Cryo Interactive Entertainment, pierwotnie jako Exxos – francuskie studio zajmujące się produkcją i wydawaniem gier komputerowych, działające w latach 1992–2002.

Studio zostało oficjalnie założone w 1992 roku przez Philippe’a Ulricha, Rémi Herbulota i Jean-Martiala Lefranca, choć jego początki sięgają 1989 roku, kiedy grupa deweloperów działała nieformalnie pod nazwą Cryo. Siedziba przedsiębiorstwa mieściła się w Paryżu. Studio wywodziło się z Exxosu, kolektywu twórczego utworzonego pod koniec lat 80. przez byłych pracowników Infogrames, którzy opuścili firmę po przejęciu przez nią studia Ère Informatique. Założyciel Exxosu, Philippe Ulrich, uczestnik wydarzeń maja 1968 roku, deklarował inspirację ideami kontrkultury i ruchem New Age, postrzegając gry komputerowe i technologie informatyczne jako narzędzia realizacji idei kolektywistycznych. W dniu 12 czerwca 1988 roku wygłosił na Champs-Élysées przemówienie poświęcone abstrakcyjnemu bytowi określanemu mianem „Exxos”, który miał stanowić źródło inspiracji dla twórców gry L'Arche du Capitaine Blood^[1][2][3].

Do najważniejszych produkcji grupy Exxos należały Captain Blood (1987), Kult (1989) oraz Extase (1990) - przy czym dwie pierwsze wydane jeszcze formalnie pod szyldem Ère informatique. Captain Blood, której scenariusz opracował Philippe Ulrich, a za programowanie odpowiadał Didier Bouchon przy współudziale grafika Michela Rho, odniosła sukces komercyjny i zdobyła nagrodę Tilt d'Or dla najlepszej francuskojęzycznej gry roku. Produkcja zajęła również trzecie miejsce w plebiscycie magazynu „Génération 4” na najlepszą przygodową grę akcji, a jej sprzedaż wyniosła około 100 tys. egzemplarzy. Gra wyróżniała się systemem komunikacji z obcymi za pomocą ideogramów oraz fabułą opartą na eliminowaniu klonów głównego bohatera, Boba Morlocka. Kult, autorstwa Johana Robsona i Patricka Dublancheta, podejmował tematykę religijną, wykorzystując motywy biblijne i odwołania do filozofii Friedricha Nietzschego. Z kolei Extase, wyreżyserowana przez Rémi Herbulota, była eksperymentalną produkcją poświęconą stymulowaniu cyborga, wyróżniającą się surrealistyczną oprawą graficzną i dynamicznie generowaną warstwą dźwiękową^[3].

Produkcje Exxos, a następnie Cryo, charakteryzowały się obecnością motywów kontrkulturowych oraz inspiracjami czerpanymi z filozofii Friedricha Nietzschego, surrealizmu – w szczególności twórczości Hansa Rudolfa Gigera – oraz ruchu New Age. L'Arche du Capitaine Blood zawierała odniesienia do koncepcji „traumy narodzin” Stanislava Grofa oraz idei „wiecznego powrotu” Nietzschego. Kult przedstawiał reinterpretację motywów biblijnych i podejmował krytykę religii monoteistycznych, natomiast Extase łączyła estetykę surrealistyczną z motywami transhumanistycznymi, przedstawiając cyborga jako symbol technologicznej emancypacji. Gry te wyróżniały się na tle dominujących wówczas gier zręcznościowych i strzelanek, podejmując bardziej złożoną tematykę filozoficzną i kulturową^[3].

Pierwszą grą wydaną jako Cryo Interactive była Dune (1992), która przyniosła przedsiębiorstwu rozgłos oraz środki finansowe umożliwiające rozwój kolejnych projektów. Do 1996 roku produkcje studia były wydawane przez Virgin Interactive, po czym Cryo rozpoczęło samodzielną dystrybucję swoich gier na rynku europejskim. W Ameryce Północnej przedsiębiorstwo współpracowało z kanadyjskim wydawcą DreamCatcher Interactive, w którym posiadało udziały^[1].

Cryo Interactive specjalizowało się przede wszystkim w grach przygodowych opartych na licencjach literackich oraz motywach historycznych. Do najbardziej znanych produkcji studia należały adaptacje dzieł literackich, takie jak Riverworld, oparte na twórczości Philipa José Farmera, oraz Ubik, bazujący na powieści Philipa K. Dicka. Studio tworzyło również gry osadzone w realiach historycznych, m.in. KGB (1992), którego akcja rozgrywa się w schyłkowym okresie istnienia Związku Radzieckiego, a także serie Atlantis (1997-2001) i Egypt (1997-2001) oraz produkcje osadzone w Chinach epoki dynastii Qing i we Francji za panowania Ludwika XIV. Do innych znanych tytułów należały Arthur's Knights II: The Secret of Merlin (2002), The New Adventures of the Time Machine (2000), The Secret of Nautilus (2002) oraz Hellboy: Dogs of the Night (2000). Wiele z tych gier powstało z wykorzystaniem autorskiego silnika Omni3D. Pomimo uznania dla ich warstwy fabularnej i atmosfery część produkcji spotykała się z krytyką dotyczącą interfejsu użytkownika i ograniczonej dystrybucji międzynarodowej, co negatywnie wpływało na ich wyniki finansowe^[1][2][4].

