Enwir y safle ar ôl ffermdy Bryn-y-Gefeiliau gerllaw (enw arall arni yw Caer Llugwy, enw a fathwyd gan y cloddwyr...

ngogledd Sir Gaerfyrddin yw Porth-y-rhyd (weithiau hefyd: Porthyrhyd). Mae'n rhan o gymuned Llanwrda. Gorwedd y pentref yn y bryniau i'r gorllewin o Ddyffryn...

ganrif Siryfion Sir y Fflint yn yr 17g Siryfion Sir y Fflint yn y 18fed ganrif Siryfion Sir y Fflint yn y 19eg ganrif Siryfion Sir y Fflint yn yr 20fed...

Un o feirdd enwocaf Cymru a ystyrir yn feistr mawr y cywydd a'r canu serch oedd Dafydd ap Gwilym (tua 1320 - tua 1380). Fe'i cydnabyddir fel un o feirdd...

chwedlau Cymraeg yn y cyfnod cynnar, ac sydd hefyd yn ymddangos fel arweinydd y Brythoniaid yn ymladd yn erbyn y goresgynwyr Sacsonaidd oedd y Brenin Arthur...

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw Parc-y-rhos. Fe'i lleolir yng ngogledd y sir tua 2 filltir i'r de o dref Llanbedr Pont Steffan. gw • sg • go Trefi...

Gaerfyrddin yw Bron-y-gaer. Fe'i lleolir ar ffordd wledig tua 4 milltir i'r gorllewin o Sanclêr, i'r gorllewin o Gaerfyrddin, yng nghanolbarth y sir. gw • sg • go...

Galwyd etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1966 ar y 31 Mawrth 1966 gan y prifweinidog ar y pryd: Harold Wilson. Dychwelwyd y Llywodraeth Lafur gyda mwyafrif...

Enillwyd Pencampwriaeth y Chwe Gwlad am 2001 gan Loegr, a orffennodd uwchben Iwerddon ar wahaniaeth pwyntiau....

y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin...

Ddenmarc) oedd y Normaniaid (yn llythrennol: gwŷr y Gogledd). Cyrhaeddasant Ffrainc yn ystod y 9g. O dan Hrolf Ganger dilynasant Siarl y Tew, brenin Ffrainc...

Sefydliad y Merched gyda natur uniaith Saesneg y mudiad hwnnw. Mae dros 250 o ganghennau yng Nghymru, ac fe gyhoeddir y cylchgrawn Y Wawr bedair gwaith y flwyddyn...

Enillwyd Pencampwriaeth y Pum Gwlad yn 1982 gan Iwerddon. Roeddynt yn anelu am y Gamp Lawn yng ngem olaf y bencampwriaeth, ond collasant i Ffrainc....

Pegwn y De yw pwynt mwyaf deheuol y Ddaear; y De absoliwt, cymar deheuol Pegwn y Gogledd. Does dim un safle penodol i Begwn y De, ond mae ei lleoliad...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gylfinir y Gogledd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gylfinirod y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Numenius...

roddwyd ar y llecyn gan y Normaniaid ar ddiwedd yr 11g. Saif y pentref ar lan Bae Abertawe, ar ymyl penrhyn Gŵyr. Mae'r Mwmbwls yn enwog heddiw fel y dref lle...

Eisteddfod Genedlaethol Cymru y Barri a'r Fro 1968 yn Y Barri, Bro Morgannwg. Gwrthododd yr Eisteddfod gael Gwynfor Evans yn Llywydd y Dydd yn yr eisteddfod hon...

Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2015 oedd yr 16eg yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraewyd...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gylfinir y Dwyrain (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gylfinirod y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Numenius...

Gymraeg canoloesol yw Y Gododdin. Yn draddodiadol, priodolir y gerdd i'r bardd Aneirin. Mae'n gyfres o farwnadau i ryfelwyr teyrnas y Gododdin yn ne'r Alban...

Un o Feirdd yr Uchelwyr oedd Y Proll (bl. diwedd y 14g a dechrau'r 15fed). Ceir ansicrwydd ynglŷn ag ystyr a ffurf ei enw barddol anghyffredin. Cyfeirir...

Y gosb eithaf yw’r term a ddefnyddir am y wladwriaeth yn dienyddio drwgweithredwr fel cosb am drosedd. Yn hanesyddol, defnyddid y gosb eithaf i ryw raddau...

Sefydlwyd y Cynghrair Arabaidd (Arabeg: الجامعة العربية‎ al-Jāmiʻa al-ʻArabiyya), a elwir Cynghrair y Gwladwriaethau Arabaidd (Arabic: جامعة الدول العربية‎...

gweledol: y rhaglenni, darlledu, cwmnïau teledu a'r set deledu. Cyfrwng telathrebu o drosglwyddo lluniau symudol, ffilm a llais yw'r teledu. Gall y gair gyfeirio...

Mae Corhedydd y Coed (Anthus trivialis) yn aelod o deulu'r Motacillidae, sy'n cynnwys y siglennod yn ogystal a'r corhedyddion. Mae'n aderyn cyffredin...

a rhywogaeth o adar yw Gwehydd gyddf-frown y De (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: gwehyddion gyddf-frown y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

hanes y Chwyldro Diwydiannol, yn enwedig diwydiant haearn Cymru. Yma yr oedd gweithdai y Brodyr Davies, yma y dechreuodd cynhyrchu haearn modern am y tro...

yno ddau gwm, sef y Rhondda Fawr a'r Rhondda Fach. Mae bellach yn rhan o fwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf. Daeth yn enwog yn y bedwaredd ganrif ar...

Cyffredin yn y Deyrnas Unedig a Chanada; yn yr Unol Daleithiau ac mewn rhai gwledydd eraill yw system etholiadol 'y cyntaf i'r felin'. Yn ôl y system, mae...

Alergedd yw Clefyd y gwair (neu twymyn y gwair); hayfever yn Saesneg. Er gwaetha'r enw, clefyd yw hwn sydd yn aml yn cael ei achosi gan lygredd carbon...

Lleolir Stadiwm y Mileniwm neu Stadiwm Principality (Saesneg: Principality Stadium) yng Nghaerdydd, ar lan Afon Taf. Mae'r enw yn adlewyrchu cytundeb...

