Hypselodelphys

Hypselodelphys
Ilustracja
Hypselodelphys poggeana
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd

imbirowce

Rodzina

marantowate

Rodzaj

Hypselodelphys

Nazwa systematyczna
Hypselodelphys (K.Schum.) Milne-Redh.
Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique 83: 12 (1950)[3]
Typ nomenklatoryczny

non designatus[4]

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Hypselodelphys (K. Schum.) Milne-Redh. − rodzaj roślin z rodziny marantowatych. Należy do niego osiem gatunków występujących w zachodniej i środkowej Afryce[3]. Są roślinami żywicielskimi rusałkowatych z rodzaju Bebearia[5], stanowią też składnik diety szympansów długowłosych[6]. Przez ludzi wykorzystywane są jako rośliny lecznicze, włóknodajne, spożywcze i magiczne.

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów υψηλός ('ypsilos – wysoki) i δελφύς (delphys – łono)[7].

Morfologia

Budowa Hypselodelphys poggeana
Pokrój
Wieloletnie, pnące lub wspinające się rośliny zielne o smukłych, przypominających bambus pędach[8], osiągających 10 metrów długości[9].
Pędy
Pędy nadziemne silnie rozgałęzione[10].
Liście
Ogonki liściowe krótkie. Blaszki liściowe podługowate, eliptyczne lub jajowate, zaostrzone, asymetryczne[8].
Kwiaty
Wyrastają w parach w zredukowanych wierzchotkach zebranych mniej więcej dwurzędowo w prosty lub rozgałęziony kłosowaty kwiatostan[8]. Podsadki podługowatolancetowate, ściśle zachodzące na siebie przed kwitnieniem, krótkotrwałe[8]. Przysadki gruczołowate[10], rogowate[8]. Listki zewnętrznego okółka okwiatu wolne, nieco nierówne[8]. Listki wewnętrznego okółka zrośnięte w rurkę[8], około jednej czwartej długości łatek[10], które są odgięte i często żłobkowane odosiowo[8]. Dwa zewnętrzne prątniczki listkowate, różnej wielkości[10]. Kapturkowaty prątniczek z wyrostkiem rozwidlonym na dwie nierówne części[10]. Zalążnia trójkomorowa[10], szorstka[8]. Szyjka słupka gruba, zakrzywiona wierzchołkowo, zwieńczona nieco wklęsłym, skośnym znamieniem[8].
Owoce
Niepękające, szorstkie, trójklapowane torebki[10].
Gatunki podobne
Trachyphrynium braunianum o pękających owocach i nasionach z dużą osnówką[8].

Systematyka

Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny marantowatych (Marantaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales)[2].
Wykaz gatunków[3]

Zastosowanie użytkowe

Rośliny lecznicze
W medycynie tradycyjnej w Kamerunie przetwory z korzeni H. scandens stosuje się przy leczeniu ran, bólów głowy i problemów z sercem. W Demokratycznej Republice Konga wywar z korzenia H. scandens stosowany jest jako lewatywa na hemoroidy. Preparaty z kłączy H. zenkeriana stosuje się w leczeniu owrzodzeń. W Beninie liście H. violacea stanowią składnik preparatów pitych w celu leczenia kifozy. W rejonie rzeki Ubangi w Afryce Środkowej suszone i sproszkowane owoce H. violacea stosowane są jako środek wymiotny i w przypadku ukąszeń przez węże[9].
Rośliny spożywcze
W Sierra Leone spożywa się miąższ owoców H. poggeana i H. violacea[9].
Rośliny włókniste
Pędy roślin z gatunków Hypselodephys poggeana, H. scandens i H. violacea wykorzystywane są do wiązania, szczególnie przy budowie chat, i robienia pułapek na małe zwierzęta. Pędy H. zenkeriana wykorzystywane są jako tyczki przy budowie chat[9]. W Demokratycznej Republice Konga rozcięte łodygi wykorzystuje się do wyplatania mat i kapeluszy. Podobnie wykorzystywane są łodygi H. violacea w Gabonie. W Ghanie puste w środku łodygi H. poggeana i H. violacea służą jako gwizdki. Liście H. scandens wykorzystuje się na strzechy, do owijania i pakowania żywności. W Kamerunie wytwarza się z nich takie artykuły, jak kubki, lejki, wachlarze i parasole. Liście H. poggeana i H. violacea służą do pakowania[9].
Rośliny magiczne
Łodygom Hypselodelphys violacea przypisuje się działanie magiczne, odstraszające czarownice; były używane jako różdżki[7].
Inne zastosowania
W Nigerii nasiona H. poggeana używane są do wyrobu naszyjników. W Demokratycznej Republice Konga dziewczęta czasami noszą kawałek ogonka liściowego tej rośliny jako ozdobę górnej wargi[9].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. ↑ a b Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-09-17] (ang.).
  3. ↑ a b c Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2023-11-19]. (ang.).
  4. ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2023-11-18]. (ang.).
  5. ↑ Hypselodelphys. Global Biotic Interactions (GloBI). [dostęp 2023-11-19].
  6. ↑ Michiko Fujisawa, Kimberley J. Hockings, Aly Gaspard Soumah, Tetsuro Matsuzawa. Placentophagy in wild chimpanzees (Pan troglodytes verus) at Bossou, Guinea. „Primates”. 57 (2), s. 175–180, 2016-04. DOI: 10.1007/s10329-016-0510-x. 
  7. ↑ a b Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Medicinal and Poisonous Plants. CRC Press, 2012, s. 2049. ISBN 978-1-4822-5064-0.
  8. ↑ a b c d e f g h i j k E. Milne-Redhead. Notes on African Marantaceae: I. „Kew Bulletin”. 5 (2), s. 157–163, 1950. DOI: 10.2307/4117216. 
  9. ↑ a b c d e f Brink M., Achigan-Dako E.G.: Plant resources of tropical Africa. T. 16: Fibres. Weikersheim: Margraf, s. 273-276. ISBN 978-92-9081-481-8.
  10. ↑ a b c d e f g L. Andersson: Marantaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 4: Flowering Plants. Monocotyledons: Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 292-3. DOI: 10.1007/978-3-662-03531-3. ISBN 978-3-662-03531-3. (ang.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.