Artist First – polska inicjatywa społeczno-branżowa dotycząca wpływu generatywnej sztucznej inteligencji na rynek muzyczny, w szczególności trenowania modeli na utworach chronionych prawem autorskim oraz dystrybucji i oznaczania utworów generowanych przez AI na platformach streamingowych^[1][2]. Według relacji medialnych inicjatywa zrzesza m.in. artystów, wydawców i słuchaczy, a jej działaniom towarzyszy zbieranie podpisów pod manifestem oraz postulaty zmian regulacyjnych i samoregulacyjnych w branży^[1].

Inicjatywa została nagłośniona w polskich mediach na początku grudnia 2025 roku, w kontekście dyskusji o rosnącej liczbie utworów generowanych przez AI oraz ich obecności na popularnych playlistach i listach przebojów serwisów streamingowych^[3][1]. W publicystyce wskazywano m.in. na zjawisko tworzenia całych „projektów muzycznych” przez narzędzia generatywne (tekst, warstwa muzyczna, wokal, okładka), mowę nienawiści oraz na problemy związane z monetyzacją i moderacją treści na platformach streamingowych^[4][2].

Inicjatywie przewodzą Leopold Mazurkiewicz (menedżer muzyczny związany z agencją hypetalk) oraz Wojciech Rożdżeński (prawnik, specjalista prawa autorskiego)^[1].

W materiałach medialnych inicjatywie przypisywano postulaty dotyczące m.in. przejrzystości, odpowiedzialności oraz zasad wykorzystywania AI w muzyce^[1][2]. Wśród opisywanych postulatów pojawiały się:

• obowiązkowe oznaczanie treści wytworzonych przez AI w usługach cyfrowych^[2];
• doprecyzowanie zasad legalnego trenowania modeli AI na utworach muzycznych (w tym kwestii licencji i wyjątków prawa autorskiego)^[2];
• ochrona głosu i wizerunku artysty przed klonowaniem bez zgody^[2];
• mechanizmy kompensacyjne dla twórców w związku z komercyjnym wykorzystaniem generatywnych modeli AI^[2];
• wypracowanie „kodeksu dobrych praktyk” i bardziej transparentnych zasad funkcjonowania platform streamingowych w kontekście muzyki generowanej przez AI^[1].

Jednym z elementów działań inicjatywy jest zbieranie podpisów pod manifestem oraz nagłaśnianie problemu w mediach społecznościowych^[1]. Opisywano także zamiar organizacji rozmów „okrągłego stołu” z udziałem przedstawicieli branży muzycznej, platform streamingowych oraz administracji publicznej (m.in. resortów właściwych dla kultury i cyfryzacji)^[1].

Inicjatywa spotkała się z dużym odzewem w mediach społecznościowych w pierwszych dniach po starcie, czemu towarzyszyły zarówno głosy poparcia, jak i oczekiwanie większej transparentności oraz krytyczne komentarze dotyczące proponowanych rozwiązań^[1][2].

W debacie o wykorzystaniu generatywnej sztucznej inteligencji w muzyce pojawiają się inicjatywy o zbliżonych celach do Artist First, koncentrujące się na ochronie praw twórców, przejrzystości danych treningowych oraz zasadach dystrybucji i oznaczania treści generowanych przez AI^[5][6].

• Human Artistry Campaign – międzynarodowa koalicja organizacji twórców i branż kreatywnych, publikująca zestaw zasad (principles) dotyczących odpowiedzialnego wykorzystywania AI tak, aby wspierała ona, a nie zastępowała ludzką twórczość^[5][7].
• Fairly Trained – organizacja non-profit certyfikująca systemy generatywnej AI pod kątem praktyk związanych z danymi treningowymi (m.in. deklarowane licencjonowanie i poszanowanie praw twórców), promująca transparentność pochodzenia danych wykorzystywanych do treningu modeli^[8][9].
• Artist Rights Alliance – organizacja prowadząca działania rzecznicze na rzecz muzyków i autorów piosenek w środowisku cyfrowym; w 2024 roku nagłośniła list otwarty podpisany przez liczne grono artystów, wzywający firmy technologiczne do zaprzestania działań, które mogłyby deprecjonować muzykę i zastępować twórców (m.in. poprzez generowanie „kopii” stylu i głosu oraz obniżanie wynagrodzeń w ekosystemie cyfrowym)^[10].
• Make It Fair – kampania brytyjskich branż kreatywnych dotycząca ochrony praw autorskich w kontekście trenowania modeli AI i komercyjnego wykorzystywania treści; była nagłaśniana w związku z konsultacjami publicznymi dotyczącymi zmian w prawie autorskim i AI w Wielkiej Brytanii^[11][12].
• Francuski apel o „plan ochrony ludzkiej twórczości muzycznej” – inicjatywa środowisk niezależnych producentów i dystrybutorów, postulująca działania ochronne wobec gwałtownego wzrostu treści generowanych przez AI oraz wpływu tego zjawiska na rynek muzyczny^[13].
• CISAC – międzynarodowa konfederacja organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, publikująca stanowiska i materiały dotyczące wpływu generatywnej AI na twórców oraz postulująca rozwiązania regulacyjne (w tym wymogi transparentności dotyczące danych treningowych i wynagrodzeń dla twórców)^[6][14].

• Artist First – strona inicjatywy