Cymru 1924 ym Mhont-y-pŵl, Sir Fynwy (Torfaen bellach). Bu llawer o ddadlau ynghylch cerdd E. Prosser Rhys, Atgof, a enillodd y Goron, oherwydd ei hymdriniaeth...

Am y pentref yn sir Abertawe, gweler Pen-clawdd. Pentref yng nghymuned Rhaglan, Sir Fynwy, Cymru, yw Pen-y-clawdd (hefyd Pen-clawdd). Fe'i lleolir 3 milltir...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pedryn drycin y Galapagos (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pedrynnod drycin y Galapagos) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Bryngaer ger Rhosesmor, Sir y Fflint sy'n dyddio'n ôl i Oes yr Haearn yw Moel y Gaer (Cyfeirnod OS: SJ211690). Fe saif 303 metr uwchlaw'r môr ac mae'n...

Edward, y Tywysog Du neu Edward o Woodstock, Tywysog Cymru a Thywysog Aquitaine (15 Mehefin 1330 – 8 Mehefin 1376) oedd fab y brenin Edward III a thad y brenin...

Coed-y-mynach (Saesneg: Monkswood). Fe'i lleolir 2 filltir i'r gorllewin o Frynbuga yng ngogledd-orllewin y sir, ar ffordd yr A472 i dref Pont-y-pŵl (Torfaen)...

Casnewydd yw Llanfihangel-y-fedw (Saesneg: Michaelstone-y-Fedw). Roedd y boblogaeth yn 365 yn 2001, gydag 17.65% yn medru Cymraeg, y ganran uchaf yng Nghasnewydd...

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Bro Morgannwg, Cymru, yw Y Rhws (Saesneg: Rhoose). Saif yn ne'r sir ar lan Môr Hafren, 2 filltir i'r gorllewin...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pysgotwr coed y Philipinau (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pysgotwyr coed y Philipinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pysgotwr bach y Dwyrain (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pysgotwyr bach y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

israddol yng nghyfnod Beirdd yr Uchelwyr yw y glêr, ond gall hefyd gyfeirio at feirdd yn gyffredinol. Roedd y glêr yn aml yn feirdd crwydrol, tebyg i finstreliaid...

ar Ynys Môn yw Rhos-y-bol (neu Rhosybol). Saif yng ngogledd yr ynys ar y B5111, hanner ffordd rhwng Amlwch i'r gogledd a Llannerch-y-medd i'r de. Pentref...

Cymru, yw Y Wig (Saesneg: Wick). Mae tua dwy filltir o'r arfordir, y trefi agosaf yw Llanilltud Fawr, Y Bont-faen a Pen-y-bont ar Ogwr. Mae gan y pentref...

Cyfundrefn wleidyddol gydag awdurdod dros diriogaeth ydy gwladwriaeth. Yn y byd modern, mae'r term bron yn gyfystyr â sofraniaeth. Weithiau caiff ei ddefnyddio...

Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw Y Cymer (Seisnigiad: Cymmer). Saif ychydig i'r de o'r Porth, ar y briffordd A4233. Roedd poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 5,109...

Erthygl am dref ydy hon; am y llwyfan e-ddysgu, gweler yma. Tref a chymuned yng Nghwm Rhondda, ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw'r Porth...

cymdeithas a datblygiad diwydiant a ddechreuodd yn y ddeunawfed ganrif oedd y Chwyldro Diwydiannol. Dyfeisiwyd y peiriant stêm gan James Watt ac adeiladu ffatrïoedd...

Etholaeth seneddol yw Pen-y-bont ar Ogwr, a gynrycholir yn San Steffan gan un aelod. Jamie Wallis (Ceidwadwyr) yw'r Aelod Seneddol presennol. 2024–presennol:...

dri deg dau etholaeth Senedd y Deyrnas Unedig (y DU), sy'n ethol Aelodau Seneddol i Dŷ'r Cyffredin. Yn etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig yng Nghymru...

Mae'r erthygl hon yn ymwneud â Gwlad y Basg gyfan. Am gymuned ymreolaethol Sbaen, gweler Cymuned Ymreolaethol Gwlad y Basg. Gwlad yn ne-orllewin Ewrop rhwng...

Llyfr y Flwyddyn a wobrwyir i’r gweithiau gorau yn y Gymraeg a’r Saesneg ym meysydd ysgrifennu creadigol a beirniadaeth lenyddol. Ers 2004, gweinyddir y Wobr...

Mae gwladwriaeth y Deyrnas Unedig yn cynnwys pedair wlad a chenedl, sef yr Alban, Cymru, Gogledd Iwerddon, a Lloegr. Mae Cymru, Lloegr, a'r Alban yn ffurfio...

Roedd y Ras Ofod yn gystadleuaeth yn yr 20g rhwng y ddau wrthwynebydd y Rhyfel Oer, sef yr Undeb Sofietaidd a'r Unol Daleithiau, i sicrhau'r cyntaf i...

gyfrwng y Gymraeg. Nod y coleg ffederal hwn yw cynyddu nifer y myfyrwyr sy'n astudio cyrsiau cyfrwng Cymraeg a sicrhau bod y gefnogaeth ar gyfer y myfyrwyr...

Cymru yw Y Fedal Ddrama neu Tlws y Ddrama neu Medal y Dramodydd. Cyflwynwyd Y Fedal Ddrama am y tro cyntaf yn 2005, Tlws y Ddrama ym 1961 a Medal y Dramodydd...

uwchben Bethesda. Yn y cyfnod yma y codwyd y meini hirion megis y rhai ym Mwlch y Ddeufaen, ac y codwyd llawer o'r carneddi a welir ar y mynyddoedd a bryniau...

