Dubhe

Dubhe
α Ursae Majoris
Ilustracja
Gwiazda i jej towarzyszka widziane przez teleskop
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór

Wielka Niedźwiedzica

Rektascensja

11h 03m 43,672s[1]

Deklinacja

+61° 45′ 03,72″[1]

Paralaksa (π)

0,02654 ± 0,00048″[1]

Odległość

122,9 ± 2,3 ly
37,68 ± 0,69 pc

Wielkość obserwowana

cały układ: 1,79m[1]
(2,00[2] / 4,91[3])m

Ruch własny (RA)

−134,11 ± 0,35 mas/rok[1]

Ruch własny (DEC)

−34,70 ± 0,39 mas/rok[1]

Prędkość radialna

−9,40 ± 0,30 km/s[1]

Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy

żółty olbrzym + gwiazda ciągu głównego

Typ widmowy

A: G9III
B: A7,5[1]

Masa

A: 4,25 ± 0,25[4]

Promień

A: 30[5] R☉

Metaliczność [Fe/H]

−0,15[6]

Wielkość absolutna

−1,07m[6]

Jasność

A: 300 L☉[5]

Temperatura

4500 K[5]

Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół

Centrum Galaktyki

Półoś wielka

7320[6] pc

Mimośród

0,0161[6]

Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 50 UMa
2MASS: J11034364+6145034
Bonner Durchmusterung: BD+62°1161
Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 417
Boss General Catalogue: GC 15185
Katalog Henry’ego Drapera: HD 95689
Katalog Hipparcosa: HIP 54061
Katalog jasnych gwiazd: HR 4301
SAO Star Catalog: SAO 15384
Dubb, Ak

Dubhe (Alfa Ursae Majoris, α UMa) – druga pod względem jasności gwiazda w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Wchodzi w skład asteryzmu Wielkiego Wozu. Jest oddalona o około 123 lata świetlne od Słońca.

Nazwa

Tradycyjna nazwa gwiazdy, Dubhe, pochodzi z języka arabskiego. Słowo ‏الدب‎ al dub oznacza „niedźwiedź” i jest fragmentem dłuższej frazy ‏ظهر الدب الاكبر‎ ẓahr al dub al akbar oznaczającej „grzbiet Wielkiej Niedźwiedzicy”[5][7][8]. Bliższa oryginału forma Dubb pojawiła się w średniowiecznych tablicach alfonsyńskich[8]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 formalnie zatwierdziła użycie nazwy Dubhe dla określenia tej gwiazdy[9].

Charakterystyka obserwacyjna

Położenie w gwiazdozbiorze

Jest to najdalej wysunięta na północ gwiazda Wielkiego Wozu. Wraz z sąsiednią gwiazdą Merak (Beta Ursae Majoris) pomaga znaleźć na niebie słabszą Gwiazdę Polarną, czemu para ta zawdzięcza nazwę „wskaźników”. Dla obserwatorów powyżej 32°45′N (m.in. w całej Europie) gwiazdy te nigdy nie zachodzą[8].

Gwiazda ta wyróżnia się zauważalnie pomarańczową barwą wśród białych gwiazd Wielkiego Wozu. Dubhe i Alkaid mają także odmienny ruch własny niż pięć pozostałych gwiazd tworzących asteryzm i w czasie rzędu dziesiątek tysięcy lat jego wygląd zmieni się nie do poznania[5].

Charakterystyka fizyczna

Jest to gwiazda poczwórna[5], system tworzą dwie gwiazdy spektroskopowo podwójne[1][10].

Główny składnik, Alfa Ursae Majoris A, czyli właściwa Dubhe[9], to żółty olbrzym należący do typu widmowego G9[1] o wielkości obserwowanej 2,00m[1][2]. Ma on temperaturę 4500 K, jasność 300 razy większą niż jasność Słońca i 30 razy większy promień[5]. Masa tej gwiazdy jest ponad czterokrotnie większa niż masa Słońca[4]. Opuściła ona już ciąg główny, a w jej jądrze trwa synteza helu w węgiel[5].

Alfa Ursae Majoris B to biała gwiazda ciągu głównego o typie widmowym A7,5, wielkości 4,91m[1][3] i masie 1,6–1,7 masy Słońca[4]. Na niebie jest oddalona od olbrzyma o 0,7 sekundy kątowej (pomiar z 2014 roku)[11]. Gwiazdy te krążą wokół wspólnego środka masy, dzieli je odległość około 23 au od siebie, a jeden obieg zajmuje im 44 lata[5].

Ponad 400 razy dalej znajduje się gwiazda podwójna oznaczona HD 95638[10], również będąca składnikiem układu[5]. Ma ona typ widmowy F7 V[10] i wielkość gwiazdową 7,19m, jest oddalona o 380,6″ od olbrzyma[11]. Jej widmo ukazuje, że układ ten tworzą dwie gwiazdy okrążające wspólny środek masy co 6 dni[5].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j k l Dubhe w bazie SIMBAD (ang.)
  2. ↑ a b alf UMa A w bazie SIMBAD (ang.)
  3. ↑ a b alf UMa B w bazie SIMBAD (ang.)
  4. ↑ a b c D.B. Guenther, P. Demarque, D. Buzasi, J. Catanzarite i inni. Evolutionary Model and Oscillation Frequencies for α Ursae Majoris: A Comparison with Observations. „The Astrophysical Journal”. 530 (1), s. L45–L48, 2000. DOI: 10.1086/312473. PMID: 10642202. Bibcode: 2000ApJ...530L..45G. (ang.). 
  5. ↑ a b c d e f g h i j k Jim Kaler: DUBHE (Alpha Ursae Majoris). [w:] STARS [on-line]. [dostęp 2018-01-02]. (ang.).
  6. ↑ a b c d Anderson E., Francis C: HIP 54061. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2017-12-29]. (ang.).
  7. ↑ Ursa Major, the great bear. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.
  8. ↑ a b c Ursa Major, the Greater Bear. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 439. ISBN 0-486-21079-0. (ang.).
  9. ↑ a b Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2018-01-02].
  10. ↑ a b c HD 95638 w bazie SIMBAD (ang.)
  11. ↑ a b Mason et al.: WDS J11037+6145AB. [w:] The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.