Open data

Linking Open Data project in september 2007
Linked Open Data Cloud in september 2011

Open data is een term die wordt gebruikt om hergebruik van gegevens (data) aan te duiden. De voorwaarden waaronder deze gegevens beschikbaar zijn wordt beschreven in licenties en gebruiksvoorwaarden. Bij open data wordt er naar gestreefd om de beperkingen in hergebruik tot een minimum te beperken. Open standaarden en linked data zijn erop gericht de uitwisseling en het hergebruik van open data te vergroten.

Twee definities

De term 'open' in open data wordt door de Nederlandse overheid gedefinieerd in lijn met de definitie van de Open Knowledge Definition. Data is open als iedereen er gratis gebruik van kan maken, deze kan hergebruiken en kan verspreiden zonder juridische, sociale of technologische beperkingen.[1] Open data hanteert in deze dezelfde definitie van 'open' als open kennis.

De Nederlandse overheid hanteert momenteel de volgende definitie voor open data: [2]

  • Compleet: alle openbare data en informatie
  • Primair: brongegevens, niet geaggregeerd
  • Tijdig: zo snel als kan, om nu te behouden
  • Toegankelijk: voor iedereen, voor elk legaal gebruik, zonder drempels
  • Machine-leesbaar: voor geautomatiseerde verwerking
  • Non-discriminatoir: zonder opgaaf v. reden, zonder registratie
  • Open standaarden: zodat het format geen drempel is
  • Open licentie: geen beperking o.b.v. auteurswet, databankenwet, of geheimhouding
  • Gratis of tegen (redelijke) transactiekosten

Let echter op. Het lijkt erop dat de Europese Unie een geheel andere definitie hanteert van het begrip 'open data.' Hoewel in geen enkele richtlijn of verordening een definitie is terug te vinden, lijkt het te verwijzen naar het politieke streven om data die tot stand zijn gekomen met publieke middelen (en daarom toebehoren aan het publiek) zoveel mogelijk beschikbaar te maken voor hergebruik. Dat houdt niet in dat de data 'openbaar' worden gemaakt. 'Open data' is wat de EU betreft juist niet hetzelfde als 'openbare data', want wanneer er rechten van derden op de betreffende data rusten, moet geprobeerd worden om de data alsnog te delen, maar dan onder beschermende maatregelen. Persoonsgegevens in de zin van de AVG kunnen dan eventueel alsnog gedeeld met specifieke organisaties voor hergebruik, mits het privacyrisico klein is en de (bijvoorbeeld economische winst) groot (zie hierover bijvoorbeeld het arrest Scania van het Europese Hof)[3] Een andere mogelijkheid is dat er technische & organisatorische maatregelen worden genomen (zie hierover bijvoorbeeld de EHDS). Ook data die beschermd worden door intellectuele eigendomsrechten moeten soms alsnog gedeeld worden voor nuttig hergebruik, waarbij beschermende maatregelen worden genomen (zie bijvoorbeeld artikel 52 EHDS). De verschillen tussen de Nederlandse lezing en de Europese lezing zijn onder meer:[4]

  • De Nederlandse overheid meent dat uitsluitend de overheid zoals in Nederland gedefinieerd data moet delen, terwijl de Europese Unie meent dat ook publiekrechtelijke instellingen[5] (semi-overheid) data beschikbaar moeten maken.
  • De Nederlandse overheid meent dat persoonsgegevens in de zin van de AVG nooit beschikbaar hoeven te worden gesteld, terwijl de Europese Unie stelt dat persoonsgegevens beschikbaar moeten worden gedeeld als de AVG dit toestaat.
  • De Nederlandse overheid meent dat data niet beschikbaar hoeven te worden gesteld als de aanvrager daarbij een belang moet aantonen, terwijl de Europese Unie stelt dat niet data beschikbaar hoeven te worden gesteld als de aanvrager daarbij een belang moet hebben en de aanvrager een dergelijk belang niet heeft.