Coleg y Bala yw canolfan gwaith plant ac ieuenctid Eglwys Bresbyteraidd Cymru. Saif yr adeilad presennol a adeiladwyd ym 1863, ar bwys y ffordd sy'n arwain...

nghymuned Llanfihangel-y-Pennant, Gwynedd, Cymru, yw Tal-y-llyn. Saif ar lannau Llyn Mwyngil yn agos at bentref Abergynolwyn. Roedd y plwyf gwreiddiol yn...

y Congo. Gwlad yng Nghanolbarth Affrica yw Gweriniaeth y Congo (yn Ffrangeg: République du Congo). Y gwledydd cyfagos yw Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo...

y pentref gwledig yn ne-orllewin y sir ar groesffordd yr A5 a'r A494, tua 2 filltir i'r gorllewin o Gorwen. Ceir tafarn adnabyddus yno, sef 'Tafarn y...

du blaen yr eglwys i ganu carolau'r plygain. Rhwng tri a chwech y bore y cynhaliwyd y gwasanaeth fel arfer, er bod yr amseroedd, bellach, yn amrywio'n...

leoedd eraill o'r un enw, gweler Tal-y-bont (gwahaniaethu). Pentref gerllaw dinas Bangor yng Ngwynedd yw Tal-y-bont ( ynganiad ) – un o nifer o bentrefi...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Gwennol y graig (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwenoliaid y graig) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Hirundo fuligula;...

Mae Bras y Cyrs (Emberiza schoeniclus ) yn aelod o deulu'r Emberizidae, y breision. Mae'n aderyn cyffredin ac adnabyddus trwy Ewrop a rhan helaeth o Asia...

brif ynys sy'n ffurfio, gyda'u rhagynysoedd, gwlad Seland Newydd yw Ynys y De (Maori: Te Wai Pounamu; Saesneg: South Island). Mae'n cynnwys dinasoedd...

Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw Maerdy neu Y Maerdy. Saif ar lan afon Rhondda Fach. Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn: "Rhestr o Enwau Lleoedd...

Pen-y-cloddiau) ydyw'r fwyaf gogleddol. Mae Llwybr Clawdd Offa'n croesi ei gopa. I'r dwyrain ohono mae Moel Plas-yw, ac i'r gogledd ohono saif Moel y Parc...

Pentref bychan yn Sir Gaerfyrddin yw Llwyn-y-brain (hefyd: Llwynybrain). Fe'i lleolir ger y ffordd A40 tua 3 milltir i'r de-orllewin o Lanymddyfri. Llifa...

Gaernarfon yn y 18eg Ganrif Mae hon yn rhestr o ddeiliaid swydd Siryf Sir Gaernarfon rhwng 1700 a 1799 Siryf yw cynrychiolydd cyfreithiol y Brenin a benodir...

Canton y Grisons (Almaeneg: Graubünden; Eidaleg: Grigioni; Ffrangeg: Canton des Grisons; Románsh: Grischun), neu'r Grisons, yn un o gantons y Swistir...

Roedd y Chwyldro Ffrengig (o 1789 hyd 1799) yn gyfnod yn hanes Ffrainc pan wnaeth y gweriniaethwyr ddymchwel y frenhiniaeth ac fe aeth yr Eglwys Gatholig...

Tal-y-bont (gwahaniaethu). Pentref i'r gogledd o Abermaw, Gwynedd, ydy Tal-y-bont. Saif i'r gorllewin o'r ffordd A496 i'r de o Llanddwywe. Mae canol y pentref...

Roedd y Brythoniaid (neu'r Brutaniaid a hefyd Brython fel enw unigol lluosog) yn bobl a'r oedd yn byw yn ynys Prydain i'r de o Ucheldiroedd yr Alban cyn...

achosir drwy heintio gan firws y ffliw. Mae'r firws yn ymledu yn y pibellau anadlu a chyrraedd yr ysgyfaint ar hyd y llwybrau anadlu, yr oesoffagws,...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Corhebog y Philipinau (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: corhebogiaid y Philipinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

chymuned ar benrhyn Gŵyr, yn Sir Abertawe, yw Y Crwys ( ynganiad ) (Saesneg: Three Crosses). Saif ar groesffordd y ffordd i ganol dinas Abertawe (10 km i ffwrdd)...

Gweler hefyd: Coleg y Drindod Prifysgol yn nhref Caerfyrddin, de-orllewin Cymru yw Coleg Prifysgol y Drindod (Saesneg: Trinity University College). Bu...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Teyrnaderyn y Gorllewin (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: teyrnadar y Gorllewin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Damcaniaeth ym mholisi tramor Unol Daleithiau America yn ystod y Rhyfel Oer oedd damcaniaeth y dominos sydd yn tybio byddai gwladwriaeth sydd yn troi'n gomiwnyddol...

rhywogaeth o adar yw Pigwr blodau brongoch y Gorllewin (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pigwyr blodau brongoch y Gorllewin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw...

Dyma restr o ddinasoedd y Deyrnas Unedig wedi'u trefnu yn ôl gwlad (Yr Alban, Cymru, Lloegr) a thalaith (Gogledd Iwerddon): Aberdeen Caeredin Dundee Glasgow...

de-ddwyrain Ewrop ac Asia Leiaf ydy'r Môr Du (Pontus Euxinus y Groegiaid). Mae'n cysylltu â Môr y Canoldir trwy gulfor Bosporus a Môr Marmara, ac â Môr Azov...

y dref o gwmpas y diwydiant adeiladu llongau ond erbyn heddiw tref glan môr, dwrsitaidd ydyw'n bennaf. Mae adeiladau hanesyddol y dref yn cynnwys y Tŷ...

Pentre  · Pentre'r Eglwys  · Pen-yr-englyn  · Pen-y-graig  · Pen-y-waun  · Pont-y-clun  · Pont-y-gwaith  · Y Rhigos  · Rhydyfelin  · Ton Pentre  · Ton-teg...

Gorffennaf 1893 yn y Capel Brenhinol ym Mhalas Sant Iago. Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig George VI, brenin y Deyrnas Unedig Y Dywysoges Mary, Y Dywysoges...

flynyddoedd ers ei chodi. Pan y’i codwyd hi, hon oedd y bont rhychwant sengl hiraf yn y byd. Adeiladwyd y bont gan ŵr o’r enw William Edwards (1719-1789) a...

Cymru, yw Y Maerdy (Seisnigiad: Mardy). Fe'i lleolir llai na filltir i'r gogledd o'r Fenni yng ngogledd-orllewin y sir, tua hanner ffordd rhwng y dref honno...

