Woudenberg

Gemeente in Nederland
(Details) (Details)
Situering
Provincie	Utrecht (provincie) Utrecht
Coördinaten	52° 4′ NB, 05° 24′ OL
Algemeen
Oppervlakte	36,82 km²
- land	36,53 km²
- water	0,29 km²
Inwoners (1 jan 2026)	15.103? (413 inw./km²)
Bestuurs­centrum	Woudenberg
Belangrijke verkeersaders
Politiek
Burgemeester (lijst)	Magda Jansen-van Harten (partijloos)
Economie
Gemiddeld inkomen (2023)	€ 40.300 per inwoner
Gem. WOZ-waarde (2024)	€ 491.000
WW-uitkeringen (2023)	7 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	3930, 3931
Netnummer(s)	033
CBS-code	0351
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Amsterdamse code	11398
Website	www.woudenberg.nl
Bevolkingspiramide (2023)
Portaal    Nederland

Woudenberg (uitspraak^ⓘ; Nedersaksisch: Wombaarg) is een gemeente en dorp in de Nederlandse provincie Utrecht. De gemeente telt 15.103 inwoners (1 januari 2026, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 36,72 km². In de gemeente liggen verder nog de buurtschap Voskuilen en een deel van de buurtschap Moorst.

De laatmiddeleeuwse ontginningen van het bosgebied Hengistcoto (Henschoten) en het Westerwoud rond het latere Woudenberg zijn met elkaar verbonden. De naamdelen -schoten en -berg verwijzen beide naar een verhoging, terwijl Woud- duidt op moerasbos, zompig bos.^[1][2]

Henschoten, enkele kilometers ten westen van Woudenberg, kwam eerder tot ontwikkeling. In 1131 schonk het Sticht Utrecht het gebied aan de St. Laurensabdij te Oostbroek, bij De Bilt. In de kern van Hengistcoto bouwde de abdij een boerderij met omwalling, ter hoogte van het huidige kruispunt van de Zeisterweg (N224) en Doornseweg (N227). Kort daarna, in 1133, kochten de abdij en drie particulieren een gebied in het Westerwoud, maar dit bleef ruim een eeuw vrijwel onontwikkeld, tot 1240. Toen gaf de abdij, inmiddels de enige eigenaar, het gebied in erfpacht aan de edelman Philips van Rijningen uit Wijk bij Duurstede, om de circa vijfhonderd hectare moerassig land te ontginnen. Hij liet ontwateringssloten graven en kades opwerpen en er ontstond een doorgaande west-oostverbinding richting Scherpenzeel met kruisende ontginningsassen: Ekris, Weteringsedijk (Maarsbergseweg) en Griftdijk. Aansluitend op de ontginningswerken ontstond in het centrum van het Westerwoud de nederzetting Woudenberg.

Het ontginningsgebied werd begrensd door de lijn Zegheweg-Rumelaarseweg. Het gebied ten oosten hiervan hoorde onder Amerongen en was voor 1352 al in het bezit van Gijsbert van Abcoude. Zijn bezittingen in dit deel van het Sticht Utrecht sloten met de verwerving van de vijfhonderd hectare in 1352 nu naadloos op elkaar aan. Al snel – in ieder geval voor 1375 – resulteerde dit in een bestuurlijke samenvoeging onder de schepenen van Woudenberg.

Rond 1280 was het gebied ontsloten, opgedeeld en grotendeels in leen uitgegeven. Philips' kleinzoon Jan van Rijningen liet een burcht bouwen in zijn territorium in het (Wester-)Woud: het Huis te Woudenberg. Dit stond op de huidige kruising Vondellaan/'t Schilt, vlak ten zuidwesten van de dorpskern van Woudenberg.

In 1340 kwam Woudenberg in handen van Jan II van Culemborg en in 1352 verkocht deze het weer aan Gijsbert van Abcoude. Jan van Culemborg junior was het daar niet mee eens en hij overviel het kasteel. Hij hield zeventien weken stand, totdat een Stichts leger het in 1353 innam en verwoestte.

Al in 1309 was sprake van een kapel in Woudenberg. De stenen van het verwoeste kasteel werden gebruikt om de kerk te verbeteren. Deze kerk staat er, in zeer gewijzigde vorm, nu nog: het is de Woudenbergse dorpskerk. Bij de restauratie in 1988 zijn muurdelen gevonden die gemaakt leken te zijn van deze 14e-eeuwse stenen.

