Batenburg

Zie Batenburg (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Batenburg.
Batenburg
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Batenburg (Gelderland)
Batenburg
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Wijchen Wijchen
Coördinaten 51° 49′ NB, 5° 38′ OL
Algemeen
Oppervlakte 7,95[1] km²
- land 7,34[1] km²
- water 0,61[1] km²
Inwoners
(2023-01-01) 		660[1]
(90 inw./km²)
Woning­voorraad 277 woningen[1]
Overig
Netnummer 0487
Woonplaats­code 2568
Foto's
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Batenburg in 1674.
Sint-Victorkerk

Batenburg is een Nederlandse stad in het Land van Maas en Waal, behorend tot de Gelderse gemeente Wijchen. Het ligt westelijk van Wijchen aan de Maas. Batenburg telde op 1 januari 2023 slechts 660 inwoners en wordt daarom meestal geduid als dorp maar heeft een verleden als stad, zelfs een van de oudste van Gelderland. Het historische Batenburg met zijn kasteelruïne is een beschermd stadsgezicht.

Behalve de ruïne zijn er in Batenburg veel historische, veelal witgepleisterde boerderijen te zien, en een oude protestantse dorpskerk, die na verwoesting in de Tachtigjarige Oorlog gedeeltelijk werd herbouwd. Deze dorpskerk is, evenals de veel grotere neogotische Rooms-katholieke kerk ernaast, oorspronkelijk gewijd aan Sint Victor, de patroon van de korenmolenaars.

Ten oosten van het stadje staat een standerdmolen.

Geschiedenis

Batenburg kreeg in 1349 stadsrechten. Aangenomen wordt dat het stadje ze rond het jaar 1000 ook al had gekregen. Het werd bestuurd door de machtige Heren van Batenburg, die alleen aan de Duitse keizer ondergeschikt waren, niet aan de hertog van Gelre, noch aan die van Brabant. Het kasteel, rond 1250 gebouwd op een motte, is sinds de Franse tijd een ruïne. De Heren van Batenburg (de laatsten waren de vorsten Van Bentheim-Steinfurt) bestuurden hun Gelderse bezit sindsdien op afstand. Er gebeurt in Batenburg in deze tijd niet veel bijzonders:

De vryheerlijkheid Batenburg op de Maes, in de Betuwe, gelegen, kwam reeds omtrent het einde der XIIIe eeuw in het bezit van het Huis van Bronckhorst. De geschiedenis dezer heerlijkheid levert weinig belang op: benevens eenige twisten van gansch plaetselyken aerd met naburige dynasten, versmelt zy zich geheel en al in de algemeene gebeurtenissen van Gelderland.[2]

Batenburg sloeg in de Middeleeuwen zijn eigen munten. De muntmeester droeg een grote verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het muntgeld, maar ging daar niet altijd zorgvuldig mee om. In 1434 werd de muntmeester van de heer van Batenburg in Deventer betrapt met valse munten. Aan de gevel van het Waaggebouw in Deventer hing een koperen ketel, vervaardigd in 1434, waarin de valsemunter werd terechtgesteld door hem in olie te koken. De gaten die te zien zijn in de ketel werden er in 1813 door schietgrage soldaten van het bezettende Napoleontische garnizoen in geschoten. Een recente controle wees uit dat het niet meer verantwoord was de koperen ketel buiten te laten hangen. Sinds 2017 is de ketel daarom verplaatst naar het voorportaal van de waag en daar vrijblijvend te bezichtigen.[3] Maximiliaan van Bronckhorst-Batenburg-Steyn was de laatste heer met een eigen munt.

Batenburg moet van een hoge ouderdom zijn en zou mogelijk kunnen wedijveren met de leeftijd van Nijmegen. Rond het jaar 1000 moet Batenburg stadsrechten hebben verworven, echter op last van Gijsbert van Bronckhorst werden in het jaar 1440, op Bonifaciusdag, voor het laatst de poorten gesloten. Batenburg bezat twee stadspoorten, waarvan onbekend is waar de Maaspoort stond. In de 19e eeuw wordt melding gemaakt van zichtbare fundamenten van de Appelternsepoort bij hoog water als de grond losgespoeld is. Batenburg moet in oude tijden veel groter zijn geweest dan tegenwoordig. In de 14e of 15e eeuw werd het grootste deel echter door een enorme stadsbrand verwoest. Het verwoeste gedeelte werd nooit meer herbouwd. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog moet het stadje wederom aan een verwoestende brand ten prooi zijn gevallen.[4] Tot 1878 lag op het kruispunt van de Grotestraat/Kruisstraat een gerechtssteen, de "Blauwe Steen". Het was een dik blok van graniet van ongeveer 75 centimeter dik. Volgens overleveringen bond men tot circa 1800 de doodskist van personen die bij hun dood schulden nalieten, aan deze steen. Pas na het voldoen van de schuld kon de begrafenis plaatsvinden. Resten van deze steen liggen bij de ingang van het kerkhof aan het plein.[5]

In de Franse tijd werd Batenburg een gemeente, die tot 1 januari 1984 zelfstandig was: toen werd Batenburg onderdeel van Wijchen. Deze gemeente voert sindsdien het Batenburgse stadswapen.

