Tormato
Album van Yes
(Albumhoes op en.wikipedia.org)
Uitgebracht	22 september 1978
Opgenomen	februari 1978 - juni 1978
Genre	progressieve rock
Duur	2495 minuten
Label(s)	Atlantic Records
Producent(en)	Yes
Chronologie
1977 Going for the One   1978 Tormato   1980 Drama
(en) AllMusic-pagina (en) Discogs-pagina (en) MusicBrainz-pagina
Portaal    Muziek

Tormato is het studioalbum van yes uit 1978.

In aanloop op dit album hield Yes een tournee. Het succes van Going for the One noopte band tot een tachtigtal optredens in Noord-Amerika en Europa. Het ritme van de band bestond toen voornamelijk uit opnamen, uitgifte album, concerten en vrijaf. Ook na deze tournee nam de band enige tijd vrij om zich voor te bereiden op de opnamen van een opvolger. De diverse bandleden al gedurende die tournee op schrijfniveau gewerkt aan nummers, dat moesten leiden tot het album Eleventh illusion, Yes wilde een liveset opbouwen rondom illusies. Bij aanvang van de opnamen (februari 1978) dacht Yes nog aan een album in twee delen, een deel in de zomer en een rondom kerstmis. In de zomer kwam het album uit onder de titel Tormato; de wintereditie, waarvoor ze opnamen zouden maken in Barbados, kwam nooit. Howe kwam met de suggestie het album Yes Tor te noemen.

De opnamen van Tormato vonden plaats tussen februari en juni 1978 en werden verdeeld over de Advision Studios in Fitzrovia (Zwitserland) en de RAK Studios in Londen. In het begin was muziekproducent en geluidstechnicus Eddie Offord bij de opnamen betrokken, maar daar kwam een breuk in; de band ging toen zelf maar produceren geassisteerd door geluidstchnici Geoff Young en Nigel Luby, die al hadden meegewerkt en bijgedragen aan Going for he One. Het verdelen over twee studio’s zorgden aan de ene kant voor frictie tussen Anderson, Wakeman en White (Zwitserland) en anderzijds Howe en Squire (Engeland). Het zorgde ook voor enige vrijheid; eventueel commentaar op elkaar was door de afstand moeilijk. Die opnamen leverden materiaal op voor anderhalf album, maar Tormato kent desalniettemin een tijdsduur passend bij een elpee (circa 40 minuten).

Tijdens die opnamen kwam Wakeman met nieuwe en verbeterde synthesizerapparatuur in de vorm van de polymoog en birotron. Door zijn arsenaal te beperken had Wakeman het idee dat de muziek over het gehele album meer een eenheid liet horen. Die birotron zorgde met haar vooraf opgenomen fragmenten wel voor hilariteit; toen Wakeman een keer wilde spelen kwam er muziek uit van Seals & Crofts.

Yes schakelde Hipgnosis in voor de platenhoes, nog wel opgeluisterd door het YES-logo van Roger Dean. Hipgnosis kwam met foto’s van Yes Tor, een heuvel in Dartmoor. De band was er ontevreden over en vond ze te duur voor de geleverde kwaliteit. Dit leidde er toe dat er tomaten op de afbeelding belandden en de manager Brian Lane zei dat ze de besmette foto moesten gebruiken voor de hoes; de titel werd een samentrekking van Tor en Tomato: Tormato. De Japanse persing van de cd meldde Yes Tor nog in een toevoeging.

• Jon Anderson - zang, percussie
• Chris Squire - basgitaar, zang
• Steve Howe - elektrische en akoestische gitaar, zang
• Rick Wakeman - piano, orgel, Moog, synthesizer
• Alan White - drums, percussie

Tormato haalde in diverse Europese en Amerikaanse landen de albumlijsten. Zo stond het in Engeland 11 weken genoteerd met een hoogste plek op 8.^[1] In Nederland haalde het een 17e plek in zes weken notering.^[2] Met name Wakeman en Howe waren niet tevreden over de opnamen. Wakeman moest toch te veel kunstgrepen toepassen en Howe vond dat de polymoog en birotron niet pasten bij de klank van zijn gitaarpartijen. Het ging zover, aldus Howe in zijn All my yesterdays, dat Yes na de bijbehorende tournee nog nauwelijks nummers van Tormato heeft gespeeld en dat de kennis van die nummers snel wegzakte.

Na die album ging Yes weer op tournee, opnieuw in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Van de circa honderd concerten vonden er zes plaats in de Wembley Arena. Yesleden stonden op een langzaam draaiend middenpodium; Anderson kreeg daarbinnen een apart draaiend podium dat de andere kant op ging. Het geheel kostte 50.000 Britse pond. Het optreden werd voorafgegaan door de klanken van The young person's guide to the orchestra van Benjamin Britten en de opening van de filmmuziek van Close Encounters of the Third Kind (inspiratie bron voor Arriving UFO). Tijdens de optreden werd een half uur lang muziek in medleyvorm gespeeld afkomstig van hun album Yes, dat tien jaar eerder was uitgebracht.

Na de concertreeks kwam het tot een breuk tussen Anderson, Wakeman aan de ene kant en Howe, Squire en White aan de andere kant. Voor het volgende album Drama werden vervangers Trevor Horn en Geoff Downes aangetrokken.

Bij de heruitgave in 2004 werden tien bonustracks meegeperst:

• Abilene; de b-kant van single Don't kill the whale
• Money; al eerder uitgegeven op Yesyears uit 1991
• Some are born; later opnieuw uitgebracht op Andersons soloalbum Song of seven (1980)
• High; later uitgewerkt tot Sketches in the sun op GTR (1986)
• Days; later bewerkt uit gegeven op Song of seven
• Countryside; later bewerkt en voor van nieuwe titel Corkscrew voor Howes soloalbum Turbulence (1991)
• Everybody’s song; later bewerkt en uitgebracht als Does it really happen? op Drama (1980)

Voor de heruitgave uit 2013 hoorde geluidstechnicus en producer Brian Kehew een opmerkelijk dun geluid voor een album uit 1978. Hij gaf de schuld aan Offord, die bij de voorafgaande albums Dolby-A had gebruikt, maar dat bleef (wellicht door de breuk) hier achterwege. Wanneer Kehew de originele muziek alsnog door Dolby-A laat aanpassen werd het geluid veel voller.

In 2023 kwam er geschreven door Kevin Mulryne een 300-pagina's dik boekwerk over dit album uit onder de titel The Tormato Story (Five percent for nothing publishing). Recensent Paul Rijkes benoemde het album in IO Pages 186, juli 2023) daarbij als "bijzonder". Progwereld recenseerde de uitgave in 2007. Markwin Meeuws vond het een erg wisselende plaat; goede indeeën te over, maar slecht uitgewerkt.^[3]