Bryngaer a chastell yn ne Powys yw Castell Dinas neu Gastell Bwlch y Dinas. Gydag uchder o 450 m (1,476 troedfedd), dyma'r castell uchaf yng Nghymru a...

Paul yn y Testament Newydd yw Llythyrau Paul at y Corinthiaid, sef Llythyr Cyntaf Paul at y Corinthiaid (1 Corinthiaid) ac Ail Lythyr Paul at y Corinthiaid...

Clwb pêl-droed o Groesoswallt ydy Clwb Pêl-droed Y Seintiau Newydd (Saesneg: The New Saints Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

a rhywogaeth o adar yw Gwennol adeinfachog y De (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwenoliaid adeinfachog y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Ail ran y Beibl Cristnogol yw'r Testament Newydd. Mae'n dilyn yr Hen Destament (a'r Apocryffa mewn rhai argraffiadau o'r Beibl). Mae'n cynnwys y Pedair...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

rhywogaeth o adar yw Troellwr cynffondelyn y de (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: troellwyr cynffondelyn y de) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Casgliad o bedair chwedl yn seiliedig ar y traddodiad llafar Cymreig yw'r Mabinogi. Eu henw traddodiadol yw Pedair Cainc y Mabinogi (mae cainc yn golygu "cangen"...

fertigol o'r tabl cyfnodol. Ystyrir grwpiau yn un o brif nodweddion defnyddiol y tabl cyfnodol. Mae bron pob grŵp yn cynnwys elfennau tebyg, gyda phatrymau...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

gogledd-ddwyrain o ganol y dref, ac yn ymestyn o Adamsdown i'r de at Barc y Rhath i'r gogledd. Mae'n cynnwys ward etholaethol Plasnewydd. Credir y daw'r enw o'r...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

erthygl am y llestr santaidd. Am y cylchgronau cynnar gweler Y Greal (1807) a Greal. Yn ôl mytholeg Gristnogol, y Greal Santaidd neu'r Sangreal oedd y llestr...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cog ddaear gennog y Dwyrain (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cogau daear cennog y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

Gogledd Iwerddon o 11 Rhagfyr 1936 hyd ei farwolaeth oedd George VI, brenin y Deyrnas Unedig (Albert Frederick Arthur George; weithiau: Siôr) (14 Rhagfyr...

hanes y ddrama yn Gymraeg yn gymharol fyr mewn cymhariaeth â rhai gwledydd eraill, megis Gwlad Groeg ac India er enghraifft, gan na chafodd y gyfle i...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

Arferid cyfeirio at y beirdd llys a ganai yn Oes y Tywysogion fel y Gogynfeirdd, ond erbyn heddiw defnyddir y term Beirdd y Tywysogion. Mae'r term Gogynfeirdd...

Cartref i Senedd Cymru yw adeilad y Senedd, a godwyd ar lan Bae Caerdydd yng Nghaerdydd. Lleolir y siambr ddadlau ac ystafelloedd pwyllgor o fewn yr adeilad...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

y sefydliad hwn â Neuadd y Drindod, Caergrawnt. Gweler hefyd Coleg y Drindod (gwahaniaethu). Un o golegau cyfansoddol Prifysgol Caergrawnt yw Coleg y...

Genedlaethol Cymru Meirion a'r Cyffiniau 2009 ar gaeau Stad Rhiwlas, ger Y Bala, Gwynedd, rhwng y 1af a’r 8fed o Awst. Roedd cost yr Eisteddfod yn £3.3 miliwn gyda'r...

Hemisffer y De; h.y. dim ond 10-12% o gyfanswm y boblogaeth y byd (7.3 biliwn), a hynny oherwydd fod llawer llai o dir yn y De o'i gymharu gyda Hemisffer y Gogledd...

y Farn (Saesneg: Domesday Book). Ar ôl ennill coron Lloegr yn 1066 danfonodd y Brenin Wiliam I swyddogion o amgylch y gwlad i gasglu gwybodaeth am y pentrefi...

Clwb pêl-droed o dref Y Bala, Gwynedd ydy Clwb Pêl-droed Tref Y Bala (Saesneg: Bala Town Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch Gynghrair Cymru...

sy'n rhedeg y wasg erbyn hyn. Enwir y wasg ar ôl 'Y Dref Wen' y cyfeirir ati yng Nghanu Heledd'. Mae gan y wasg 500 o lyfrau mewn print ar y funud. Maent...

Pentre  · Pentre'r Eglwys  · Pen-yr-englyn  · Pen-y-graig  · Pen-y-waun  · Pont-y-clun  · Pont-y-gwaith  · Y Rhigos  · Rhydyfelin  · Ton Pentre  · Ton-teg...

rhagynysoedd, gwlad Seland Newydd yw Ynys y Gogledd (Maori: Te Ika-a-Māui; Saesneg: North Island). Mae'n cynnwys y brifddinas (a'r ddinas ail fwyaf) Wellington...

cyfreithiol y Brenin a benodir bob blwyddyn ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

Y Mab Cryg (bl. diwedd y 14g a dechrau'r 15fed). Ymddengys fod y llysenw yn cyfeirio at ei lais (cf. Gruffudd Gryg, Rhys Gryg). Ychydig a wyddom am y...

Cymdeithas y Beibl, yr enw llawn yw Y Gymdeithas Feiblaidd Frytanaidd a Thramor (Saesneg: British and Foreign Bible Society). Ffurfiwyd y gymdeithas yn...

Gall y cyfnod rhwng y rhyfeloedd gyfeirio at gyfnod rhwng unrhyw ddau ryfel, ond gan amlaf mae'n cyfeirio at yr oes rhwng diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf ym...

Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2015 ar 7 Mai 2015 er mwyn ethol Aelod Seneddol ar gyfer pob un o'r 650 sedd yn Nhŷ'r Cyffredin y Deyrnas Unedig, sef...

rhywogaeth o adar yw Gwennol adeinfachog y Gogledd (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: gwenoliaid adeinfachog y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Torrenticnemis — un rhywogaeth Geiriadur enwau a thermau; Cymdeithas Edward Llwyd Mae gan Gomin Wikimedia gyfryngau sy'n berthnasol i: Y Mursennod coeswen...

