Europe First (z ang. „Najpierw Europa”), znana również jako Germany First („Najpierw Niemcy”) – kluczowy element wielkiej strategii uzgodnionej przez Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię podczas II wojny światowej po przystąpieniu USA do wojny w grudniu 1941 roku.

Zgodnie z tą polityką Stany Zjednoczone i Wielka Brytania miały wykorzystać przewagę swoich zasobów, aby najpierw pokonać sobie nazistowskie Niemcy w Europie. Jednocześnie miały prowadzić działania obronne przeciwko Japonii na Pacyfiku i Dalekim Wschodzie, wykorzystując mniejszą część zasobów. Po klęsce Niemiec – uważanych za największe zagrożenie dla Wielkiej Brytanii i Związku Radzieckiego^[1] – wszystkie siły alianckie miały zostać przekierowane do wojny przeciwko Japonii.

Na konferencji Arcadia w Waszyngtonie w grudniu 1941 roku, wkrótce po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do wojny, prezydent Franklin Delano Roosevelt i premier Winston Churchill potwierdzili decyzję o strategii „Najpierw Europa”. Jednak amerykańskie statystyki pokazują, że Stany Zjednoczone na początkowym etapie swojego udziału w wojnie przeznaczały więcej zasobów na powstrzymanie ofensywy Japonii i dopiero w 1944 roku widoczna stałą się wyraźna przewaga amerykańskich zasobów w wojnie z Niemcami.

Niemcy stanowiły główne zagrożenie dla Wielkiej Brytanii, zwłaszcza po upadku Francji w 1940 roku, w wyniku którego Niemcy zajęły większość krajów Europy Zachodniej, pozostawiając Wielką Brytanię samą w walce z Niemcami. Groźba inwazji Niemiec na Wielką Brytanię została udaremniona dzięki niepowodzeniu w uzyskaniu przewagi powietrznej w bitwie o Anglię oraz dzięki wyraźnej przewadze Royal Navy. Jednocześnie wojna z Japonią w Azji Wschodniej wydawała się coraz bardziej prawdopodobna. Chociaż Stany Zjednoczone nie były jeszcze w stanie wojny, ich przedstawiciele spotykali się z Brytyjczykami kilkakrotnie w celu opracowania wspólnych strategii. W raporcie konferencji ABC-1 z 29 marca 1941 roku Amerykanie i Brytyjczycy uzgodnili, że ich cele strategiczne to: (1) „szybkie pokonanie Niemiec jako dominującego członka Osi, przy czym główny wysiłek militarny Stanów Zjednoczonych będzie skierowany na obszar Atlantyku i Europy”; oraz (2) „strategiczna defensywa na Dalekim Wschodzie”^[2].

Amerykanie zgodzili się zatem z Brytyjczykami w kwestii wielkiej strategii „Najpierw Europa” (lub „Najpierw Niemcy”) w prowadzeniu operacji wojskowych w czasie II wojny światowej. Wielka Brytania obawiała się, że jeśli Stany Zjednoczone zostaną odciągnięte od swojego głównego celu w Europie na Pacyfik (przez Japonię), Hitler może zniszczyć Związek Radziecki i stać się w ten sposób niepokonanym hegemonem w Europie. Fakt, że 7 grudnia 1941 roku to Japonia przeprowadziła atak na Pearl Harbor, nie spowodował jednak formalnej zmiany w polityce USA; amerykańskie kierownictwo wojenne brało przy tym pod uwagę, że opinia publiczna silnie koncentrowała się na wojnie z Japonią^[3]. Churchill pospieszył do Waszyngtonu wkrótce po Pearl Harbor na konferencję Arcadia, aby upewnić się, że Amerykanie nie będą mieli wątpliwości co do strategii „Najpierw Europa”. W 1941 roku Roosevelt mianował Johna Gilberta Winanta ambasadorem w Wielkiej Brytanii, a Winant pozostał na tym stanowisku aż do rezygnacji w marcu 1946 roku. W książce z 2010 roku pt. Citizens of London: The Americans Who Stood with Britain in Its Darkest, Finest Hour autorka Lynne Olson opisała Winanta jako osobę, która radykalnie zmieniła stanowisko USA, zastępując zwolennika appeasementu Josepha P. Kennedy’ego Sr. Wiosną 1941 roku W. Averell Harriman służył prezydentowi Franklinowi D. Rooseveltowi jako specjalny wysłannik do Europy i pomógł koordynować program lend-lease. Oba kraje potwierdziły, że „pomimo przystąpienia Japonii do wojny, naszym zdaniem Niemcy nadal są głównym wrogiem, a ich klęska jest kluczem do zwycięstwa. Po klęsce Niemiec musi nastąpić upadek Włoch i klęska Japonii”^[4].