Kort na 1400 zijn er veel bouwactiviteiten: de kerk krijgt een toren met klokken en er verrijzen versterkte huizen:

• kasteel Geerestein
• ridderhofstad Groenewoude op Ekris
• een tweede Huis te Woudenberg tussen Achterstraat (tegenwoordig Burgwal) en Middenstraat.

Van het laatste slot zijn bij bouwwerkzaamheden rond 1990 sporen van de oude grachten teruggevonden. Van het kasteel Groenewoude is het koetshuis nog aanwezig; anno 2015 is accountantskantoor De Kruijff erin gevestigd.

Kasteel Geerestein is nog helemaal intact. Het staat aan de Geeresteinselaan; architectenbureau Inbo heeft er zijn hoofdkantoor. Geerestein was zelfstandig tot het in 1812 met Woudenberg in een gemeente opging.

Woudenberg was in de achttiende eeuw bekend vanwege het grootschalig verbouwen van tabak. Een straatnaam herinnert er nog aan: waar vroeger enkele tabaksplantages lagen, ligt nu Tabaksland.

Het dorp is gegroeid vanuit een agrarische kern. Begin twintigste eeuw leefden er ruim 2.500 mensen, voornamelijk boeren, ambachtslieden en arbeiders. Tot het eind van de Tweede Wereldoorlog bleef het dorp ongeveer zoals het al honderden jaren was, met een Voorstraat, een Middenstraat, Achterstraat (tegenwoordig Burgwal en Schoolstraat) en Uitleg (tegenwoordig Dorpsstraat).

Na de Tweede Wereldoorlog werd de plaats aangewezen als groeikern. Vanaf begin jaren zestig werden er nieuwe woonwijken gebouwd, onder andere het Zeeheldenkwartier, de J.F. Kennedylaan, de Verzetsheldenwijk en 't Zeeland.

Er zijn veel transportbedrijven gevestigd, alsmede lichte industrie.

Toen bij de reformatie de pastoor protestants werd, volgden de dorpelingen hem. Nog in 1890 waren er slechts 36 mensen openlijk katholiek. In 1964 bouwden de katholieken een kapel, die niet lang daarna door brand verwoest werd. Pas in 1971 had de rooms-katholieke gemeenschap van Woudenberg weer een eigen kerk.^[3]

Enkele kerkgenootschappen en kerken:

• Catharinaparochie (deelparochie Woudenberg), rooms-katholiek
• Hervormde Kerk (PKN, Gereformeerde Bond)
• Hersteld Hervormde Kerk
• Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland
• Protestantse Gemeente De Voorhof

De gemeenteraad van Woudenberg bestaat uit 17 zetels, tot 2026 uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels

Partij	1998	2002	2006	2010	2014	2018	2022	2026[4]
GemeenteBelangen Woudenberg	5	5	5	5	6	5	4	6
SGP	3	3	3	4	3	3	4	5
CDA	2	2	3	3	2	2	2	2
GroenLinks-PvdA	-	-	-	-	-	2	2	2
ChristenUnie	2	2	2	1	2	2	2	1
VVD	2	2	-	-	1	1	1	1
PvdA	1	1	2	2	1	-	-	-
Totaal	15	15	15	15	15	15	15	17
Opkomst				57,07%				71,23%

De coalitie voor de periode 2022-2026 bestaat uit de SGP, PvdA/GroenLinks en het CDA. Deze coalitie heeft een meerderheid van acht van de vijftien zetels in de gemeenteraad.^[5][6][7]

Naam	Functie	Partij	Portefeuille
Magda Jansen-van Harten	Burgemeester	partijloos	Bestuursstijl, communicatie en relatiebeheer Coördinatie maatschappelijke initiatieven Versterken lokale democratie Regionale samenwerking Openbare orde en veiligheid Handhaving en toezicht Personeelsbeleid en werkgeverschap Algemeen bestuurlijke zaken
Henk Jan Molenaar	Wethouder/1e locoburgemeester	SGP	Omgevingsvisie Ruimtelijke plannen Vitaal platteland Monumenten en erfgoed Financiën en belastingen Grondbedrijf Vitaal dorpshart Vastgoed Project Hoevelaar
Moniek van de Graaf	Wethouder/2e locoburgemeester	PvdA/GroenLinks	Wonen Duurzame leefomgeving Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug Jeugd en gezin Maatschappelijke ondersteuning Participatie, werk en inkomen Onderwijs en leerplicht Gezonde leefstijl Opvang en integratie nieuwkomers Kunst en cultuur
Daphne de Kruif	Wethouder/3e locoburgemeester	CDA	Stimuleren burger- en overheidsparticipatie Milieu en afvalketen Sport Energietransitie (RES) Duurzame economie, toerisme en recreatie Bedrijvigheid, bedrijventerrein Mobiliteit en verkeer Integraal beheer openbare ruimte Project Zuid Oost
Duncan Ruseler	Gemeentesecretaris

Het recreatiegebied Henschotermeer, een voormalige zandafgraving, is in de regio bekend bij zonnebaders, wandelaars en hardlopers. Het Valleikanaal loopt dwars door de gemeente en de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei komen er samen.

