Caraval – debiutancka powieść młodzieżowa z gatunku fantasy napisana przez amerykańską autorkę Stephanie Garber. Jej światowa premiera miała miejsce 31 stycznia 2017^[1]. W Polsce ukazała się 15 lutego 2017 roku nakładem wydawnictwa Moondrive pod tytułem Caraval. Chłopak, który smakował jak północ^[2], a 18 maja 2022 roku została wznowiona przez wydawnictwo Poradnia K pod oryginalnym tytułem^[3]. Książka jest pierwszą częścią trzytomowego cyklu, w skład którego wchodzą również Legenda (2018) oraz Finał (2019). W 2024 roku ukazała się ponadto osadzona w tym samym uniwersum nowela Spectacular.

Fabuła skupia się na losach dwóch sióstr, Scarlett i Donatelli, które uciekają od despotycznego ojca, by wziąć udział w tytułowym Caravalu – legendarnym, obwoźnym widowisku pełnym magii i niebezpiecznych iluzji. Kiedy Donatella zostaje porwana, stając się główną stawką w grze, Scarlett musi nauczyć się odróżniać rzeczywistość od starannie wykreowanej ułudy, aby uratować siostrę.

Powieść odniosła duży sukces komercyjny, spędzając 15 tygodni na liście bestsellerów dziennika „The New York Times” i przynosząc autorce międzynarodową rozpoznawalność. Książka spotkała się z przeważnie pozytywnym odbiorem krytyków, którzy chwalili immersyjny świat przedstawiony, choć niektórzy recenzenci wskazywali na bierność głównej bohaterki. Prawa do ekranizacji zostały wykupione przez wytwórnię 20th Century Fox jeszcze przed premierą książki, jednak projekt nie doczekał się realizacji.

Powieść Caraval powstała pierwotnie jako samodzielna książka. Stephanie Garber rozpoczęła nad nią pracę w wolnym czasie, będąc zatrudnioną jako kierowniczka akademika. Początkowo traktowała pisanie jako sposób na relaks po pracy. Po tym, jak jej wcześniejsze teksty nie znalazły wydawcy (trzy powieści zebrały łącznie około 200 odmów od agentów literackich, a czwarta – zatytułowana Lost Stars Broken Galaxy i należąca do gatunku space opera – zyskała reprezentację agencyjną, lecz nie została ostatecznie kupiona), autorka postanowiła wrócić do pisania bez zewnętrznej presji. Wyobrażała sobie wyrazisty i barwny świat przedstawiony, inspirowany estetyką filmów Baza Luhrmanna. Z czasem Garber zaangażowała się w nowy projekt do tego stopnia, że zdecydowała się na przeprowadzkę do rodziców, co pozwoliło jej zredukować godziny pracy zarobkowej i poświęcić więcej czasu na pisanie^[4].

Zaledwie tydzień po ukończeniu maszynopisu dotychczasowy agent literacki autorki odszedł z branży. Niezrażona tym pisarka rozpoczęła poszukiwania nowego reprezentanta i po kilku tygodniach podpisała umowę z Jenny Bent z The Bent Agency. Po intensywnych poprawkach redaktorskich prawa do powieści zostały ostatecznie sprzedane w drodze aukcji wydawnictwu Flatiron Books^[4].

Siostry Scarlett i Donatella (Tella) Dragna mieszkają na wyspie Trisda, gdzie żyją pod brutalną kontrolą swojego despotycznego ojca^[5][6.1]. Scarlett od dawna marzy o udziale w magicznym, obwoźnym widowisku zwanym Caraval, którego mistrzem jest tajemniczy Legend^[6.1].

Pewnego dnia siostry niespodziewanie otrzymują zaproszenia do udziału w wydarzeniu. Nagrodą dla zwycięzcy w tegorocznej edycji gry ma być spełnienie jednego życzenia, co dla dziewcząt stanowi szansę na ostateczne uwolnienie się od ojca^[5]. Z pomocą czarującego, lecz zagadkowego żeglarza Juliana, bohaterkom udaje się uciec z wyspy i dotrzeć na miejsce^[5][6.2].

Tuż po przybyciu Donatella zostaje porwana. Scarlett szybko dowiaduje się, że to właśnie jej siostra jest główną stawką i centrum tegorocznej gry – uczestnicy widowiska muszą ją odnaleźć, aby wygrać nagrodę. Przemierzając pełen magii, iluzji i tajemnic świat Caravalu, Scarlett zmuszona jest do współpracy z Julianem. Dziewczyna musi zmierzyć się z własnymi lękami z przeszłości i teraźniejszości, wielokrotnie nie potrafiąc odróżnić rzeczywistości od starannie wykreowanej ułudy^[5][6.1].