W 1940 roku istotnym krokiem w kształtowaniu strategii „Europe first”, połączonej ze strategiczną defensywą przeciwko Japonii na Pacyfiku, była notatka „Plan Dog” adm. Harolda R. Starka, która zalecała priorytet Atlantyku i Europy. Po akceptacji zasadniczych punktów przez Marshalla i jego sztab dokument został w grudniu 1940 roku przekazany Rooseveltowi jako opracowanie Joint Army-Navy Planning Committee^[5]. Kiedy Niemcy wypowiedziały wojnę Stanom Zjednoczonym 11 grudnia 1941 roku, Stany Zjednoczone stanęły przed decyzją dotyczącą podziału zasobów między te dwa odrębne teatry wojny. Z jednej strony Japonia zaatakowała Stany Zjednoczone bezpośrednio w Pearl Harbor, a japońska marynarka wojenna zagroziła terytorium Stanów Zjednoczonych w sposób, w jaki Niemcy, dysponując ograniczoną flotą nawodną, nie były w stanie tego zrobić. Z drugiej strony Niemcy były uważane za silniejsze i stanowiące większe zagrożenie dla Europy, a geograficzna bliskość Niemiec do Wielkiej Brytanii i Związku Radzieckiego stanowiła znacznie większe zagrożenie dla ich przetrwania^[6].

Przed atakiem na Pearl Harbor amerykańscy planiści przewidywali możliwość wojny na dwóch frontach. Szef Operacji Morskich adm. Harold Rainsford Stark był autorem notatki „Plan Dog”, w której zalecano skupienie się na zwycięstwie w Europie, przy jednoczesnym utrzymaniu defensywy na Pacyfiku. Jednak pomimo zapewnień USA dla Wielkiej Brytanii, Stany Zjednoczone przede wszystkim zajmowało zagrożenie ze strony Japonii. Jak powiedział później szef sztabu armii, gen. George Marshall: „mieliśmy dobre rozeznanie, co powinniśmy zrobić najlepiej, zamiast konieczności prowadzenia długotrwałych rozmów […] To zrozumienie, które obejmowało uznanie, że Niemcy są głównym wrogiem i że […] największy wysiłek, jaki początkowo byłby podejmowany w Europie, najwyraźniej nie miało zastosowania w obecnej sytuacji. Teraz priorytetem była konieczność powstrzymania Japończyków”^[7]. Niemniej jednak Marshall i inni amerykańscy generałowie opowiadali się za inwazją na północną Europę w 1943 roku, którą Brytyjczycy odrzucili^[8][9]. Po tym, jak Churchill naciskał na lądowanie we francuskiej Afryce Północnej w 1942 roku, Marshall zasugerował Rooseveltowi, aby Stany Zjednoczone porzuciły strategię „Najpierw Niemcy” i rozpoczęły ofensywę na Pacyfiku. Roosevelt „nie pochwalił” tej propozycji, twierdząc, że nie pomoże ona Rosji^[10]. Z poparciem Roosevelta i niemożnością przekonania Brytyjczyków do zmiany zdania, w lipcu 1942 roku zaplanowano operację Torch na końcówkę tego samego roku^[11].

Strategia „Najpierw Europa” obowiązywała przez całą wojnę, ale terminy „działania powstrzymujące” i „ograniczona ofensywa” na Pacyfiku podlegały interpretacji i modyfikacjom przez wyższych rangą dowódców wojskowych USA oraz na konferencjach przywódców alianckich. Sytuacja strategiczna na Pacyfiku i związane z nią wymagania logistyczne zdominowały działania Stanów Zjednoczonych po przystąpieniu do wojny i doprowadziły do początkowego skoncentrowania się na Pacyfiku. Nawet w późniejszych etapach wojny, wraz ze zwiększaniem skali działań w obu regionach, toczyła się zacięta rywalizacja o zasoby^[11][12].

