Zie Vrede (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Vrede.

Vrede is een maatschappelijke toestand waarin mensen, gemeenschappen en staten zonder geweld of oorlog met elkaar samenleven. Het begrip wordt vaak uitgelegd als de 'afwezigheid van gewapend conflict', maar omvat ook aspecten als veiligheid, rechtvaardigheid, wederzijds respect en de mogelijkheid om geschillen op vreedzame wijze op te lossen. Vrede speelt een centrale rol in de geschiedenis, politiek, filosofie, religie en het internationaal recht.

Door de geschiedenis heen is vrede zowel een ideaal als een praktisch streven geweest. Samenlevingen hebben uiteenlopende verdragen en diplomatieke rechtsstelsels ontwikkeld om conflicten te voorkomen of te beëindigen. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg internationale samenwerking een belangrijke impuls met de oprichting van organisaties zoals de Verenigde Naties, die het bevorderen van vrede en veiligheid tot een van haar kerndoelen maakte.

Binnen het vredes- en conflictonderzoek wordt vaak onderscheid gemaakt tussen negatieve vrede – de afwezigheid van direct geweld – en positieve vrede, waarbij ook onderliggende oorzaken van conflict, zoals ongelijkheid, onderdrukking en discriminatie, worden aangepakt. Sinds 1901 wordt jaarlijks de Nobelprijs voor de Vrede toegekend.

Door de geschiedenis heen zijn tal van organisaties, instellingen en onderscheidingen opgericht met als doel vrede te bevorderen. Zij vervullen uiteenlopende functies, van diplomatie en vredeshandhaving (peacekeeping) tot wetenschappelijk onderzoek, onderwijs en maatschappelijke bewustwording.

Na de Eerste Wereldoorlog werd de Volkenbond opgericht als eerste wereldwijde organisatie die internationale samenwerking en collectieve veiligheid moest bevorderen. De organisatie slaagde er echter niet in een nieuwe wereldoorlog te voorkomen en werd na de Tweede Wereldoorlog opgevolgd door de Verenigde Naties (VN).

De Verenigde Naties streven naar het bevorderen van internationale vrede en veiligheid, onder meer door diplomatie, conflictbemiddeling en vredesmissies. Na goedkeuring door de Veiligheidsraad kunnen VN-vredestroepen worden ingezet om een wapenstilstand te bewaken, burgers te beschermen of de uitvoering van vredesakkoorden te ondersteunen.

Verschillende internationale prijzen worden toegekend aan personen of organisaties die zich hebben ingezet voor vrede, mensenrechten of geweldloze conflictoplossing. De bekendste hiervan is de Nobelprijs voor de Vrede, die sinds 1901 jaarlijks wordt uitgereikt aan personen of organisaties met een bijzondere bijdrage aan internationale vrede. UNESCO reikt jaarlijks de Félix Houphouët-Boigny-Vredesprijs uit.

Een cirkel met een verticale streep in het midden van waaruit twee schuine strepen naar beide zijden lopen is een internationaal symbool voor vrede (☮). Het werd eerst gebruikt in protestdemonstraties tegen atoomwapens en kernenergie (Ban-de-Bom teken).

Het symbool werd ontworpen in 1958 door Gerald Holtom, een Britse ontwerper en kunstenaar. Hij deed dit in opdracht van een campagne voor kernontwapening. Het symbool is gebaseerd op het semafooralfabet: de twee schuine strepen naar beide zijden zijn N voor nuclear en de verticale streep is D voor disarmament.

Ontwerper Lex van Voorst ontwierp een poster met dit vredessymbool voor Verkerke Reprodukties in ’71. Volgens Jac Leisz in Trouw ’76 was ‘Peace’ de meest bekende poster van Lex voor Verkerke.^[1]

Hippies gebruikten dit teken vaak als symbool voor hun streven naar een geweldloze samenleving. Een afgeleide van het teken was ook onderdeel van het logo van de voormalige Nederlandse politieke partij PSP. In de popmuziek speelde Alvin Lee van de band Ten Years After op een gitaar met daarop het ban-de-bomteken.

Sommige tegenstanders van de antikernwapenbeweging stelden dat het Ban-de-Bom-teken was afgeleid van het satanteken en runetekens van de SS.

Een christelijk symbool voor vrede is de duif, al dan niet met een olijftak in de snavel, de vredesduif. Het symbool is gebaseerd op het verhaal van Noach in de Tenach en daarmee het Oude Testament in de Bijbel, waar de duif juist een olijfblad terug naar de Ark bracht.

Sinds 1967 viert de RK-Kerk op 1 januari de Wereld Vrede Dag, waarin wordt opgeroepen tot vrede voor de gehele wereld.

In het jodendom is de regenboog uit hetzelfde verhaal eerder een symbool van vrede.

Zie ook: V-teken

Een gelijktijdig opgestoken wijsvinger en middelvinger, die zo een V vormen, is een teken dat ook weleens vrede uitdrukt. Het laatste wordt door het gehele Midden-Oosten, Noord-Amerika en het Verenigd Koninkrijk eerder als teken van overwinning gebruikt. In die versie staat de letter V voor victory.

De Amerikaanse dominee James William van Kirk (1858-1946) ontwierp aan het begin van de twintigste eeuw een regenboogvlag die de internationale wereldvrede moest symboliseren: een zelf gemaakte zijden blauwe vlag toonde regenboogkleurige strepen (rood, oranje, geel, groen, turkoois, blauw, violet), sterren en de planeet aarde. Hij bood deze wereldvredesvlag in de Verenigde Staten en West-Europa aan vele vorsten, presidenten en politici aan. De vlag is in een aantal musea bewaard gebleven.

De regenboogvlag als vlag van de vrede werd voor het eerst gebruikt tijdens een vredesmars in Italië in 1961. De vlag werd populair door de campagne Pace da tutti i balconi (Vrede vanaf elk balkon) in 2002 tegen de oorlog in Irak. De vlag bestaat uit zeven gekleurde vlakken, van boven naar beneden violet, indigoblauw, azuurblauw, groen, geel, oranje en rood, met in het midden in witte letters het Italiaanse woord PACE (vrede). De vredesvlag wordt nu internationaal gezien als symbool van de vredesbeweging.

• Humanistisch Vredesberaad
• Pax Christi
• Kerk en Vrede

• Lubs, R. (2020).Vrede door de Geest en de bediening van de vrouw in de kerk. Te raadplegen op www.peaceliterature.com.
• Vriens, L. (1988): Pedagogiek tussen vrees en vrede: een pedagogische theorie over vredesopvoeding, dissertatie Universiteit Utrecht
• Thoomes, D. (2000): 'Vredesopvoeding à la Bollnow' in Voorwerk. Tijdschrift voor godsdienstige vorming in school en kerk (Narratio) vol. 16, nr. 2, pp. 50-55
• Vriens, L. (2015): Opvoeden in verwarrende tijden: op zoek naar visie, Garant

• Antimilitarisme
• Lijst van verdragen
• Pacifisme
• Daoud Nassar. "Tent of Nations"

• Informatiepagina van de Stichting VredesWetenschappen
• Wereld Vrede Dag (gearchiveerd)
• Vrede op aarde’, een klankbeeld, gemaakt door Jacques Idserda 1967, n.a.v. tweede kerstdag met Maarten van Nierop, Prof. Bernard Delfgaauw, Pater Lucas Grollenberg en Ben ter Veer^{[dode link]}

Zie de categorie Peace van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Zoek vrede op in het WikiWoordenboek.