W punkcie kulminacyjnym gry Scarlett jest przekonana, że jej siostra nie żyje, co okazuje się jednak tylko kolejną iluzją stworzoną na potrzeby widowiska^[6.2]. Ostatecznie Scarlett udaje się wygrać grę i uratować Donatellę, a samo doświadczenie sprawia, że staje się ona silniejsza i bardziej niezależna^[5][6.2].

Powieść Caraval spotkała się z szerokim uznaniem krytyków za pochłaniającą atmosferę, pomysłowo wykreowany świat oraz sugestywny język. Magazyn „Publishers Weekly(inne języki)” opisał debiut Stephanie Garber jako „wspaniałą” powieść, która łączy „intrygujące postacie, pobudzającą wyobraźnię scenerię i sugestywny styl pisania”, tworząc „urzekającą opowieść o miłości, stracie, poświęceniu i nadziei”. W recenzji zaznaczono również, że chociaż główną osią fabuły są poszukiwania zaginionej siostry, to równie fascynującym wątkiem jest dążenie głównej bohaterki do uzyskania niezależności. Doceniono także silną relację między Scarlett a Julianem oraz intrygujące zakończenie, które rozbudza u czytelników apetyt na kontynuację^[7]. Serwis Kirkus Reviews(inne języki) zwrócił uwagę na „bujną prozę” i zmysłowe doznania płynące z lektury, zauważając, że Caraval jest powieścią „piękną i przerażającą”, a opisany w niej „pomysłowy i oryginalny cyrk” „zachwyca zmysły” i wciąga do tego stopnia, że „czytelnicy będą chcieli do niego wejść”. Recenzent docenił również fakt, że osią fabuły jest podwójna historia miłosna – rozwijający się romans oraz silna siostrzana lojalność. Zwrócono zarazem uwagę na nieco niespójny początek i drobne niedociągnięcia, które jednak szybko ustępują miejsca angażującej i pochłaniającej narracji^[1]. Z kolei Brian Truitt na łamach dziennika „USA Today” przyznał książce ocenę 3,5 na 4 gwiazdki. Recenzent dostrzegł w niej elementy fantastyki w stylu Neila Gaimana, magię rodem z Czarnoksiężnika z Krainy Oz oraz bezwzględną rywalizację przywołującą na myśl Igrzyska śmierci, konkludując, że dzieło Garber jest imponujące, oryginalne i niezwykłe, a sam wykreowany świat „tętni energią, tajemnicą i niespodziankami”^[8].

Bardziej krytyczne stanowisko zajęła Caitlyn Paxson w recenzji dla portalu organizacji National Public Radio. Choć doceniła intrygujący, mroczny świat przedstawiony oraz nietypowy portret psychologiczny ostrożnej i wycofanej głównej bohaterki, ostatecznie zarzuciła powieści rozmyte przesłanie. Zauważyła, że Scarlett w kluczowych momentach ulega decyzjom innych, a emocjonalny rozwój postaci rozczarowuje biernością. Recenzentka podsumowała książkę jako „piękną oprawę kryjącą pustkę”^[9].

Powieść Caraval trafiła na listę bestsellerów dziennika „The New York Times” w kategorii powieści young adult w twardej oprawie, utrzymując się w zestawieniu przez 15 tygodni^[10]. W szczytowym momencie powieść dotarła do 2. miejsca tej listy^[11]. Książka zajęła 2. miejsce w głosowaniu czytelników serwisu Goodreads na najlepszy debiut roku^[12] oraz 5. miejsce w głosowaniu na najlepszą powieść fantastyczną dla młodzieży^[13]. Sukces wydawniczy Caravalu zapoczątkował trzytomowy cykl (kolejne części to Legenda oraz Finał). Seria ugruntowała pozycję Stephanie Garber jako autorki międzynarodowych bestsellerów, a jej książki zostały przetłumaczone na ponad trzydzieści języków^[14].

Prawa do ekranizacji Caravalu zostały nabyte przez wytwórnię 20th Century Fox w 2015 roku, jeszcze przed premierą powieści w 2017 roku, gdy funkcjonowała ona pod roboczym tytułem Hearts Made of Black^[15][16]. Mimo początkowego zainteresowania ze strony branży filmowej, adaptacja nie powstała, a w ostatnich latach nie ogłoszono żadnych nowych informacji o postępach w pracach nad projektem^[17].