Atrax

Podkopnik
Atrax[1]
Pickard-Cambridge, 1877
Ilustracja
Atraks (Atrax robustus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Podtyp

szczękoczułkowce

Gromada

pajęczaki

Rząd

pająki

Infrarząd

ptaszniki

Rodzina

Atracidae

Rodzaj

Atrax

Typ nomenklatoryczny

Atrax robustus O. Pickard-Cambridge, 1877

Synonimy
  • Euctimena Rainbow, 1914
  • Poikilomorphia Rainbow, 1914
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Podkopnik[2][3] (Atrax) – rodzaj pająków z infrarzędu ptaszników i rodziny Atracidae. Obejmuje pięć opisanych gatunków. Występują na południowym wschodzie Australii.

Morfologia

Pająki średnich i dużych jak na przedstawicieli rodziny rozmiarów[4][5], osiągające od 15 do 30 mm długości ciała[4][6]. Ubarwienie mają ciemne, zwykle przyżyciowo czarne lub ciemnobrązowe[4], u okazów przechowywanych w alkoholu jaśniejące, zazwyczaj rudobrązowe do ciemnoszarego[6]. Owłosienie opistosomy (odwłoka) jest ciemne, prosomy zaś bardzo skąpe, a odnóży co najwyżej przeciętne[4].

Karapaks jest dłuższy niż szerszy, na przedzie wąski, o słabo wyniesionej części głowowej i poprzecznej jamce. Szczękoczułki mają człon nasadowy przysadzisty, ale stosunkowo chudszy niż u większości przedstawicieli pokrewnego rodzaju Hadronyche, a bruzdę wąską, V-kształtną, o zębach bocznych biegnących wzdłuż całej długości jej krawędzi, natomiast ząbkach pośrodkowych rozmieszczonych w pojedynczym szeregu ograniczonym do jej nasadowej połowy. Warga dolna jest duża, stosunkowo krótka, o długości wynoszącej co najwyżej ¾ szerokości. Kształt sternum jest jajowaty do wąsko-jajowatego. Odnóża są silne i długie[5], o stopach z kolcami na spodzie i trzema uzębionymi pazurkami[4][5]. Odnóża pary pierwszej i drugiej u samca cechują się kolcami grzbietowymi na udach. Na goleni odnóża drugiej pary u samca leży pośrodku brzusznej powierzchni duża, stożkowata apofiza (hak) z wąskim, otoczonym pypciowatymi kolcami wierzchołkiem. Nadstopie drugiej pary samca z kolei odznacza się wklęśnięciem od strony przednio-brzusznej i małą apofizą pośrodku strony brzusznej. Opistosoma (odwłok) dysponuje czterema kądziołkami przędnymi, z których pary tylno-bocznej odznaczają się dość długim, palcowatym członem wierzchołkowym[4].

Nogogłaszczki samca mają rzepkę co najwyżej tak szeroką jak udo, cymbium krótkie, a bulbus wyposażony w długi, cienki, zakrzywiony embolus. Genitalia samicy zawierają dwie jednopłatowe, długie i wąskie spermateki[4].

Ekologia i występowanie

Pająki te zamieszkują różne siedliska, od lasów deszczowych po przerzedzone lasy sklerofilne, a A. robustus radzi sobie również na stanowiskach synantropijnych, jak parki, ogrody czy tereny przemysłowe, wymagając jednak dostępności do miejsc zacienionych i unikając miejsc gęsto zaludnionych. Zwierzęta te czatują na ofiarę w lejkowato u wylotu rozszerzonych oprzędach, najczęściej umieszczonych pod leżącymi kłodami, kamieniami, w szczelinach gleby czy skał[6].

Rodzaj endemiczny dla południowego wschodu Australii[6][4]. Wszystkie gatunki występują w Nowej Południowej Walii, a po jednym sięga do Australijskiego Terytorium Stołecznego i północno-wschodniej Wiktorii[7][6][4].

Taksonomia i ewolucja

Kladogram rodzaju Atrax wg Lorii i innych (2025)[6]


Hadronyche




Atrax sutherlandi




Atrax christenseni




Atrax montanus



Atrax robustus





Takson ten został wprowadzony w 1877 roku przez Octaviusa Pickarda-Cambridge'a na łamach „Annals and Magazine of Natural History” jako monotypowy rodzaj obejmujący tylko opisany w tej samej publikacji gatunek Atrax robustus[8]. Na przestrzeni lat opisano w jego obrębie blisko 20 gatunków, z których aż 12 przeniesiono potem do rodzaju Hadronyche[7]. Spośród zaliczanych obecnie do Atrax gatunków drugi przeniesiony został do niego przez Barbarę York Main w 1985 roku[9], jednak w 1988 roku Michael Roland Gray zsynonimizował go z gatunkiem typowym[10]. W 2010 roku Gray dokonał rewizji rodzaju, opisując dwa nowe gatunki[4]. Badania morfologiczne oraz molekularna analiza filogenetyczna Stephanie F. Lorii i współpracowników z 2025 roku pozwoliły na przywrócenie zsynonimizowanego wcześniej przez Graya oraz wyróżnienie kolejnego[6]. W sumie do rodzaju zalicza się ich pięć[6][7]:

Początkowo podkopniki zaliczono do podrodziny Diplurinae[11], wyniesionej później do rangi rodziny Dipluridae[7]. W 1901 roku Henry R. Hogg wyróżnił dla rodzajów Atrax i Hadronyche grupę Atraceae w obrębie Diplurinae[11]. W 1980 roku Robert J. Raven przeniósł te rodzaje do Hexathelidae, rozważając nawet synonimizację Atrax z Hadronyche[12]. W obrębie Hexathelidae dla rodzajów Atrax i Hadronyche, a potem także Illawarra wyróżniano podrodzinę Atracinae[4]. Wyniki filogenetycznych analiz molekularnych wskazały jednak na bliższe pokrewieństwo Atracinae z Actinopodidae niż z innymi Hexathelidae, w związku z czym Marshal Hedin i inni w 2018 roku wynieśli ową podrodzinę do rangi rodziny Atracidae[13].

Wyniki analiz zespołu Lorii opublikowane w 2025 roku wskazują, że linie ewolucyjne rodzajów Atrax i Hadronyche rozdzieliły się 72 mln lat temu, w kredzie późnej, a różnicowanie się gatunków w obrębie omawianego rodzaju zaczęło się 30 mln lat temu w oligocenie, kiedy to oddzieliła się linia rozwojowa A. sutherlandi. Kluczową rolę w specjacji podkopników odegrała przypuszczalnie fragmentacja siedlisk związana z mioceńskim pustynnieniem Australii; niewykluczona jest także rola barier topograficznych, np. w postaci Gór Błękitnych. Linia ewolucyjna A. christenseni oddzieliła się 17 mln lat temu, a rozejście linii A. montanus i A. robustus nastąpiło 10 mln lat temu[6].

Przypisy

  1. ↑ Atrax, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Mark A. Mitchell, Thomas N. Tully Jr.: Zwierzęta Egzotyczne. Tomasz Piasecki (red. wyd. pol.). Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2009, s. 37. ISBN 978-1-4160-0119-5.
  3. ↑ S.H. Ralston, M.W.J. Strachan, I.D. Penman, R.P. Hobson, Davidson. Choroby wewnętrzne. Tom 1, Edra Urban & Partner, 2020, s. 57, ISBN 978-83-66310-84-1.
  4. ↑ a b c d e f g h i j k Michael R. Gray. A revision of the Australian funnel-web spiders (Hexathelidae: Atracinae). „Records of the Australian Museum”. 62 (3), s. 285–392, 2010. DOI: 10.3853/j.0067-1975.62.2010.1556. (ang.). 
  5. ↑ a b c S.W. Pigulewski: Jadowite zwierzęta bezkręgowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982, s. 90-92.
  6. ↑ a b c d e f g h i Stephanie F. Loria, Svea-Celina Frank, Nadine Dupérré, Helen M. Smith, Braxton Jones, Bruno A. Buzatto, Danilo Harms. The world’s most venomous spider is a species complex: systematics of the Sydney funnel-web spider (Atracidae: Atrax robustus). „BMC Ecology and Evolution”. 25, 2025. 
  7. ↑ a b c d Gen. Atrax O. Pickard-Cambridge, 1877. [w:] World Spider Catalog [on-line]. Naturhistorisches Museum Bern. [dostęp 2025-03-24].
  8. ↑ Octavius Pickard-Cambridge. On some new genera and species of Araneidea. „Annals and Magazine of Natural History”. 19 (4 (109)), s. 26-39, 1877. DOI: 10.1080/00222937708682093. 
  9. ↑ Barbara York Main, Arachnida. Mygalomorphae, [w:] J.F. Lawrence, A. Weir, J.E. Pyke (red.), Zoological Catalogue Australia. Vol. 3: Arachnida - Mygalomorphae, Araneomorphae in Part, Pseudoscorpionida Amblypygi and Palpigradi, Brill, 1985, s. 1–183.
  10. ↑ Michael Roland Gray. Aspects of the systematics of the Australian funnel web spiders (Araneae: Hexathelidae: Atracinae) based upon morphological and electrophoretic data. „Australian Entomological Society Miscellaneous Publication”. 5, s. 113-125, 1988. 
  11. ↑ a b Henry Roughton Hogg. On Australian and New Zealand spiders of the suborder Mygalomorphae. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 71 (1), s. 218-279, 1901. DOI: 10.1111/j.1469-7998.1901.tb08176.x. 
  12. ↑ Robert J. Raven. The evolution and biogeography of the mygalomorph spider family Hexathelidae (Araneae, Chelicerata). „Journal of Arachnology”. 8 (3), s. 251–266, 1980. JSTOR: 3705005. [zarchiwizowane z adresu]. (ang.). 
  13. ↑ Marshal Hedin, Shahan Derkarabetian, Martín J. Ramírez, Cor Vink, Jason E. Bond. Phylogenomic reclassification of the world’s most venomous spiders (Mygalomorphae, Atracinae), with implications for venom evolution. „Scientific Reports”. 8 (1636), s. 1-7, 2018. DOI: 10.1038/s41598-018-19946-2. 

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.