Anicca

Anicca (czyt. aniczcza; sans. अनित्य anitya; pāli अनिच्च anicca; tyb. mi rtag pa; chiński 無常 wúcháng; kor. 무상 musang;jap. 無常 mujō; wiet. vô thường) – podstawowe pojęcie buddyzmu oznaczające nietrwałość. Jedno z buddyjskich "Trzech Cech Istnienia" (pāli ti-lakkhana)[1] uwarunkowanego.

Znaczenie

Według doktryny buddyjskiej "wszystkie złożone zjawiska są nietrwałe", podlegają nieustannemu procesowi zmian. Dotyczy to wszelkiego rodzaju uwarunkowanych zjawisk, zarówno fizycznych jak i mentalnych: podstawowych elementów, wszechświatów i zawartych w nim gwiazd i planet, świata roślin, zwierząt, ludzi, bogów a także uczuć, doznań, myśli, świadomości itd. Nie chodzi tu jedynie o tzw. śmierć ontologiczną bytu, jak wyraziłaby to zachodnia tradycja filozofowania, ale raczej o nieustanne "przepływanie", zastępowanie jednych zjawisk (sanskryt dharma) przez inne, proces ten trwa bez początku i bez końca. W wyjaśnieniach tego pojęcia, pojawia się często przykład "liścia na drzewie", który podlegając nieustannym zmianom dojrzewa, starzeje się i ginie, lecz jest zastępowany przez inny liść. Inny przykład odwołuje się do marzeń sennych, które pojawią się (mimo woli śniącego) i nikną, natychmiast zastępowane przez inne, równie nietrwałe i pozbawione substancjalnej natury. Nie ma rzeczy, która trwa, bowiem wszystkie podlegają nieustannej zamianie.

W życiu ludzkim nietrwałość objawia się przez cykl narodzin, proces chorób i starzenia, wreszcie śmierci (pali, sanskryt sansara), lecz także w doświadczeniu braku, utraty. Ma ona tu także pozytywny aspekt - wszelkie negatywne stany mają jedynie charakter tymczasowy i możliwa jest zmiana. Z powodu nietrwałości tych uwarunkowanych zjawisk jednak jakiekolwiek natarczywe chwytanie się wszelkich przedmiotów jest bezcelowe i ostatecznie prowadzi do cierpienia. Wszelkie te zjawiska opisane są w kategorii pięciu skupisk (pali khandha, sanskryt skandha).

Anicca jest związana z doktryną anatta, według której nie ma trwałej duszy (pali atta, sanskryt atman) oraz z doktryną dukkha, "Szlachetną Prawdą o Cierpieniu", tworząc razem w ten sposób Trzy Cechy Istnienia (pāli ti-lakkhana) Uwarunkowanego, także nazywane Trzema Pieczęciami Dharmy. Należy przy tym podkreślić, że nietrwałość w buddyzmie dotyczy stanów uwarunkowanych. Stany są uwarunkowane przez dwanaście ogniw współzależnego powstawania, gdzie fundamentalnym ogniwem jest niewiedza. W theravadzie "Nieuwarunkowane Wyzwolenie" (pāli animitta-vimokkha)[2] oraz w mahajanie "trzy ciała Buddy"[3] nie należą do uwarunkowanego istnienia, którego cechą jest nietrwałość.

Nietrwałość a wyzwolenie

Jedynym sposobem na wyzwolenie od nietrwałości a przede wszystkim od związanego z nią cierpienia (pali, sanskryt dukkha, por. Cztery Szlachetne Prawdy) jest Nirwana, czyli wygaśnięcie wszelkich splamień (pali kilesa, sanskryt klesia) oraz wygaśnięcie uwarunkowanych 5 skupisk istnienia. Jednocześnie warunkiem koniecznym dla osiągnięcia takiego wyzwolenia jest właśnie głębokie zrozumienie nietrwałości. Wagę kontemplacji nietrwałości podkreśla wiersz z sutty[4]:

Choć z wiernym sercem przyjmuje się schronienie w Buddzie, jego Naukach i Wspólnocie Mnichów, czy też z wiernym sercem przestrzega się moralnych zasad lub rozwija umysł pełen miłującej dobroci - o wiele bardziej przynoszącym zasługę jest kultywowanie postrzegania nietrwałości, choćby zaledwie przez jedną chwilę.

Znaczenie nietrwałości w praktyce medytacji buddyjskiej w piękny sposób ukazuje w swojej książce "Patrząc do wewnątrz" upasika Kee Nanayon[5]:

Gdy już umysł może trwać w stanie ładu, będziesz widział formacje mentalne lub przedmioty absorbujące umysł w ich naturalnym stanie powstawania i rozpadu. Umysł będzie czysty, neutralny i nieporuszony – ani zadowolony, ani niezadowolony – i będzie postrzegał zjawiska fizyczne i mentalne, gdy te powstają i rozpadają się stosownie do ich własnej natury. Gdy zrozumienie, że w żadnym w tych przedmiotów nie istnieje żadne ja stanie się jasne, napotkasz coś co znajduje się głębiej, poza wszelkim cierpieniem czy napięciem, wolne od cykli zmiany – nieśmiertelne – wolne od narodzin i śmierci, jako że wszelkie rzeczy, które podlegają narodzinom muszą stosownie do własnej natury zestarzeć się, ulec chorobie i umrzeć

Według poglądu theravady jedynie Nirwana jest trwała, ponieważ jest nieuwarunkowana i nie jest formacją (nie powstała). Jest Nieuwarunkowanym Wyzwoleniem (pāli animitta-vimokkha).

