BLAP (od ang. Blue Large-Amplitude Pulsators) – klasa gwiazd zmiennych pulsujących o strukturze olbrzymów i wysokiej temperaturze powierzchni.

BLAP to klasa gwiazd pulsujących odkryta przez zespół astronomów z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego i ogłoszona na łamach czasopisma „Nature Astronomy(inne języki)” w czerwcu 2017 roku^[1]. Odkrycia dokonano dzięki regularnym pomiarom jasności blisko pół miliarda gwiazd Drogi Mlecznej w ramach wielkoskalowego przeglądu fotometrycznego OGLE (The Optical Gravitational Lensing Experiment). Z chwilą obwieszczenia nowej klasy gwiazd pulsujących zespół poinformował o znalezieniu 14 takich obiektów^[2]. Z biegiem czasu udało się namierzyć kolejne. Do 2025 odkryto około 200 gwiazd typu BLAP, głównie w danych OGLE dla zgrubienia centralnego Drogi Mlecznej^[3].

Nazwa „Blue Large-Amplitude Pulsators" opisuje obserwowane własności tych gwiazd. Obiekty te charakteryzują się wyjątkowo wysokimi, w porównaniu do innych gorących gwiazd, amplitudami zmian jasności, sięgającymi nawet 0,45 wielkości gwiazdowej w zakresie widzialnym. Zmiany jasności zachodzą regularnie z okresem od kilku do kilkudziesięciu minut i mają zazwyczaj przebieg typowy dla gwiazd pulsujących, tj. szybki wzrost i następujący po nim wolny spadek. Analiza obserwacji spektroskopowych potwierdza, że obiekty te mają temperatury powierzchni około 30 tys. K (są gorące, przez co obserwowane jako niebieskie), a przyczyną zmienności są pulsacje^[1].

Gwiazdy typu BLAP mają strukturę olbrzymów – 96% masy jest skupione w jądrze o wielkości zaledwie 20% średnicy całej gwiazdy. Pozostała część masy to lekka rozdęta otoczka, która pulsuje w szybkim rytmie – stąd duże amplitudy zmian blasku. Pulsacje w gwiazdach typu BLAP są wywołane w wewnętrznej warstwie, w której wysoka temperatura (200 tys. K) powoduje częściową jonizację atomów cięższych od helu (metali w rozumieniu astrofizycznym). Gwiazdy te mają rozmiary wynoszące od około połowy do całej średnicy Słońca, ale są od niego jaśniejsze od kilkanastu do kilkuset razy, gdyż mają 5-6 razy wyższą temperaturę powierzchni. Gwiazdy typu BLAP, podobnie jak cefeidy, spełniają zależność okres-jasność^[4].

Obecnie teoria wyjaśnia, jak dochodzi do zmian jasności gwiazd typu BLAP, natomiast na temat ich właściwej budowy wewnętrznej (składu jądra), a także powstania istnieją tylko przypuszczenia. Uważa się, że gwiazdy te musiały na pewnym etapie ewolucji stracić dużą część swojej otoczki, aby mogły być tak gorące na powierzchni, jak są obecnie. Na pewno do takiej konfiguracji nie mogło dojść na drodze spokojnej ewolucji pojedynczej gwiazdy. Jedną z możliwości mógłby być bliski przelot gwiazdy w sąsiedztwie supermasywnej czarnej dziury rezydującej w centrum Galaktyki^[1]. Wówczas czarna dziura mogłaby pozbawić gwiazdę zewnętrznej warstwy, ale taki scenariusz jest bardzo mało prawdopodobny. Uważa się, że do powstania gwiazd typu BLAP musiało dojść na drodze ewolucji w układzie podwójnym, gdy nastąpił przepływ masy między składnikami układu^[5] albo po połączeniu się dwóch gwiazd o małych masach^[6][7]. Inna hipoteza zakłada, że gwiazdy typu BLAP to pozostałość po wybuchu gwiazdy supernowej w układzie podwójnym (supernowej typu Ia), w którym biały karzeł przestał istnieć, a jego eksplozja zdarła część otoczki z towarzysza - dotychczas normalnej gwiazdy (typu Słońca)^[8].

Przegląd OGLE to polski projekt naukowy działający nieprzerwanie od 1992 roku^[9]. W Obserwatorium Las Campanas na chilijskiej Pustyni Atakama prowadzone są pomiary jasności dla ponad dwóch miliardów gwiazd Drogi Mlecznej i pobliskich galaktyk w celu poszukiwania różnorodnych obiektów zmieniających jasność. Poszukiwane są między innymi planety pozasłoneczne i czarne dziury poprzez wykrywanie i monitoring zjawisk mikrosoczewkowania grawitacyjnego, a także wszelkie obiekty zmieniające jasność okresowo, nieregularnie lub przejściowo. W trakcie trwania projektu OGLE odkryto i sklasyfikowano ponad milion gwiazd zmiennych okresowych, z czego ponad połowa to gwiazdy pulsujące różnych typów^[10].