Cherenkov Telescope Array

Pomoc:Ponadczasowość
Ten artykuł od 2025-11 wymaga modyfikacji na podstawie najświeższych informacji.
Niektóre treści są na pewno lub najprawdopodobniej nieaktualne. Artykuł należy zweryfikować, wskazując w przypisach źródła informacji.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
Teleskop LST-1, pierwszy z największych teleskopów CTA (2019)

Cherenkov Telescope Array (w skrócie CTA) – międzynarodowy projekt budowy naziemnych obserwatoriów astronomicznych, przeznaczonych do badań wysokoenergetycznego promieniowania gamma za pomocą techniki obrazowania atmosferycznych błysków promieniowania Czerenkowa. Planowane są dwa obserwatoria, po jednym na każdej półkuli Ziemi, a w skład każdego wejdzie kilkadziesiąt zsynchronizowanych ze sobą wielkich teleskopów optycznych. Rejestrowane przez nie błyski niebieskiego światła pozwolą uzyskiwać informacje o promieniowaniu gamma w zakresie energii od 20 GeV do ponad 100 TeV.

W projekt CTA zaangażowanych jest około 1500 naukowców i inżynierów z 31 krajów świata (w tym duży zespół z Polski), oraz udziałowcy z 11 krajów.[1]

Szczegóły projektu

Projekt CTA zakłada budowę dwóch obserwatoriów, każde z zestawem kilkudziesięciu teleskopów. Jedno z nich zostanie wybudowane na półkuli północnej Ziemi głównie w celu obserwacji obiektów znajdujących się poza Drogą Mleczną. Drugie powstanie na półkuli południowej i będzie przeznaczone do obserwacji licznych, widocznych tam dobrze obiektów w pobliżu centrum naszej Galaktyki. W skład każdego z obserwatoriów będą wchodziły teleskopy o trzech rozmiarach: „małe” teleskopy o średnicy zwierciadła 4 m, „średnie” 12 m i „duże” 24 m. Na lokalizację teleskopów wybrano wyspę La Palma w Hiszpanii, oraz okolice Obserwatorium Paranal w Chile, z czego ten na La Palmie w większości już stoi, a w Chile rozpoczęto już budowę. Koszt projektu w latach 2014-2020 to około 200 mln euro, w tym 5 mln od UE[2]. Dla porównania, całkowity koszt budowy, wyniesienia na orbitę i obsługi Kosmicznego Teleskopu Hubble’a szacowany jest na 10 miliardów USD[3].

Wkład Polski w CTA

W Polsce w projekt CTA zaangażowanych jest ponad 70 naukowców i inżynierów z 9 jednostek naukowych, w tym z placówek już wcześniej zaangażowanych w badania promieniowaniu gamma za pomocą obserwatoriów H.E.S.S. i MAGIC. Wszystkie działania inżynieryjne prowadzone są w szerokiej współpracy międzynarodowej, także z polskimi firmami sektora nowoczesnych technologii. Główne zadanie realizowane obecnie w Polsce to całościowa konstrukcja małego teleskopu dla CTA. Decyzja zespołu naukowców o udziale Polski w projekcie CTA została podjęta w roku 2007. Od tego momentu zaangażowanie Polski daje temu krajowi status jednego z głównych uczestników projektu. Koordynatorem Konsorcjum CTA w Polsce jest prof. Michał Ostrowski z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Z inicjatywy Polski, Niemiec i Francji projekt CTA został umieszczony na europejskiej mapie drogowej wielkich infrastruktur badawczych ESFRI. Projekt znajduje się na Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej, sporządzonej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego[4].

Polskie prace w ramach projektu CTA

Prace prowadzone w Polsce obejmują:

  • projekt i budowę prototypu „małego” teleskopu Czerenkowa o średnicy 4 metrów,
  • badania nad lustrami kompozytowymi dla „małych” teleskopów,
  • konstrukcję nowatorskiej szybkiej kamery cyfrowej dla „małych” teleskopów,
  • badania nad możliwością rekonfiguracji aparatury pomiarowej i wyznaczania momentów wyzwalania kamer (tzw. trigger),
  • opracowywanie systemu zapisu, przetwarzania i udostępniania danych zebranych przez teleskopy CTA,
  • analiza merytoryczna danych uzyskanych po rozpoczęciu rutynowej pracy obserwatoriów.

Polskie jednostki naukowe biorące udział w projekcie CTA

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Zbliżamy się do budowy najlepszego wykrywacza najbardziej ekstremalnych zdarzeń kosmicznych [online], CORDIS | European Commission [dostęp 2026-01-17].
  2. ↑ Cherenkov Telescope Array: Infrastructure Development and Start of Implementation | CTA-DEV | Projekt | Arkusz informacyjny | H2020 | CORDIS | Komisja Europejska [online], CORDIS | European Commission [dostęp 2026-01-17].
  3. ↑ James Webb Space Telescope (JWST) Independent Comprehensive Review Panel (ICRP) FINAL REPORT. NASA, 2010-10-29. [dostęp 2015-12-19]. (ang.).
  4. ↑ Lista przedsięwzięć umieszczonych na Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej. 2014-08-05. [dostęp 2019-11-21].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.