Jednym z najbardziej innowacyjnych tytułów studia była gra Dune (1992), łącząca elementy gry przygodowej i strategicznej. Gracz wcielał się w postać Paula Atrydy, kierującego rodem Atrydów w konflikcie z rodem Harkonnenów o kontrolę nad planetą Arrakis i wydobyciem melanżu. Rozgrywka obejmowała zarządzanie eksploatacją przyprawy, prowadzenie działań wojennych oraz nawiązywanie współpracy z Fremenami, co wpływało na stan środowiska naturalnego planety. Oprócz elementów strategicznych produkcja zawierała także charakterystyczne dla gier przygodowych rozmowy z postaciami niezależnymi i system wykonywania zadań. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że w porównaniu z wcześniejszymi produkcjami Exxos gra prezentowała bardziej konwencjonalne i komercyjne podejście do przedstawionej historii^[1][5][3].

Pomimo początkowych sukcesów Cryo Interactive napotkało trudności związane z próbą wejścia na rynek gier internetowych. Studio rozwijało projekty takie jak Deuxième Monde (1997), Mankind (1998) i Venise (1999), wykorzystujące technologię SCOL. Strategia ta okazała się nieudana, gdyż rynek gier komputerowych nadal koncentrował się głównie na produkcjach wydawanych na nośnikach CD-ROM oraz na grach konsolowych^[6][1].

W 1999 roku Cryo Interactive zadebiutowało na giełdzie papierów wartościowych. W ciągu kilku miesięcy kurs akcji spółki wzrósł około dwudziestokrotnie, jednak od maja 2002 roku, w następstwie pęknięcia bańki internetowej, zaczął gwałtownie spadać. W dniu 4 lipca 2002 roku przedsiębiorstwo zaprzestało regulowania zobowiązań, a 11 lipca zostało objęte postępowaniem naprawczym. Łączne zadłużenie spółki wynosiło około 40 mln euro. W tym samym roku zamknięto północnoamerykański oddział przedsiębiorstwa, a ostateczny upadek Cryo Interactive nastąpił krótko po komercyjnym niepowodzeniu gry Frank Herbert's Dune (2001). Odrzucenie wszystkich ofert przejęcia doprowadziło do likwidacji przedsiębiorstwa^[6][1][2][4].

Po bankructwie większość aktywów i zespołów deweloperskich Cryo Interactive została przejęta przez DreamCatcher Interactive, co doprowadziło do utworzenia spółki DreamCatcher Europe. DreamCatcher i The Adventure Company ukończyły część niezrealizowanych projektów Cryo, w tym Salammbo: Battle for Carthage (2003), oraz kontynuowały rozwój serii Atlantis i Egypt. Inne przedsiębiorstwa, takie jak Arxel Tribe, LK Avalon i Microïds, również tworzyły gry przygodowe o zbliżonej tematyce historycznej i literackiej. W dniu 20 października 2008 roku Microïds nabyło marki oraz prawa własności intelektualnej należące wcześniej do Cryo Interactive^[1][2][4][3].

• L'Arche du Capitaine Blood (1987)
• Kult (1989)
• Extase (1990)^[3]

• Dune (1992)
• KGB (1992)
• MegaRace (1993)
• Dragon Lore: The Legend Begins (1994)
• Lost Eden (1995)
• Atlantis: Zapomniane opowieści (1997)
• Pax Corpus (1997)
• China: The Forbidden City (1998)
• Egypt 1156 B.C.: Tomb of the Pharaoh (1998)
• Riverworld (1998)
• Ubik (1998)
• Versailles 1685: A Game of Intrigue (1998)
• Atlantis II (1999)
• Arthur's Knights: Chapter 1 (2000)
• Hellboy: Dogs of the Night (2000)
• The Devil Inside (2000)
• The New Adventures of the Time Machine (2000)
• Pompei: Legenda Wezuwiusza (2000)
• Arthur's Knights: Chapter 2: The Secret of Merlin (2001)
• The Secret of Nautilus (2001)
• Frank Herbert's Dune (2001)
• Atlantis III: Nowy świat (2001)
• Jerusalem: The Three Roads to the Holy Land (2002)^[2]

• Salammbo: Battle for Carthage (2003)^[4]

• Cryo Interactive na portalu MobyGames (ang.)
• Cryo Interactive na portalu Gry-Online (pol.)