Y Lleuad (enw benywaidd) neu'r Lloer (enw benywaidd; symbol: ) yw unig loeren naturiol sylweddol y Ddaear. Mae'r Lleuad yn troi o amgylch y ddaear mewn...

gorllewinol y rhan o Wlad y Basg sydd o fewn ffiniau Sbaen. Cyfeirir ati hefyd fel Euskadi mewn Basgeg, term a ddefnyddid yn wreiddiol am y cyfan o Wlad y Basg...

Cymraeg y De yw'r Gymraeg a siaredir yn y rhan fwyaf o dde a de-orllewin Cymru ac yn rhannau deheuol Canolbarth Cymru. Nid yw'n dafodiaith ynddi'i hun...

Ar y ddaear, mae pedair ffordd o ddiffinio [[../]]. Lleolir pob un o'r rhain yn y Môr Arctig): Mae pegwn daearyddiaethol y gogledd yn 90 gradd i'r gogledd...

yw Y Creunant (Saesneg: Crynant). Saif yng Nghwm Dulais tua 7 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Castell Nedd ac i'r de o bentref Blaendulais, ar y briffordd...

hanes diwydiant glo gwledydd Prydain oedd Streic y Glowyr (1984–5), streic a alwyd gan Undeb Cenedlaethol y Glowyr (yr NUM) dan arweiniad Arthur Scargill...

Bwrdeistref Sirol Wrecsam, Cymru, yw Y Pandy (hefyd Pandy; Saesneg: The Pandy). Fe'i lleolir yng ngogledd-ddwyrain y sir, 1 filltir i'r dwyrain o Wersyllt...

o hylif yn y glust ganol yw llid y glust ganol (Lladin: otitis media). Haint tymor byr sydd yn aml yn ymddangos yn sydyn yw llid acíwt y glust ganol...

undeb, cystedlir am y Goron Driphlyg gan dimau Cymru, Iwerddon, Lloegr a'r Alban o fewn Pencampwriaeth y Chwe Gwlad (Pencampwriaeth y Pum Gwlad gynt). Os...

swyddogol Gweriniaeth y Traeth Ifori (Ffrangeg: République de Côte d'Ivoire). Lleolir y brifddinas Yamoussoukro yng nghanol y wlad, a'r ddinas fwyaf...

Yn ôl y Testament Newydd, roedd Mair (a elwir hefyd yn Santes Fair neu'r Forwyn Fair) yn fam i Iesu Grist. Roedd hi'n briod â Sant Ioseff ac, yn ôl ffynonellau...

Mae Ysgrech y coed neu Sgrech y coed (Garrulus glandarius) yn aelod o deulu'r brain. Mae'n nythu trwy ran helaeth o Ewrop, Asia a gogledd-orllewin Affrica...

heintiad y llwybr wrinol sy'n effeithio ar ran o'r llwybr wrinol. Pan mae'n effeithio ar y llwybr wrinol isaf, caiff ei adnabod fel llid y bledren (cystitis)...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

poblogaeth y gymuned yn 2001 yn 5,877. Saif Pen-y-graig yn ne-orllewin y Rhondda. Arferai'r diwydiant glo fod yn bwysig yma, gyda Glofa'r Naval yn y gymuned...

castell bychan hefyd. Saethir y rhan fwyaf o olygfeydd awyr agored yr opera sebon boblogaidd Pobol y Cwm yn ardal Llanbedr-y-fro. Cynhelir gŵyl gelf flynyddol...

Pentref bychan yng nghymuned Holt, Bwrdeistref Sirol Wrecsam, yw Llan-y-pwll. Fe'i lleolir tua 2 filltir i'r gogledd-ddwyrain o ganol Wrecsam ar bwys...

Gwynne, Mynachty 1703: Richard Phillips, Moelifor 1704: Morgan Howells, Pen-y-Bayly 1705: Thomas Johnes, Llanfair-Clydogau 1706: John Lloyd, Llangennech...

Mae'r termau y Byd Mwslemaidd a'r Byd Islamaidd yn cyfeirio at y gymuned fyd-eang o ddilynwyr y grefydd Islam. Mae tua 1.4—1.6 biliwn o Fwslemiaid (rhai...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

diciâu (TB). Hen enw ar y clefyd oedd y ddarfodedigaeth. Mae'n effeithio ar yr ysgyfaint yn bennaf, ond gall hefyd effeithio ar y system nerfau a rhannau...

Roedd Plaid y Refferendwm yn blaid Ewrosgeptig yn y Deyrnas Unedig. Fe'i hystyriwyd yn 'blaid un mater' ac fe'i ffurfiwyd gan Syr James Goldsmith i gystadlu...

Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2017 oedd y 18fed yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraewyd...

Mae Tlws y Mileniwm (Gwyddeleg: Corn na Mílaoise Saesneg: Millennium Trophy) yn wobr rygbi'r undeb a ymleddir bob blwyddyn gan Loegr a'r Iwerddon fel...

Gard y Praetoriwm oedd y gwarchodlu arbennig a gadwai ymerodron Rhufain. Bu gan y Praetoriaid ddylanwad mawr yn filwrol ac yn wleidyddol am ganrifoedd...

y Chwe Gwlad 2022 oedd yr 23ain yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Ffrainc oedd y...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cwcal y Philipinau (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cwcalod y Philipinau) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Centropus...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

Pentref a chymuned ym mwrdeistref sirol Pen-y-bont ar Ogwr, Cymru, yw Y Pîl (Saesneg: Pyle). Gwasanaethir y pentref mawr hwn gan ffordd yr A48, a gorwedda...

gyda'r amcan o warchod bywyd dynol a lleihau dioddefaint yw Mudiad Rhyngwladol y Groes Goch a'r Cilgant Coch (Ffrangeg: Mouvement international de la Croix-Rouge...

Sir Fynwy, Cymru, yw Nantyderi neu Nant-y-deri (Saesneg: Nant-y-derry). Fe'i lleolir yng ngogledd-orllewin y sir tua 6 milltir i'r de-ddwyrain o'r Fenni...

Comisiwn y Senedd (Saesneg: Senedd Commission), yw corff corfforaethol Senedd Cymru. Mae'r Comisiwn yn gyfrifol am sicrhau fod eiddo, staff a gwasanaethau...