Strategia „Najpierw Europa” nie została dobrze przyjęta przez frakcje w armii USA, co wbiło klin pomiędzy marynarkę wojenną a armię. Chociaż admirał floty Ernest King był gorącym zwolennikiem strategii „Najpierw Europa”, wbrew brytyjskim poglądom, jego naturalna agresja nie pozwalała mu na pozostawienie bezczynnych zasobów na Atlantyku, które mogłyby zostać wykorzystane na Pacyfiku, zwłaszcza że „wątpliwe było, czy – jeśli w ogóle – Brytyjczycy zgodzą się na operację przez kanał La Manche”^[13]. Podczas konferencji w Casablance Marshall przedstawił, wysuniętą wcześniej przez Kinga, propozycję sztywnego podziału zasobów, w którym 30% miało przypaść Pacyfikowi. King oceniał następnie, że na Pacyfik trafiało jedynie 15% zasobów alianckich, co według niego wystarczało zaledwie do utrzymania dotychczasowej linii^[14]. Połączony wpływ Kinga i gen. Douglasa MacArthura zwiększył alokację zasobów na wojnę na Pacyfiku^[12].

Na konferencji w Casablance w styczniu 1943 roku King został oskarżony przez feldmarszałka Alana Brooke’a, szefa Imperialnego Sztabu Generalnego, o faworyzowanie wojny na Pacyfiku, a spór zaostrzył się. Amerykański generał Joseph Stilwell walczący w Birmie napisał: „Brooke był wściekły, a King bardzo się zranił. King omal nie wspiął się na stół u Brooke’a. Boże, on był wściekły. Żałowałem, że go nie uderzył”^[15].

Amerykanie opowiadali się za szybkim podjęciem działań przeciwko Japonii. W jednym z niewielu sondaży opinii publicznej przeprowadzonych podczas wojny, w lutym 1943 roku, 53% Amerykanów uznało Japonię za „głównego wroga”, podczas gdy tylko 34% wskazało Niemcy. Późniejszy sondaż wykazał, że 82% Amerykanów uważało, że Japończycy są „bardziej okrutni w sercu” niż Niemcy^[16]. W konsekwencji bezpośredniego zagrożenia i konieczności powstrzymania japońskiego marszu przez Pacyfik, amerykańskie zasoby przeznaczone na pokonanie Japonii początkowo przewyższały te przeznaczone na Europę. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy wojny armia amerykańska wysłała ponad 300 000 żołnierzy na Pacyfik, podczas gdy do Europy wysłano mniej niż 100 000^[17].

W lutym i marcu 1942 roku trzy dywizje armii amerykańskiej zostały wysłane do Australii i Nowej Zelandii na prośbę Churchilla, aby dywizje z tych krajów mogły kontynuować działania na Bliskim Wschodzie. Dzięki temu znacznemu rozmieszczeniu na Pacyfiku Stany Zjednoczone paradoksalnie wsparły strategię „Najpierw Europa”, broniąc Australii i Nowej Zelandii, a tym samym umożliwiając doświadczonym wojskom z tych krajów pozostanie w gotowości do walki z siłami niemieckimi^[12].

Niemniej jednak, niezdolność obu sojuszników do przeprowadzenia inwazji na kontrolowaną przez Niemcy północną Europę w 1943 roku pozwoliła Stanom Zjednoczonym na utrzymanie większych sił zbrojnych przeciwko Japonii niż przeciwko Niemcom w ciągu pierwszych dwóch lat swojego uczestnictwa w wojnie. Jeszcze w grudniu 1943 roku bilans był niemal wyrównany. Przeciwko Japonii Stany Zjednoczone wysłały 1 873 023 ludzi, 7857 samolotów i 713 okrętów wojennych. Przeciwko Niemcom liczba ta wyniosła 1 810 367 ludzi, 8807 samolotów i 515 okrętów wojennych^[18]. Na początku 1944 roku, koncentracja amerykańskich sił zbrojnych na potrzeby inwazji na Francję przesunęła równowagę amerykańskich zasobów w kierunku europejskiego teatru działań wojennych i uczyniła strategię „Najpierw Europa” rzeczywistością. Jednak pomimo skierowania większości amerykańskich zasobów do Europy w 1944 roku, Stany Zjednoczone nadal dysponowały wystarczającymi zasobami, aby przeprowadzić w tym roku kilka dużych operacji wojskowych na Pacyfiku: na Saipanie (czerwiec 1944); na Guamie (lipiec 1944); na Peleliu (wrzesień 1944) oraz na Leyte w październiku 1944 roku.