De spoorlijn Kesteren - Amersfoort liep van Amersfoort door Woudenberg naar Veenendaal en verder naar Kesteren en Duitsland, maar na de Tweede Wereldoorlog is die in verval geraakt. Het deel Leusden-Zuid - Woudenberg - Veenendaal is opgebroken. Plannen om de lijn Amersfoort-Veenendaal weer te openen worden sinds 2007 besproken. Het plan zou betekenen dat Woudenberg het halverwege de twintigste eeuw in onbruik geraakte station opnieuw in gebruik zou kunnen nemen. Het zal dan gaan om een zogenaamde lightrailverbinding, bedoeld om de bereikbaarheid van plaatsen als Woudenberg en Leusden per openbaar vervoer te verbeteren.

Topografische gemeentekaart van Woudenberg, september 2022

Zie:

• Lijst van rijksmonumenten in Woudenberg
• Lijst van gemeentelijke monumenten in Woudenberg
• Lijst van oorlogsmonumenten in Woudenberg

Anno 2026 zijn er vijf onderwijsinstellingen, alle basisscholen. De Olijfboom en Kindcentrum Koningin Juliana zijn protestants-christelijk, de Wartburgschool is reformatorisch en de Jan Ligthartschool en de Griftschool zijn openbaar.

Voetbalclub VV Woudenberg speelt op zaterdag in de Eerste klasse (amateurs). Bij de volleybalvereniging komt het eerste herenteam uit op 1e Divisie-niveau. Andere verenigingen zijn korfbalvereniging KV Woudenberg, tennisvereniging TV 't Schilt, ruitersportvereniging De Valleiruiters, gymvereniging LONGA, tafeltennisvereniging TTV Smash, Schaatsvereniging Woudenberg en Stepteam High Level.

Op zaterdag 20 augustus 2022 liep de route van de tweede etappe van de Ronde van Spanje door Woudenberg.^[8]

Woudenburgse verenigingen zijn mannenkoor De Poortzangers en harmonie Fidelio.

Vanwege de bezienswaardigheden in de buurt, zoals de Grebbelinie, de Pyramide van Austerlitz en het Henschotermeer, is er dagrecreatie en kortverblijfrecreatie, waarvoor rondom het dorp allerlei accommodaties zijn.

Jaarlijkse evenementen:

• Haantjesdag: een Woudenbergse feestdag die in 1986 voor het eerst gehouden werd. Op de tweede zaterdag in juni worden evenementen georganiseerd, waaronder een braderie, optredens en kinderactiviteiten. De naam verwijst naar de hanen in het wapen van Woudenberg.^[9]
• Shantyfestival: op de eerste zaterdag van september, georganiseerd door mannenkoor De Poortzangers.

De streekomroepen zijn Midland FM, Valleiradio.nl en Stichting Lokale Omroep Kerken. De uitzendingen zijn gericht op Woudenberg, Renswoude, Scherpenzeel en Veenendaal. Het nieuwsblad De Woudenberger wordt uitgegeven door BDU Media.

• Gerrit Kleinveld (1915-2006), verzetsstrijder in WO II
• Hendrik Sarink (1922), schaker
• Nanda van der Zee (1951-2014), historica
• Erik Willaarts (1961), voetballer
• Erik Verlinde (1962), hoogleraar in de theoretische fysica
• Herman Verlinde (1962), hoogleraar en theoretisch fysicus
• Janneke Stegeman (1980), theologe
• Sander Booij (1986), organist en orgelmaker
• Ricky van Wolfswinkel (1989), voetballer
• Lars van der Haar (1991), wielrenner, veldrijder
• Tabitha van Krimpen (1998), theologe en bedrijfskundige

• Arie de Vroet (1918-1999), voetballer/voetbalcoach

Aangrenzende gemeenten
		Leusden Leusden		Barneveld Barneveld (Gld)
Zeist Zeist				Scherpenzeel Scherpenzeel (Gld)
		Utrechtse Heuvelrug Utrechtse Heuvelrug		Renswoude Renswoude

• Vlag van Woudenberg
• Wapen van Woudenberg
• Lijst van straten in Woudenberg

• Stichting Oud Woudenberg (heemkundekring)