Butrint^[a]

Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Budowle pod akropolem (u góry): ruiny świątyni Asklepiosa (z lewej) i teatru
Państwo	Albania
Typ	kulturowy
Spełniane kryterium	III
Numer ref.	570
Region[b]	Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	1992 na 16. sesji
Dokonane zmiany	1999, 2007 – rozszerzenie strefy ochrony
Obiekt zagrożony	1997-2005
Położenie na mapie Albanii Butrint
39°44′N 20°01′E/39,733333 20,016667
Multimedia w Wikimedia Commons
↑ Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO ↑ Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

Butrint (alb. Butrint, Butrinti, gr. Βουθρωτόν Bouthrōtón, łac. Buthrotum) – starożytne miasto i stanowisko archeologiczne w południowej Albanii przy granicy z Grecją.

Od 1992 roku jako pierwszy obiekt w Albanii wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO^[1], ma również (od 2002) status parku narodowego.

Jest to zachowane w wyjątkowo dobrym stanie miasto antyczne, usytuowane przy słonym jeziorze i łączącym je z morzem kanale Vivari. Półwysep z ruinami porasta bujna roślinność; przy podwyższonym stanie wody bywają one częściowo zalane^[2].

W starożytności kolonia grecka założona w VII/VI wieku p.n.e. (według mitu przez uciekinierów z Troi) na miejscu osady iliryjskiej^[3]. Miasto portowe, które stało się też ważnym ośrodkiem kultu boga Asklepiosa. W 167 p.n.e. znalazło się pod rządami Rzymian i uległo ich kolonizacji ^[4]. Nie zniszczone jednak przez rzymskie wojska przeszło pod nową administrację, zachowując przy tym znaczną autonomię jako miasto nie podbite a sprzymierzone. Przeżywało rozkwit w okresie wczesnego cesarstwa, wzbogacone o szereg okazałych budowli publicznych, do czasu zniszczeń wywołanych trzęsieniem ziemi w III wieku. Wciąż jednak stanowiło m.in. ważny ośrodek chrześcijaństwa, będąc od 451 n.e. stolicą biskupstwa Buthrotum, znane z kultu lokalnego męczennika – św. Terinusa^[2]. Również jako ważny ośrodek portowy funkcjonowało aż do VI w. n.e., kiedy kilkakrotnie zostało spustoszone w okresie wielkiej wędrówki ludów^[4].

Średniowieczna historia miasta ściśle wiąże się z walkami toczonymi przez Bizancjum z Normanami i Wenecjanami, a następnie pomiędzy Wenecją i Imperium Osmańskim^[4]. Po rozpadzie dotychczasowego cesarstwa Bizantyjczyków w 1204 Butrint dostał się pod władzę despotów Epiru, następnie (od 1386) służył jako twierdza Republice Weneckiej w tej części jej adriatyckich posiadłości. Na krótko została ona opanowana dopiero w 1796 przez napoleońskie wojska Francuzów, usunięte przez epirockiego władcę Ali Paszę z Tepeleny, który w 1807 ufortyfikował to miejsce pozbawione już charakteru miejskiego^[2]. Na początku XIX wieku była to jedynie skromna osada rybacka w sąsiedztwie zrujnowanego zamku weneckiego^[4].

Pierwsze wykopaliska na tym terenie zostały podjęte w 1928 przez włoskiego archeologa Luigi Ugoliniego. Kontynuowane po II wojnie światowej, pozwoliły na odkrycie resztek murów obronnych (m.in. tzw. Lwiej Bramy) z IV-V w. p.n.e., starożytnego teatru greckiego z III wieku p.n.e., ruin domów, łaźni rzymskich i nimfeum oraz bizantyjskiej bazyliki i baptysterium z VII wieku. Zachowały się tam również pozostałości XIV-wiecznego zamku weneckiego. Na terenie wykopalisk odnaleziono wiele rzeźb z okresu grecko-rzymskiego, zgromadzonych w miejscowym muzeum^[3][4].

W latach 1997–2005 obiekt został uznany za zagrożony w związku ze splądrowaniem miejscowego muzeum w trakcie niepokojów społecznych w kraju^[4], i umieszczony w wykazie miejsc zagrożonych prowadzonym przez UNESCO^[5].

W 2002 roku wokół wykopalisk ustanowiono Park Narodowy Butrint obejmujący z przyległym terenem ok. 18 km²^[6], dostępny za opłatą od godzin porannych do zmierzchu^[4].

• 
  Fragment zabudowań agory
• 
  Grecki teatr z III wieku p.n.e.
• 
  Bizantyjskie baptysterium
• 
  Rzymskie nimfeum
• 
  Termy rzymskie
• 
  Pozostałości chrześcijańskiej bazyliki

• Buthrotum – Butrint jako siedziba diecezji historycznej i tytularnej
• Donat (biskup Euroei) – święty urodzony w Butrint, patron Albanii i Grecji

• Encyklopedia sztuki starożytnej. Europa – Azja – Afryka – Ameryka. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe / Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 133, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WAiF)
• Łukasz Gołębiewski, Krzysztof Bzowski, Grzegorz Petryszak: Albania. Przewodnik ilustrowany. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2014, s. 142-145, ISBN 978-83-7642-375-3
• Bałkany: Bośnia i Hercegowina, Serbia, Macedonia, Albania. Przewodnik turystyczny. Kraków: Wydawnictwo Bezdroża (seria Regiony), 2005, s. 239-240, ISBN 83-896-7660-5

• Park Narodowy Butrint: Starożytne dziedzictwo i przyrodniczy skarb Albanii
• Zdjęcia z Butrintu