Podejście mahajany

Zgodnie z mahajaną już pobieżna kontemplacja nad nietrwałością prowadzi do wyzwolenia się od natarczywego chwytania się sprawom doczesności. Natomiast subtelna kontemplacja nad nietrwałością - "nietrwałością wszelkich uwarunkowanych zjawisk" - prowadzi do zrealizowania "pustości" (sanskryt. siunjata)[6]:

Nagardżuna w traktacie "Sześćdziesięciu Wersów Rozumowania" (sanskryt. Yuktisastika) opisuje to następująco w wersie 22:

Poprzez zrozumienie powstawania, rozumie się ustawanie, Poprzez zrozumienie ustawania, rozumie się nietrwałość, Kiedy ktoś wie jak przeniknąć nietrwałość, również zrealizuje tą nieomylną prawdę (siunjatę).

W mahajanie ponadto jest stosowane rozróżnienie "Trzech Obrotów Kołem Dharmy". W "Pierwszym Obrocie Kołem Dharmy" nauczanie Buddy ograniczało się do podstawowych nauk. W "Drugim Obrocie Kołem Dharmy" Budda nauczał doktryny tzw. "pustości" (sanskryt. siunjata) jako pośrednich nauk. W "Trzecim Obrocie Kołem Dharmy" Budda nauczał o Naturze Buddy jako najwyższych nauk. Mahajanistyczna "Sutra Mahaparanirwany" (sanskryt. Mahaparinirvanasutra; tyb. mya ngan las ’das pa chen po’i mdo) przytacza słowa samego Buddy, że nauczał nietrwałości dla tych o pośrednich zdolnościach[7]:

Wówczas w Varanasi nauczałem nietrwałości, dukkha, siunjata, braku tożsamości, dla tych o pośrednich zdolnościach. Teraz obracając "Koło Dharmy" tutaj w Kuśinagara (Kushinagar), nauczam całkowicie czystą trwałość, nieskazitelność, błogość i tożsamość, (tzn. Naturę Buddy).

Pojęcie nietrwałości nabiera tu nowego znaczenia w związku z nieuwarunkowaną Naturą Buddy (sanskryt. sugatagarbha) - "prawdziwie trwałą" naturą rzeczywistości. Dopóki kompletnie nie zrealizuje się wrodzonej sobie Natury Buddy, tej "nigdy nie narodzonej" sugatagarbhy, inaczej zwanej dharmadhatu[8] (tłum. Przestrzeni Prawdy), będzie się poddanym nietrwałości zjawisk w odrodzeniu jako "czująca istota" sansary.

Trzeci karmapa Rangdziung Dordże (1284–1339) podsumowuje to używając traktatu "Pochwała dharmadhatu" (sanskryt. Dharmadhātustava) autorstwa Nagardżuny[9]:

Takowoż, kiedy wszelkie tymczasowe zasłony (niewiedzy) - ściślej definiując my sami jako "czujące istoty" - będziemy nieobecnymi, jest tylko kwestia formalną czy "nasze" dharmadhatu (natura buddy) i "cała reszta" dharmadhatu (czyli natura buddy wszystkich buddów) są tym samym czy różnią się, ponieważ to co nazywane jest "czująca istotą" jest niczym innym jak tym właśnie błędem samym w sobie, co czyni takie rozróżnienia.

Całkowite usunięcie wszystkich zasłon niewiedzy zgodnie z naukami mahajany jednoznaczne jest ze zrealizowaniem stanu trzech ciał Buddy.

Przypisy

  1. ↑ Nyanatiloka Mahathera "Słownik Buddyjski", termin Ti-lakkhan.a; dostęp 13.01.2013
  2. ↑ Nyanatiloka Mahathera "Słownik Buddyjski", termin Anicca (Nietrwałość); dostęp 2013.01.13
  3. ↑ Gampopa "THE JEWEL ORNAMENT OF LIBERATION. The Wish-fulfilling Gem of the Noble Teachings", Characteristics of the Three Kayas; s.288; tłum. Khenpo Konchog Gyaltsen Rinpoche; Snow Lion Publications; Ithaca, New York; ISBN 1-55939-092-1
  4. ↑ Girimananda Sutta; tłum. Thanissaro Bhikkhu; 1997
  5. ↑ Upasika Kee Nanayon "Patrząc do wewnątrz"; tłum. Thanissaro Bhikkhu
  6. ↑ Brunnhölzl Karl: „The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition”; s.183; Snow Lion Publications, 2004.
  7. ↑ Brunnhölzl Karl: „The Center of the Sunlit Sky: Madhyamaka in the Kagyu Tradition”; s.452; Snow Lion Publications, 2004.
  8. ↑ "IN PRAISE OF DHARMADHĀTU"; Nāgārjuna and the Third Karmapa, Rangjung Dorje; tłumaczenie Karl Brunnhölzl, strona 27; ISBN 978-1-55939-286-0
  9. ↑ "IN PRAISE OF DHARMADHĀTU"; Nāgārjuna and the Third Karmapa, Rangjung Dorje; tłumaczenie Karl Brunnhölzl, strona 103; ISBN 978-1-55939-286-0

Linki zewnętrzne

Buddyzm
Podstawy
Karma
Wizja świata
Oświecenie
Praktyka
W klasztorze
Świątynie
Szkoły
Doktryny

Koło Dharmy

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.