(Niclas y Glais), bardd a aned yn Llanfyrnach, Sir Benfro, ond a ddaeth yn adnabyddus fel Niclas y Glais ar ôl treulio deng mlynedd yn weinidog yn y Glais...

Castell y Waun (Saesneg: Chirk Castle) ger Y Waun, Bwrdeistref Sirol Wrecsam. Mae'r castell a'i erddi nodedig yn rhan o barcdir eang Ystad y Waun, sy'n...

y Brenin, a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y Brenin...

Tiriogaeth y Gogledd neu’r Diriogaeth Ogleddol (Saesneg: Northern Territory) yn diriogaeth yng ngogledd Awstralia. Darwin yw prifddinas y diriogaeth....

Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2006. "Pencampwriaeth y Pum Gwlad" oedd enw'r gystadleuaeth hyd at 2000 pan ymunodd yr Eidal ac ers hynny gelwir y gystadleuaeth...

Oes y Tywysogion yw'r enw a arferir i ddynodi'r cyfnod yn hanes Cymru sy'n ymestyn o 1066, pan gyrhaeddodd y Normaniaid, i gwymp Tywysogaeth Gwynedd i...

Mae Bwlch y Ddeufaen yn fwlch ychydig i'r gorllewin o Rowen yn sir Conwy. Roedd y bwlch yma o bwysigrwydd mawr yn yr hen amser, oherwydd mai trwy'r bwlch...

(Saesneg: The White House). Lleolir y Tŷ Gwyn yn 1600 Pennsylvania Avenue NW, Washington, DC, ac fe'i cynlluniwyd gan y pensaer Gwyddelig James Hoban. Mae...

Am y pentrefan o'r un enw i'r gogledd-orllewin yn yr un sir, gweler Pen-y-ffordd (Llanasa). Pentref a chymuned yn Sir y Fflint, Cymru, yw Pen-y-ffordd...

Gwladwriaeth yng Nghanolbarth a Dwyrain Ewrop oedd y Gymanwlad Bwylaidd–Lithwanaidd a fodolai o 1569 i 1795. Ffurfiwyd y ffederasiwn deuarchaidd drwy gyfuno Teyrnas...

cyfreithiol y Brenin a benodir yn flynyddol ar gyfer pob sir yng Nghymru a Lloegr, ei ddyletswydd yw cadw'r heddwch yn ei sir a sicrhau ufudd-dod i gyfraith y brenin...

NatWest y Chwe Gwlad" oherwydd cyfraniad y noddwyr: Banc y National Westminster. Enillodd Cymru y bencampwriaeth gyda Camp Lawn, eu cyntaf ers 2012. Y chwe...

Cynon Taf, Cymru, ydy Pen-y-waun (neu: Penywaun). Saif rhwng Aberdâr a Hirwaun, ar Afon Cynon. Yng nghyfrifiad 2011 roedd y sefyllfa fel a ganlyn: "Ystadegau...

Pentref mawr yng nghymuned Ynysybŵl a Choed-y-cwm ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw Ynys-y-bwl, weithiau Ynysybŵl. Saif tua 20 milltir...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Piwi coed y Dwyrain (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: piwïaid coed y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Contopus...

wreiddiol gan y Rhufeiniaid hynafol i ysgrifennu Lladin, gweler yr wyddor Ladin. Y sgript Ladin, neu'r Sgript Rufeinig yw system fwyaf cyffredin yn y byd heddiw...

Rheilffordd y Cambrian. Amwythig Cysylltiadau â Wolverhampton a Chaer. Y Trallwng Cysylltiad â Rheilffordd y Trallwng a Llanfair Caereinion Y Drenewydd...

y sedd dros y Rhyddfrydwyr o 1929 hyd 1951, yna trechwyd hi gan Cledwyn Hughes dros y Blaid Lafur o 1951 hyd 1979; enillodd Keith Best y sedd dros y Ceidwadwyr...

Dengys y tabl cyfnodol yr holl elfennau cemegol a'u grwpiau ar ffurf un tabl hwylus. Datblygwyd y tabl yn wreiddiol ym 1869 gan gemegydd o Rwsia, sef Dmitri...

gweriniaethau y Boeriaid, Y Weriniaeth Rydd Oren a Gweriniaeth y Transvaal, gweriniaethau oedd wedi eu sefydlu gan y Voortrekkers. Mae cyfeiriad ar Ryfel y Boer...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pila brongoch y Gorllewin (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pilaon brongoch y Gorllewin) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

NatWest y Chwe Gwlad" oherwydd cyfraniad y noddwyr: Banc y National Westminster. Enillodd Cymru y bencampwriaeth gyda Camp Lawn, eu cyntaf ers 2012. Y chwe...

Pentref yng nghymuned Gwernaffield a Pantymwyn, Sir y Fflint, Cymru, yw Pant-y-mwyn ( ynganiad ) neu Pantymwyn. Saif ar ffordd gefn, tua pedair milltir...

Rheolau swyddogol yw cyfraith, neu y gyfraith, sydd i'w darganfod mewn cyfansoddiadau a deddfwriaethau, a ddefnyddir i lywodraethu cymdeithas ac i reoli...

undeb ydy Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2007. Dechreuodd y chwarae yn Chwefror a Mawrth 2007. Fel yn 2006, enillodd Ffrainc y bencampwriaeth gyda gwell...

Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2020 yw'r 21af yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Chwaraeir...

Y Tafod yw cylchgrawn Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Mae'n cael ei gyhoeddi tua phedair gwaith y flwyddyn, i gyd-daro gyda digwyddiadau pwysig megis Cyfarfod...

Pencampwriaeth y Chwe Gwlad 2021 yw'r 22ail yng nghyfres Pencampwriaeth y Chwe Gwlad, sef prif gystadleuaeth rygbi'r undeb yn Hemisffer y Gogledd. Cymru oedd y pencampwyr...

Mae Quaich y Ganrif (/kweɪx/: Gaeleg yr Alban: Cuach nan Ceud Bliadhna Gwyddeleg: Corn na Céad Bliain Saesneg Centenary Quaich) yn dlws rygbi'r undeb...

Erthygl am y pentref yw hon. Am y goeden gweler Draenen wen. Pentref ym mwrdeistref sirol Rhondda Cynon Taf, Cymru, yw'r Ddraenen Wen (Saesneg: Hawthorn)...

