De Tocharoi (Grieks Τόχαροι, Tokharoi) of Tocharen waren een door Griekse historici genoemd volk in Centraal-Azië gedurende de 2e en 1e eeuw v.Chr. Ze werden genoemd door Griekse geografen als Ptolemaeus (VI, 11, 6). De eerste vermelding van de Tochari verscheen in de 1e eeuw v.Chr., toen Strabo hen beschreef als een Scythische stam. Hij vertelt dat zij samen met de Asii, Pasiani en Sakarauli deelnamen aan de verwoesting van het Grieks-Bactrisch koninkrijk in de tweede helft van de 2e eeuw v.Chr.:

De meeste Scythen, beginnend vanaf de Kaspische Zee, worden Dahae genoemd en degenen die zich meer in de richting van het oosten bevinden Massagetae en Sacae; de rest draagt de gezamenlijke benaming Scythen, maar elke afzonderlijke stam heeft zijn eigen naam. Ze zijn óf allemaal, óf voor het grootste deel nomaden. De bekendste stammen zijn diegenen die de Grieken beroofden van Bactriana: de Asii, Pasiani, Tochari en Sakarauli - die kwamen uit het land aan de andere zijde van de Jaxartes, tegenover de Sacae en de Sogdiani.

— Strabo^[1]

Deze Tochari worden geïdentificeerd met de Yuezhi die een groot rijk stichtten dat van Bactrië (Chinees: 大夏, Daxia) tot Noord-India strekte. De Tocharen zijn in documenten in het Sanskriet bekend als de Tukhara.

In contemporaine bronnen uit India (na de 2e eeuw v.Chr.) worden de veroveraars van het noorden van India Tukhara of Tushara genoemd. In Griekse bronnen komt een volk in Centraal Azië voor dat Tocharoi wordt genoemd. Deze Tocharoi waren een van de volkeren die volgens Strabo Bactria op de Grieken veroverden.^[2] Zowel Indiase als Griekse bronnen zouden het over een grotere groep kunnen hebben die in/over een groot gebied in Centraal Azië woonde/migreerde. Sommige van deze Tocharen kunnen in Bactrië gearriveerd zijn voor de Yuezhi er aankwamen.

In Chinese bronnen komen de namen Dawan (Chinese naam voor Ferghana) en Daxia (waarschijnlijk de Chinese naam voor Bactria) voor. Dit zijn - volgens Yu^[3] en Mair variaties op de naam Tuhara. Als dit klopt werd Daxia al door Tocharen bewoond voor de Yuezhi er arriveerden.

In de vroege middeleeuwen werd de naam Tocharistan (ook wel gespeld als Tokharistan of Tukharistan; Klassiek Perzisch: تخارستان Tukhāristān of طخارستان Ṭukhāristān) in islamitische bronnen gebruikt om te verwijzen naar het gebied dat in Oudgriekse bronnen bekend stond als Bactrië. Het was in China bekend als het land van de Tuhara tot op zijn minst de 7e eeuw n.Chr. Dit blijkt uit Xuanzangs reisverslag.^[4]

De meeste experts zijn het eens dat de in historische bronnen voorkomende namen Tukhara, Kushana en Yuezhi in sommige gevallen voor dezelfde groep staan.^[bron?] Archeologisch bewijs is echter onvoldoende om verschillende nomadische groepen van elkaar te onderscheiden. Steppeculturen komen namelijk materieel sterk overeen, ook wanneer het mogelijk ging om sprekers van verschillende talen of taalfamilies, of verschillende etnische groepen. Antieke bronnen uit India en China maken wel duidelijk onderscheid tussen groepen zoals de Yuezhi, Scythen of Saka, Xiongnu en Wusun. Dit onderscheid was daarom mogelijk op hun verschillende talen gebaseerd.^[5]

Zie Tochaars voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vanaf het eind van de 19e eeuw werden in het Tarimbekken in de huidige Chinese provincie Sinkiang (Xinjiang), teksten in een tot dan toe onbekende Indo-Europese taal gevonden. Deze taal werd geassocieerd met het Kushan-rijk en daarom Tochaars genoemd. Die conclusie wordt door het overgrote deel van het vakgebied in de 21e eeuw onhoudbaar geacht. De belangrijkste taal die de inwoners van Bactrië spraken was Bactrisch. De term Tochaars wordt nu algemeen geacht een verkeerde benaming te zijn, omdat de Tocharoi die taal zeker niet spraken. Ondanks de regelmatige verwarring die dit creëert is de term tot nu toe gehandhaafd vanwege een gebrek aan een geaccepteerd alternatief. Hoe deze volkeren zichzelf noemden is onbekend. Mogelijk zijn ze te identificeren met de Agniya en Kuchiya bekend uit Sanskrietteksten.

In de moderne taalkunde staat de naam Tochaars voor een Indo-Europese taalfamilie. Op hun hoogtepunt waren Tochaarse talen over heel Centraal-Azië verspreid. Tochaars behoort tot de kentumtalen, die hoodzakelijk in het westelijke verspreidingsgebied van de Indo-Europese talen voorkomen. Dit was aanleiding voor theorieën dat een groep voorouders uit het westen van Eurazië naar Centraal-Azië zou zijn gemigreerd. Later onderzoek toonde echter aan dat de kentum- en satemtalen geen fylogenetische groepen vormen, maar het proces van satemisatie op meerdere plaatsen plaatsvond. Het versterkt echter het vermoeden dat de Tochaarse talen zich al in een vroeg stadium van de overige Proto-Indoeuropese talen afsplitsten.

• Tocharistan