Europese Unierecht

De Europese Unie schreef drie Open Data Richtlijnen: Richtlijn 2003/98/EG, Richtlijn 2013/37/EU, en herzien met de Richtlijn 2019/1024/EU.[6] Met deze derde zogenoemde ‘PSI-richtlijn’[7] worden de lidstaten aangezet tot het openbaar maken van informatiemateriaal dat berust bij overheidsorganen in de lidstaten, zoals ministeries, agentschappen en gemeenten, evenals instellingen die door de overheid worden gefinancierd of gecontroleerd, bijvoorbeeld meteorologische instituten. De lidstaten moesten de derde richtlijn tegen juli 2021 omzetten in nationale wetgeving.[8] Toch was informatie in milieuzaken eerder al publiek toegankelijk gemaakt met Richtlijn 2003/4/EG.[9] In Nederland is de PSI-richtlijn voornamelijk omgezet in de Wet Hergebruik van Overheidsinformatie. Deze is echter voor haar werking gekoppeld aan de Wet Open Overheid. Volgens de afdeling advies van de Raad van State leidt dit tot een onjuiste implementatie.[10] De Europese Commissie heeft in november 2025 een wetsvoorstel uitgebracht (de Digitale Omnibus[11]). Als deze wordt geaccepteerd, zullen de regels uit de Derde Open Data Richtlijn worden ingevoegd in de Data Verordening. Daarnaast zijn er andere verordeningen betreffende open data. Zo is er (op grond van de Derde Open Data Richtlijn) een UitoveringsVerordening Hoogwaardige Datasets[12] en de Verordening betreffende motorvoertuigen.[13] Ook de EHDS Verordening over gezondheidsgegevens, is deels Open Datarecht. Voorts is er de Data Verordening,[14] de Data Governance Verordening[15] en de Verordening Interoperabel Europa.[16] In al het Europese Datarecht is bepaald dat de AVG[17] blijft gelden ter bescherming van persoonsgegevens, tenzij de specifieke verordening er een wijziging in aanbrengt. Op gelijke wijze doet het Europese Datarecht zo min mogelijk afbreuk aan andere verordeningen en richtlijnen waar rechten op data uit kunnen voorvloeien, zoals uit het databankenrecht, het bedrijfsgeheimenrecht en het auteursrecht. Ter beveiliging van dit alles zijn er (geharmoniseerde) regels over de beveiliging van de data, met name NIS2[18] en de Cyber Resilience Act.[19] De Europese Unie acht zich gerechtigd om al dit datarecht te schrijven (ondanks het subsidiariteitsbeginsel[20]), omdat een vrije verkeer van goederen, diensten en personen niet mogelijk is zonder een onderliggend vrij verkeer van data. Ook baseert het zich op artikel 16 VWEU.[21]

Toepassingen

Door het combineren van opengestelde data en publiceren via bijvoorbeeld een mobiele of web toepassing, kunnen deze gebruikt worden door burgers, instellingen en organisaties. Op deze manier geven open data waarde terug aan de samenleving. Er zijn vele voorbeelden van het hergebruik van Open Data. Deze data kunnen worden gebruikt om inzicht te bieden in de veiligheid van een bepaald gebied. Verschillende overheden en andere publieke instellingen hebben een register opgestart met verwijzingen naar open data.

België

Voorbeelden van toepassingen in België zijn:

  • Het beschikbaar maken van de federale verkiezingsresultaten van mei 2019
  • De uurtabellen van de treinen

Nederland

Voorbeelden van toepassingen in Nederland zijn:

  • Nationale Dataportaal, een portaal dat onderhouden wordt door het Nederlandse Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
  • Nationaal Georegister, portaal voor geo-informatie in Nederland, beheerd door PDOK
  • Buienradar maakt gebruik van open data van het KNMI
  • P2000-meldingen en aantallen aangiften
  • Open ICEcat, productinformatie en gerelateerde statistieken

Zie ook

Voorbeelden van open Data portalen

Meer informatie

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.