Y Lan Orllewinol yw'r enw ar un o Diriogaethau Palesteinaidd yn y Dwyrain Canol ar lan orllewinol Afon Iorddonen, rhwng Israel yn y gorllewin a Gwlad...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Dryw persain y Dwyrain (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: drywod persain y Dwyrain) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Gatholig oedd Urdd y Sistersiaid. Fe'i sefydlwyd gan Sant Robert o Molesme (tua 1027-1111) fel cangen newydd lymach ei rheolau o Urdd y Benedictiaid. Citeaux...

yw Banc y Byd (Saesneg: World Bank). Fe'i sefydlwyd yn 1944, yr un pryd a'r Gronfa Ariannol Ryngwladol (IMF). Yn draddodiadol, mae Llywydd y Banc yn dod...

cyffredinol y Deyrnas Unedig, 1983 ar 9 Mehefin 1983. Cafodd y Ceidwadwyr fwyafrif aruthrol o 144 sedd, dan arweinyddiaeth Margaret Thatcher - y mwyafrif...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Corgwtiad aur y Môr Tawel (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: corgwtiaid aur y Môr Tawel) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol...

Cyhoeddwr Cymreig yw Gwasg y Bwthyn, sy'n cyhoeddi llyfrau yn yr iaith Gymraeg a'r Saesneg. Sefydlwyd y wasg yn 2003 a lleolir yng Nghaernarfon, Gwynedd...

Lleolir Prifysgol y Frenhines, sy'n aelod o Grŵp Russell, ym Melffast, Gogledd Iwerddon. Fe'i sefydlwyd ym 1845 fel un o dri coleg Prifysgol y Frenhines yn...

Rhanbarth Gorllewin De Cymru oedd Pen-y-bont ar Ogwr. Cafodd yr etholaeth ei chreu ar gyfer etholiad cyntaf y Cynulliad Cenedlaethol, 1999. Fe'i diddymwyd...

flodau tua chanol y 14g oedd Iorwerth ab y Cyriog (fl. tua 1325 - tua 1375). Er nad oes prawf pendant, gellir bod yn weddol hyderus mai mab y bardd Gronw Gyriog...

Pentref bychan yng nghymuned Cilcain, Sir y Fflint, Cymru, yw Rhyd-y-mwyn neu Rhydymwyn ( ynganiad ). Fe'i lleolir yn Nyffryn Alun ger yr Wyddgrug. Mae'r...

Saesneg o hyn ymlaen oedd iaith swyddogol y gyfraith a gweinyddiaeth. Defnyddiwyd y term 'Deddfau Uno' gan y barnwr Syr John Alun Pugh, mewn darlith a...

Tafarn-y-Gelyn ( ynganiad ). Saif ar ffordd yr A494 tua hanner ffordd rhwng Yr Wyddgrug i'r dwyrain a Rhuthun i'r gorllewin. I'r gorllewin o Dafarn-y-Gelyn...

ynysoedd y mae pobl yn byw ynddynt. Mae'r rhan fwyaf o'r tir tua 1 metr yn uwch na lefel y môr, sy'n golygu bod y trigolion mewn perygl arbennig oherwydd y cynnydd...

Cynhaliwyd Etholiad cyffredinol y Deyrnas Unedig, 2019 ar 12 Rhagfyr 2019, dwy flynedd a hanner wedi'r etholiad diwethaf. Hon oedd yr etholiad cyntaf...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Dryw persain y De (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: drywod persain y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Microcerculus...

nghymuned Y Clun a Melin-cwrt, bwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, Cymru, yw'r Clun (Saesneg: Clyne). Fe'i lleolir yng Nglyn Nedd ar y ffordd B4434...

am ei llynnoedd a mynyddoedd ydy Ardal y Llynnoedd (hefyd Bro'r Llynnoedd). Sefydlwyd Parc Cenedlaethol Ardal y Llynnoedd, sy'n cwmpasu ardal o 2,362 km²...

Clwb pêl-droed o'r Barri, Bro Morgannwg ydy Clwb Pêl-droed Tref Unedig Y Barri (Saesneg: Barry Town United Football Club). Mae'r clwb yn chwarae yn Uwch...

gwledydd y DU a Gibraltar. Pwrpas y refferendwm oedd caffael barn dinasyddion y DU a Gibraltar ar aelodaeth y DU o fewn y Gymuned Ewropeaidd. Canlyniad y refferendwm...

Cynrychiola llenyddiaeth Gymraeg y 19g "y cyfnod mwyaf cynhyrchiol" yn holl hanes llenyddiaeth Gymraeg, yn ôl Thomas Parry yn ei lyfr Hanes Llenyddiaeth...

Un o Ynysoedd y Sianel yw Ynys y Garn (Saesneg: Guernsey, Ffrangeg: Guernesey), ger arfordir Normandi. Hon yw ynys fwyaf Beilïaeth Ynys y Garn. Mae ganddi...

Clwb pêl-droed o dref Y Fflint, Sir Y Fflint yw Clwb Pêl-droed Tref Y Fflint Unedig (Saesneg: Flint Town United Football Club) sy'n chwarae yng Nghynghrair...

Pentref yng nghymuned Cwm Ogwr, bwrdeisdref sirol Pen-y-bont ar Ogwr yw Nant-y-moel. Lleolir wrth droed Mynydd William Meyrick, a Craig Ogwr. Mae'r bentref...

Roberts yw Y Lôn Wen (cyhoeddwyd 1960). Is-deitl: 'Darn o hunangofiant'. Y ffordd "sy'n mynd dros Foel Smatho i'r Waunfawr ac i'r nefoedd" yw Lôn Wen y teitl...

Mae Melin y Wig ( ynganiad ) yn bentref bychan gwledig yn ne Sir Ddinbych, ger Coedwig Clocaenog, ar lan Afon Clwyd. Mae 107.4 milltir (172.8 km) o Gaerdydd...

oherwydd Pandemig COVID-19. Hwn oedd yr 21ain cyfrifiad yn y Deyrnas Unedig. Trefnwyd y Cyfrifiad gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yng Nghymru a Lloegr, gan Gofnodion...

