Het Veneraprogramma (Russisch: Венера (космическая программа)) was een onbemand ruimtevaartprogramma van de Sovjet-Unie. Dit programma had als doel de planeet Venus te onderzoeken. Deze ruimtesondes werden gelanceerd tussen 1961 en 1983.

De eerste modellen uit deze serie waren niet berekend op de erg zware omstandigheden die in de atmosfeer van Venus heersten. De astronomen beseften nog niet dat zij de luchtdruk vele malen te laag inschatten en dus bezweken de eerste exemplaren die de planeet bereikten vroegtijdig, voordat zij de oppervlakte van Venus bereikten. Voor die tijd mislukten diverse pogingen om Venus te bereiken.

Eind 1973 zag de Sovjet-Unie in, dat het de ruimtewedloop om de eerste zachte landing op Mars van NASA zou verliezen. Naast een superieure technologie beschikten de Amerikanen over veel grotere budgetten. De Sovjets richtten daarom hun inspanningen volledig op Venus.

Dit bleek een verstandige keuze, die hen vele primeurs opleverde. De Amerikanen lieten de planeet Venus er in hun ruimtevaartprogramma terzijde en gaven voorrang aan Mars. Zo voerden de Sovjets de eerste (harde) landing op een andere planeet uit, deden de eerste metingen in een buitenaardse atmosfeer, maakten de eerste geslaagde zachte landing op een andere planeet en analyseerden als eerste bodemmonsters op Venus. Daarnaast haalden zij met Venera 9 de primeur binnen van de eerste foto's die vanaf het oppervlak van een andere planeet waren genomen. Weliswaar maakte hun Mars 3 enige jaren daarvoor al een geslaagde landing op Mars, maar het radiocontact werd binnen luttele minuten verbroken en op het minuscule stukje foto dat men ontving stonden geen details.

De moederschepen uit de eerste, lichte serie verbrandden in de Venusatmosfeer. De landers van de tweede, zwaardere serie waren voor communicatie met de Aarde aangewezen op hun orbiters. Het was dus van groot belang dat deze in de juiste baan kwam. Door de zware omstandigheden op Venus functioneerden de landers een half uur tot twee uur, maar daarna bezweken ze onder de hitte en verpletterende luchtdruk. Bovendien beschikten ze slechts over een batterij die het hooguit een paar uur uithield. Sommige orbiters vlogen de planeet voorbij, anderen kwamen in een baan rond Venus; in alle gevallen onderhielden zij echter het contact met de Aarde en als de orbiter achter de horizon van de landingsplaats verdween (ongeacht of de lander dan nog signalen uitzond) verloor de vluchtleiding het radiocontact.

Voor het ontkoppelen van de lander werd deze eerst (door een systeem aan boord van de orbiter) gekoeld tot onder het vriespunt, waarna eenmaal op Venus aangekomen een intern koelsysteem ervoor zorgde dat de lander het tot twee uur uithield. Tijdens de afdaling door de atmosfeer van Venus mat men extreem hoge versnellingen, vervolgens gebruikte de lander parachutes die weer werden afgeworpen. Het laatste gedeelte van de afdaling remden landers uit de zwaardere serie af middels een horizontale schijf bovenaan het vaartuig. Door de dichte atmosfeer dwarrelde de bol omlaag. Een vervormbare landingsring deed dienst als schokbreker om de laatste klap op te vangen.

Dit programma is te splitsen in twee delen: Venera 1 t/m 8 maakten gebruik van de A-2-e Molniya draagraket. Venera 9 t/m 16 werden daarentegen gelanceerd met de veel krachtigere Proton. Daarom zijn die aanzienlijk zwaarder. De laatste twee verkenners (Venera 15 & 16) beschikten niet over een lander, maar in plaats daarvan over een radar om, in tegenstelling tot de landers die slechts een momentopname op één locatie maakten, langdurig vanuit een omloopbaan Venus in kaart te brengen.

Daarnaast zijn er diverse mislukte lanceringen zonder officiële Venera-aanduiding. Die werden door de Sovjets weggemoffeld onder een nummer in het Kosmos ruimteprogramma, zoals Kosmos 96.

Zelfs met het hoge aantal mislukkingen in het begin, is het Venera-programma van de Sovjet-Unie geslaagd te noemen. Zowel de orbiters als landers leverden veel wetenschappelijke informatie op. Zeker als men dit afzet tegen de beperkte middelen waarmee de Sovjets moesten werken. De ruimtevaarttechnologie van de Sovjet-Unie was toen van mindere kwaliteit dan de Amerikaanse. Bovendien mocht tegenhanger NASA 800 miljoen dollar uitgeven aan een Vikingvlucht, terwijl de Sovjets slechts 100 miljoen roebel konden spenderen aan een Venera verkenner. Al met al slaagden zij erin, om met weinig middelen een zeer goed resultaat te bereiken.