De Puinruimer, ook bekend als Le Piocheur, is een herdenkingsmonument in de Belgische stad Deinze, naast de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Het is ontworpen door de beeldhouwer Antoon Van Parys en ingehuldigd op 8 oktober 1922 ter nagedachtenis van de gesneuvelden en slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog.

In de loop van de twintigste eeuw is het monument uitgebreid tot een bredere herdenkingsplaats voor de slachtoffers van beide wereldoorlogen. De inhuldiging was in aanwezigheid van prins Leopold, later koning Leopold III.^[1]

Het monument toont een jonge man met ontbloot bovenlichaam en krachtige houding, die met een pikhouweel puin ruimt, vandaar de naam "Puinruimer". Deze figuur symboliseert het fysieke werk van het opruimen na oorlog en de morele wederopbouw en de hoop die nodig zijn om een samenleving terug op te bouwen. Het model voor dit beeld was Emiel Vanden Berghe, een voormalige brandweerman uit Deinze.^[1]

De sculptuur rust op een arduinen voetstuk dat rijkelijk is voorzien van symbolische reliëfs. Op de wanden van het blok staat een ongewapende soldaat die samen met een boerenjongen een gesneuvelde kameraad wegdraagt van het slagveld. Aan de achterzijde is een vrouw met stralenkrans afgebeeld, als allegorie van de overwinning. De stijl van het beeld doet denken aan het werk van Constantin Meunier, met wie Van Parys een voorkeur deelt voor realistische, plechtige figuren die arbeiders en lijdende mensen verbeelden.

Op de linker- en rechterzijkant van het voetstuk staan inscripties met de namen van de gevallen soldaten, opgeëisten en burgerlijke slachtoffers van Deinze. Aan de achterzijde staat in dichtvorm een rouwvers gegraveerd:

“Aan hen die hopen bleven / Binst zielesmart en rouw / Aan hen die ’t land getrouw / Den oorlog overleven / II nov 1918”.^[2]

Een opvallende toevoeging is een afzonderlijke plaat met de inscriptie: “Ferdinand Libor Slock, laf vermoord door de Duitschers te Brugge, 17 september 1915” — een verwijzing naar een van de eerste burgerslachtoffers van de stad.^[3]

In tegenstelling tot veel andere monumenten uit het interbellum straalt De Puinruimer geen heroïek of nationalistische trots uit. Van Parys omschreef zijn creatie bewust als een “vredesmonument” in plaats van een overwinningsteken. Het beeld belichaamt verdriet, waardigheid en arbeid in de nasleep van zinloos geweld. Met zijn ingetogenheid en soberheid getuigt het van de overtuiging dat ware herdenking geen militair vertoon vereist, maar stilte, collectief geheugen en morele reflectie.

Het monument groeide uit tot een universeel herdenkingsteken dat soldaten van de Eerste Wereldoorlog eert, en in latere jaren de burgerslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Op een kleine open vlakte voor het beeld ligt een arduinen boekvormige aanvulling met gegraveerde namen van die slachtoffers.

Na de inhuldiging in 1922 op het Sint-Poppoplein bleef De Puinruimer decennialang op die plek staan. In de loop van de twintigste eeuw is het monument verschillende keren onderwerp van debat, vooral in verband met stadsherinrichtingen. In 1959 was er sprake van een mogelijke verplaatsing, wat op verzet stuitte. Uiteindelijk is het monument in het begin van de 21e eeuw, tijdens de heraanleg van het stadscentrum, verplaatst naar de huidige locatie op het Marktplein naast de kerk. De ingreep ging gepaard met de nodige omzichtigheid en respect voor de betekenis.

In 2011 is het beeld beschermd als monument door de Vlaamse overheid. In 2023 kreeg het de status van vastgesteld bouwkundig erfgoed, wat erkent dat het artistiek, historisch en maatschappelijk een waardevol is.

Het monument is voor deze officiële erkenningen gerestaureerd door Wilhelmina Barbé-De Gucht.

• 
  Arduinen boek met opschrift gevallen soldaten
• 
  Opschrift gevallen soldaten
• 
  Zijaanzicht
• 
  Achteraanzicht
• 
  Vooraanzicht