Pentref bychan yng nghymuned Helygain, Sir y Fflint, Cymru, yw Rhes-y-cae ( ynganiad ). Saif yng nghanol y sir, ar lethrau deheuol Mynydd Helygain, tua...

ddechrau'r 16g hyd ganol y 19g oedd Ymerodraeth y Mughal (Tyrceg: Babür İmparatorluğu, Wrdw:مغلیہ سلطنت, Muġalīh Sulṭanat). Roedd brenhinllin y Mughal yn wreiddiol...

Cylch cerrig yw Côr y Cewri (Saesneg: Stonehenge), a godwyd yn Oes Newydd y Cerrig ar Wastadedd Caersallog i ogledd dinas Caersallog, Wiltshire, yn ne...

1920 oedd Cynghrair y Cenhedloedd. Fe'i sefydlwyd yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r bwriad o sefydlu heddwch yn y byd. Cyfarfu am y tro cyntaf ar 10 Ionawr...

Eisteddfod Genedlaethol yw Medal Y Cyfansoddwr (Tlws y Cerddor gynt). Diwygiwyd y gystadleuaeth yn 2024. Cyflwynir y Fedal i’r cyfansoddwr mwyaf addawol...

Threfynwy, cyfeiriad grid SO012215 yw Pen y Fan (886m / 2,906'). Mae'n gorwedd ar grib uchaf Bannau Brycheiniog, rhwng y Gribyn a Chorn Du. Dosberthir copaon...

Plasdy Cymreig ger Corwen, Sir Ddinbych yw'r Rug (ceir y ffurfiau Rhug a Rûg weithiau hefyd, yn enwedig mewn ffynonellau Saesneg). Roedd yn ganolfan diwylliant...

Llyfr o waith Rhys Prichard (Y Ficer Prichard) yw Canwyll y Cymry. Gyda'r Beibl a Taith y Pererin, roedd am gyfnod hir yn un o'r tri llyfr oedd i'w cael...

y cyfnodolyn chwarterol Y Gwyddonydd am y tro cyntaf ar Ddydd Gŵyl Dewi 1963, gyda chyhoeddiadau cyson hyd at 1996. Yr Athro Glyn O Phillips oedd y golygydd...

Dyma restr Prif Weinidogion y Deyrnas Unedig, ers i'r Prif Weinidog cyntaf yn yr ystyr modern, Robert Walpole, gymryd y swydd yn 1721. Allwedd Allwedd...

Mostyn, Sir y Fflint, Cymru, yw Llannerch-y-môr ( ynganiad ). Saif ar lan aber Afon Dyfrdwy (Glannau Dyfrdwy) tua milltir a hanner i gyfeiriad y de-ddwyrain...

Am y rhanbarth, gweler Sudan (rhanbarth). Gwlad fawr yng ngogledd-ddwyrain Affrica yw Gweriniaeth Swdan neu Swdan (hefyd Sudan neu Siwdan). Mae'n ffinio...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Ceiliog y waun (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ceiliogod y waun) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Otis tarda; yr...

plwyf Pen-y-cae yn 1879, yn cynnwys Pen-y-cae, Pentre Cristionydd, Copras, Trefechan, Tainant, Afoneitha a Stryt Issa. Eglwys St Thomas Cronfa Pen-y-cae Uchaf...

yn Sir y Fflint, Cymru, yw Sealand ( ynganiad ). Nid ymddengys fod enw Cymraeg iddo; daw'r enw oherwydd ei fod ar dir a enillwyd oddi wrth y môr. Saif...

dafodieithol y Gymraeg (Cymraeg y de yw'r llall). Rhennir Cymraeg y Gogledd yn ddwy brif dafodiaith, sef Gwyndodeg a Phowyseg. Mae gan y ddwy dafodiaith...

filltir a hanner i'r gogledd o dref Llangollen yn Sir Ddinbych yw Abaty Glyn y Groes (Lladin: Valle Crucis) neu Abaty Glyn Egwestl. Daw ei henw o Groes Eliseg...

Oes Ganol y Cerrig neu'r Mesolithig yw'r cyfnod yn Oes y Cerrig sy'n gorwedd rhwng Hen Oes y Cerrig ac Oes Newydd y Cerrig. Fel rheol cyfyngir y defnydd...

Canser y brostad yw math o ganser sy'n datblygu yn y brostad, chwarren yn y system atgenhedlol gwrywaidd. Mae'r rhan fwyaf o achosion canser y brostad...

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cordylluan y Gogledd (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cordylluan y Gogledd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Glaucidium...

o liw browngoch ar y fron. Nid yw'n aderyn mudol fel rheol, ond mae adar sy'n nythu yn y gogledd yn symud tua'r de yn y gaeaf. Yn y gaeaf maent weithiau...

Tiriogaeth dramor y Deyrnas Unedig sy'n ddaearyddol yn rhan o Ynysoedd y Wyryf yw Ynysoedd Prydeinig y Wyryf. Mae'r ynysoedd yn cael eu galw yn hafan treth...

Erthygl am Gyfnod y Tuduriaid yw hon; ceir hefyd erthygl am Gyfnod y Tuduriaid yng Nghymru. Cyfnod y Tuduriaid yw'r term am y cyfnod yn hanes gwledydd...

Bardd o Forgannwg oedd Llywelyn Goch y Dant (bl. 1470). Ychydig a wyddys amdano ar wahân i dystiolaeth ei gerddi a chanu ei gyd-feirdd ym Morgannwg. Mae'n...

Diogelwch y Cenhedloedd Unedig. Mae 15 aelod yn y Cyngor Diogelwch, pump parhaol a deg a etholir bob dwy flynedd. Gweriniaeth Pobl Tsieina Ffrainc Rwsia Y Deyrnas...

yno. Yr enw am orynys y Balcanau yn Hen Roeg oedd Gorynys Haemus (Χερσόνησος του Αίμου). Enwir y rhanbarth ar ôl Mynyddoedd y Balcanau, sy'n rhedeg trwy...

Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1969 yn y Fflint, Sir y Fflint. Llun o docyn mynediad i'r maes ar y dydd Sadwrn Bardd y Gadair Carlo yn annerch yr eisteddfod...