Nyanzapithecus Status: Uitgestorven Fossiel voorkomen: Midden-Mioceen
Schedel van Nyanzapithecus
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren) Stam: Chordata (Chordadieren) Klasse: Mammalia (Zoogdieren) Orde: Primates Onderorde: Haplorhini Infraorde: Simiiformes Familie: Dendropithecidae
Geslacht
Nyanzapithecus
Typesoort
Nyanzapithecus pickfordi
Nyanzapithecus op Wikispecies
Portaal    Biologie Zoogdieren

Nyanzapithecus^[1] is een geslacht van uitgestorven primaten uit het Midden-Mioceen van het eiland Maboko, provincie Nyanza (Kenia). Het had een gemiddeld lichaamsgewicht van ongeveer tien kilogram.

Tussen 1933 en 1973 werden op het eiland Maboko vijftien cranio-dentale exemplaren, dus schedels met tanden, van deze soort verzameld.

Tijdens een expeditie naar het eiland Maboko in 1982-1983 vond paleoantropoloog Martin Pickford meer dan honderd kleine catarrhine fossielen. Op basis hiervan benoemde Terry Harrison in 1986 het nieuwe geslacht en de nieuwe soort Nyanzapithecus pickfordi, gekenmerkt door verschillende gebitsspecialisaties. Het holotype is KNM-MB 3, een linkerbovenkaaksbeen. Hij bracht ook Rangwapithecus vancouveringi over naar het geslacht en hernoemde het in Nyanzapithecus vancouveringorum; het meervoud eert zowel John Van Couvering als zijn vrouw Judith Van Couvering.

Benefit et alii 1998 beschouwden Mabokopithecus clarki als verwant aan of en zelfs identiek aan Nyanzapithecus pickfordi en hernoemde daarom de laatste in Mabokopithecus pickfordi / clarki onderwijl Kunimatsu's soort handhavend als Nyanzapithecus harrisoni. Dat laatste was maar een noodgreep en tegenwoordig beschouwen de meeste onderzoekers Mabokopithecus clarki als een nomen dubium, gebaseerd op een afwijkend individu van Kenyapithecus africanus.

In 1997 werd de soort Nyanzapithecus harrisoni benoemd.

In 2017 werd Nyanzapithecus alesi benoemd door Fred Spoor. De soortaanduiding betekent "voorouder" in het Turkana. Het holotype is de kinderschedel KNM-NP 59050.

Nyanzapithecus pickfordi heeft een tandformule van 2:1:2:3 op zowel de boven- als onderkaak, net als bij de moderne mens. De bovenste premolaren waren lang en hadden buccale en linguale knobbels die qua grootte op elkaar leken, de onderste kiezen hadden diepe inkepingen. Afgaande op de tandmorfologie was dit een bladetende soort.

Nyanzapithecus werd beschouwd als nauw verwant van Rangwapithecus en Mabokopithecus op basis van gebitsovereenkomsten, en een vroege verwant van Oreopithecus bambolii. Nyanzapithecus was oorspronkelijk opgenomen in Oreopithecidae voordat het werd overgebracht naar Proconsulidae. Kunimatsu 1997 beschreef de nieuwe soort Nyanzapithecus harrisoni uit Nachola, Kenia.