W latach 1944 i 1945 równowaga amerykańskich zasobów przesunęła się znacznie w kierunku Europy, a strategia „Najpierw Europa” stała się faktem, a nie tylko deklarowanym celem. Pod koniec wojny w Europie armia amerykańska dysponowała 47 dywizjami w Europie i 21 dywizjami armii i 6 dywizjami Korpusu Piechoty Morskiej na Pacyfiku. 78% siły roboczej armii i sił powietrznych zostało skierowane przeciwko Niemcom, w porównaniu z 22% na Pacyfiku w maju 1945 roku^[19]. Plan inwazji na Japonię zakładał, że 15 europejskich dywizji oraz 8 Armia Powietrzna zostaną przeniesione na Pacyfik po kapitulacji Niemiec^[20].

Bezkrytyczny pogląd, że zasada „Najpierw Europa” dyktowała alokację zasobów przez cały okres wojny, spowodował, że wielu badaczy niedoszacowało zasobów niezbędnych do pokonania Japonii. Na przykład historyk H.P. Willmott stwierdził, że Stany Zjednoczone „przeznaczyły niewiele ponad jedną czwartą całkowitego wysiłku wojennego na walkę z Japonią”^[21]. Może to być niedoszacowanie, które nie uwzględnia faktu, że według oficjalnych statystyk 70% sił Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych i niemal cały Korpus Piechoty Morskiej zostały rozmieszczone na Pacyfiku, podobnie jak 22% sił armii rozmieszczonych na Pacyfiku w momencie kapitulacji Niemiec w maju 1945 roku^[19].

• Robert W.R.W. Coakley Robert W.R.W., Richard M.R.M. Leighton Richard M.R.M., Global Logistics and Strategy: 1943–1945, United States Army in World War II, Washington: GPO, 1995 [dostęp 2026-06-30]  (ang.).
• Richard B. Frank: Downfall: The End of the Japanese Empire. New York: Random House, 1999. ISBN 978-0679414247. (ang.).
• George H. Gallup: The Gallup Poll: Public Opinion, 1935–1971. New York: Random House, 1972. ISBN 978-0-394-47270-6. (ang.).
• Chapter 6: Joint Logistics in the Pacific Theater. W: Anthony W. Jr. Gray: The Big ‘L’ – American Logistics in World War II. Alan Gropman (red.). Washington, D.C.: National Defense University Press, 1997. ISBN 0-16-048668-8. (ang.).
• James D. Hornfischer: Neptune’s Inferno: The US Navy at Guadalcanal. New York: Bantam Books, 2011. ISBN 978-0-553-80670-0. (ang.).
• World War II in Europe: an encyclopedia. David T. Zabecki (red.). Garland Pub., 1999. ISBN 978-0-8240-7029-8. (ang.).
• Richard M.R.M. Leighton Richard M.R.M., Robert W.R.W. Coakley Robert W.R.W., Global Logistics and Strategy: 1940–1943, United States Army in World War II, Washington: GPO, 1995 [dostęp 2026-06-30]  (ang.).
• S.P. Mackenzie: The Second World War in Europe: Second Edition. Routledge, 2014. ISBN 978-1317864714. (ang.).
• Maurice Matloff: Strategic Planning for Coalition Warfare: 1943–1944, Vol. 1, Part 4, The U.S. Army in World War II. Washington: GPO, 1955. (ang.).
• Samuel Eliot Morison: History of United States Naval Operations in World War II. T. XI: Invasion of France & Germany: 1944–1945. Little, Brown and Company, 1957. ISBN 0-316-58311-1. (ang.).
• Louis Morton: Strategy and Command: The First Two Years. The United States Army in World War II. Washington: GPO, 1962. (ang.).
• Forrest C. Pogue: George C. Marshall: Organizer of Victory 1943–1945. Viking Adult, 1973. ISBN 0-670-33694-7. (ang.).
• Mark A.M.A. Stoler Mark A.M.A., George C. Marshall and the “Europe-First” Strategy, 1939–1951: A Study in Diplomatic as well as Military History, „The Journal of Military History”, 79 (2), kwiecień 2015, s. 293–316 [dostęp 2026-06-30]  (ang.).
• The Common Cause: 1939-1944. W: Geoffrey C. Ward, Ken Burns: The Roosevelts: An Intimate History. Knopf Doubleday Publishing Group, 2014. ISBN 978-0385353069. (ang.).
• H.P. Willmott: Empires in the Balance. Annapolis: Naval Institute Press, 1982. ISBN 978-0-87021-535-3. (ang.).
• Routledge Handbook of US Military and Diplomatic History. Hoboken: Taylor and Francis, 2013. ISBN 978-1-135-07102-8. (ang.).