Strafvordering is de vordering tot toepassing van de straffen en/of maatregelen die door de wet op bepaalde handelingen of gedragingen zijn gesteld. De strafvordering als recht van de vervolgende instantie ontstaat door het plegen van een (mogelijk) strafbaar feit. Een strafvordering is een abstract concept of recht dat nodig is voor de vervolging van een strafbaar feit.

Het begrip strafvordering wordt ook wel gebruikt om het geheel aan regels die toezien op de opsporing, vervolging en berechting van strafbare feiten aan te duiden. In veel landen zijn de belangrijkste regels hierover vastgelegd in een algemeen wetboek.

De uitoefening van de strafvordering gebeurt in Belgisch strafrecht door het Openbaar Ministerie, die het alleenrecht hierop heeft. Het Openbaar Ministerie vertegenwoordigt de gemeenschap. Het is dus mogelijk dat de belangen van het slachtoffer (bijvoorbeeld schadevergoeding) niet overeenkomen met de belangen van de gemeenschap. Het slachtoffer kan de strafvordering niet uitoefenen, maar kan die wel instellen.

Deze vordering mag niet verward worden met de burgerlijke vordering, de tuchtrechtelijke vordering of de administratieve handhaving.

Het Openbaar Ministerie kan in sommige gevallen de strafvordering niet instellen zonder een klacht (bij klachtmisdrijven), een aangifte, een advies of een machtiging. Ministers kunnen bijvoorbeeld niet vervolgd worden zonder machtiging van het parlement waaraan ze verantwoording moeten afleggen.

De strafvordering kan geschorst worden als er een prejudiciële vraag gesteld wordt door de strafrechter.

• indien de wetgever de strafwet opheft
• indien het Grondwettelijk Hof de strafwet vernietigt
• de dood van de verdachte
• betaling van een geldsom
• onmiddellijke inning
• minnelijke schikking: aan de verdacht wordt een geldsom voorgesteld, waarvan de betaling de strafvordering doet vervallen
• amnestie
• verjaring
• klachtafstand in bepaalde gevallen

Over de burgerlijke vordering mag geen uitspraak worden zolang er geen uitspraak is op strafrechtelijk gebied.^[1] Dit wordt uitgedrukt met het adagium le criminel tient le civil en état.

Hierop bestaan echter uitzonderingen, zoals in het geval van een vordering tot staking in het kader van een inbreuk op intellectuele rechten.^[2] In dat geval kan geen uitspraak gedaan worden op strafgebied zolang er geen in kracht van gewijsde gegane beslissing is over de inbreuk op het desbetreffende intellectueel recht (bijvoorbeeld namaak of piraterij).

In het Nederlandse strafrecht moet de strafvordering op de wijze die de wet voorschrijft plaatsvinden. Dit heet het formeel legaliteitsbeginsel.^[3] Het recht van strafvordering komt alleen toe aan het Openbaar Ministerie. Deze instantie beslist, na kennis te hebben genomen van een (mogelijk) strafbaar feit, om wel of niet over te gaan tot vervolging. Het OM heeft beleidsvrijheid om te bepalen of vervolging 'opportuun' is.^[4] Deze bevoegdheid van het OM wordt ook wel het opportuniteitsbeginsel genoemd. Wanneer het OM besluit om niet over te gaan tot vervolgen, heet dit seponeren. Sepot kan omdat het OM vervolging niet wenselijk acht (beleidssepot) of omdat vervolging niet tot straf kan leiden (technisch sepot).

Het aanhangig maken van een strafvordering geschiedt door middel van een dagvaarding waarin de verdachte wordt opgeroepen voor de rechter te verschijnen. Tijdens het onderzoek ter terechtzitting bij de rechter worden eerst de formele vragen en dan de materiële vragen beantwoord.

In bepaalde omstandigheden vervalt het recht van vervolging. Dit heet een vervolgingsbeletsel. Enkele voorbeelden:

• de verdachte is jonger dan 12 jaar;
• ontbrekende klacht bij een klachtdelict;
• schending van het ne bis in idem-beginsel;
• de verdachte is overleden;
• het strafbare feit is verjaard.

Wanneer er sprake is van een vervolgingsbeletsel gaat de rechter niet over tot een inhoudelijke behandeling van de zaak. De uitspraak van de rechter is dan 'niet-ontvankelijkheid van den officier van justitie'. ^[5]

Soms is het mogelijk dat het vervolgingsbeletsel wordt opgelost. Bijvoorbeeld doordat degene die bevoegd is een klacht in te dienen (bij een klachtdelict) dit alsnog doet. Het Openbaar Ministerie kan de zaak dan opnieuw aanhangig maken, zodat de rechter wel tot een inhoudelijke behandeling kan komen.

Soms kan de strafrechter ervoor kiezen om de inhoudelijke behandeling van de zaak te schorsen in afwachting van een uitspraak van de burgerlijke rechter. Dit kan zich voordoen als er bijvoorbeeld een geschil is over wie de eigendom van een bepaald voorwerp heeft. Dit informatie die van belang is voor een strafzaak over bijvoorbeeld diefstal. Bij schorsing is de uitspraak 'schorsing der vervolging'.^[5]

• Wetboek van Strafvordering (België)
• Wetboek van Strafvordering (Nederland)