Heren en vrouwen van Batenburg

Periode Heer / vrouwe / bezitters Huis / geslacht Opmerking
ca. 1080–1315 Heren uit het geslacht Van Batenburg[6][7] Van Batenburg Eerste vermelding omstreeks 1080; de mannelijke lijn eindigde met Dirk.
1315–1328 Willem van Bronckhorst en Johanna van Batenburg[6] Bronckhorst / Van Batenburg Willem werd in 1317 met de heerlijkheid beleend.
1328–1351 Johanna van Batenburg[6] Van Batenburg / Bronckhorst In 1349 door koning Karel IV beleend.
1351–1356 Gijsbert van Bronckhorst[8] Bronckhorst-Batenburg Oudst bekende Batenburgse munten op zijn naam.[9]
1356–1407 Diederik I van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg Zette de muntslag voort.[9]
1407–1429 Gijsbert van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg Kasteel, stad en heerlijkheid werden in 1408 verpand.[9][6]
1408–1413 Walraven en Jan van Berlair en Anton van Brabant Pandhouders Het pandrecht ging in 1412 over op Anton van Brabant en werd in 1413 afgelost door Reinoud IV van Gelre.[6]
1429–1451 Diederik II van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg Onder hem werd opnieuw munt geslagen.[9][7]
1451–1473 Gijsbert van Bronckhorst-Batenburg[7] Bronckhorst-Batenburg —
1473–1516 Jacob van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg In 1486 door Maximiliaan I met Batenburg en Anholt beleend.[6][7]
begin 16e eeuw–1534 Erfgenamen van Jacob Bronckhorst-Batenburg De heerlijkheid was tijdelijk bezet door Karel van Gelre.[10]
1534–1556 Herman van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg Kreeg Batenburg in 1528 als huwelijksgift en herwon in 1534 het volledige bezit.[10]
1556–1573 Willem van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg Sneuvelde op 9 juli 1573.[9][10]
1573–1602 Herman Diederik van Bronckhorst-Batenburg Bronckhorst-Batenburg Liet gouden dukaten en zilveren munten slaan.[11][9]
1602–1612 Betwist tussen verwanten Bronckhorst-Batenburg Erfopvolgingsgeschil na het kinderloze overlijden van Herman Diederik.[12]
1612–1641 Maximiliaan van Bronckhorst-Batenburg-Steyn Bronckhorst-Batenburg-Steyn Nieuwe muntslag tussen 1616 en 1622.[9][12]
1641–1701 Huis Van Horne Van Horne Overgang via Johanna van Bronckhorst-Batenburg-Steyn.[6][9]
1701–1795 Huis Bentheim-Steinfurt Bentheim-Steinfurt Overgang via Isabella Justina van Horne; daarna bestuur op afstand.[6][12]

Bezienswaardigheden

Galerij

  • Kasteel Batenburg
    Kasteel Batenburg
  • In Batenburg geslagen munt
    In Batenburg geslagen munt
  • Oude of St Victorkerk, noordzijde
    Oude of St Victorkerk, noordzijde
  • Kerkstraat Batenburg
    Kerkstraat Batenburg
  • Ruïne van kasteel Batenburg
    Ruïne van kasteel Batenburg
  • Luchtfoto van de ruïne, 1920-1940.
    Luchtfoto van de ruïne, 1920-1940.
  • Batenburg- Batenburg, kasteel, gravure H. Spilman, Erfgoedcentrum Rozet GDC007000032
    Batenburg- Batenburg, kasteel, gravure H. Spilman, Erfgoedcentrum Rozet GDC007000032

Zie ook

Literatuur

Heiningen, H. van, Batenburg, eeuwenlang twistappel. Wijchen, 1987

Referenties

  1. ↑ a b c d e Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2023, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
  2. ↑ Serrure, Constant A. (1851), "Numismatiek", in: Vaderlandsch museum voor Nederduitsche letterkunde, oudheid en geschiedenis, Deel 4. [1]
  3. ↑ Beroemdste ketel van Deventer niet langer áán maar in De Waag
  4. ↑ "Beschrijving der Nederlanden." Laarman, 1841 books.google.nl
  5. ↑ "A.G. Schulte, Het Land van Maas en Waal. Staatsuitgeverij, Den Haag / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist 1986" Laarman, 1841 dbnl.org
  6. ↑ a b c d e f g h Iris Kwiatkowski en Harm von Seggern, Batenburg. Residenzstädte im Alten Reich (1300–1800). Ein Handbuch 43–46. Niedersächsische Akademie der Wissenschaften zu Göttingen (2022). Geraadpleegd op 16 juli 2026.
  7. ↑ a b c d B. de Keijzer en H.J.J. Vermeulen (2008). Het adellijk geslacht Van Batenburg. De Nederlandsche Leeuw 125 (2): 29–42
  8. ↑ 0381 Huis Bronkhorst. Gelders Archief. Geraadpleegd op 16 juli 2026.
  9. ↑ a b c d e f g h A.G. Schulte (1986). Het Land van Maas en Waal. Staatsuitgeverij / Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 's-Gravenhage / Zeist, 350–351, 378.
  10. ↑ a b c Jos Drubers en Janus Kolen (2018). Het gebeurde in 1568. De kinderen van Batenburg onthoofd te Brussel. Jaarboek Zwentibold  : 79–88
  11. ↑ Gouden dukaat uit Batenburg op naam van Herman Diederik van Bronckhorst, heer van Batenburg en Stein (1573–1602). Teylers Museum. Geraadpleegd op 16 juli 2026.
  12. ↑ a b c H. van Heiningen (1987). Batenburg, eeuwenlang twistappel, Wijchen. ISBN 9789071460029.
Zie de categorie Batenburg van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.