Kayfabe

Wrestlerzy kłócący się w kayfabe (Sheamus z lewej i Cesaro z prawej)

Kayfabe – w wrestlingu oznacza tworzenie iluzji, że wszystko, co jest prezentowane publiczności w czasie gal, jest autentyczne, w tym postacie (gimmicki), fabuła (storyline) i rywalizacje między zawodnikami (feudy). Gdy wrestler zachowuje się w inny sposób, niż zachowałaby się odgrywana przez niego postać w danej sytuacji, mówi się, że łamie kayfabe. Jeśli jakieś wydarzenie związane z wrestlingiem było fikcyjne, mówi się, że miało miejsce w kayfabe. Kiedy zawodnik nie trzyma się odgórnych ustaleń i próbuje naprawdę skrzywdzić swojego przeciwnika, używa czyjegoś prawdziwego imienia zamiast pseudonimu ringowego lub ujawnia kulisy organizacyjne, to takie zachowanie nazywa się shootem[1].

Historia

Początki i rozwój kayfabe

Termin kayfabe był używany już w pierwszej połowie XX wieku. W 1937 nowojorski dziennikarz sportowy Marcus Griffin wydał książkę Fall Guy, która była pierwszym udokumentowanym opisem terminologii, którą posługiwali się wrestlerzy i promotorzy wrestlingu. Z czasem, gdy opinia publiczna stawała się coraz bardziej świadoma kulisów wrestlingu, termin ten coraz częściej był stosowany także przez dziennikarzy i fanów[2][3]. Łamanie kayfabe, nawet poza pracą i w miejscach publicznych, w przeszłości uchodziło za szkodliwe dla biznesu i było zwalczane przez promotorów[1]. Z tego powodu to w jakim stopniu walki wrestlerskie były wyreżyserowane w przeszłości i to kiedy termin zaczął funkcjonować jest dyskusyjne wśród historyków. Już w XIX wieku w cyrkach organizowano profesjonalne zapasy, które częściowo były aranżowane[4]. W XIX wieku i na początku XX wrestlerzy wyzywali ochotników z publiczności do walki, oferując nagrody pieniężne za zwycięstwo lub wytrzymanie bez przypięcia lub poddania przez określony czas. Czasami osoby wyłaniane z publiczności były podstawione i poinstruowane, aby przegrać[5].

Również dziennikarze sportowi traktowali z początku wrestling jak autentyczną dyscyplinę sportu. W Stanach Zjednoczonych do zdemaskowania wrestlingu częściowo przyczyniła się szeroko nagłaśniana medialnie rywalizacja z lat 1905–1911 między Frankiem Gotchem, a George'em Hackenschmidtem. Tej rywalizacji towarzyszyła jedna z pierwszych udokumentowanych fabuł we wrestlingu z podziałem na face'a i heela. Popularność pojedynków Gotcha i Hackenschmidta zachęciła promotorów do częstszego stosowania technik, wykorzystywanych w wodewilach. Uznaje się też, że od tego momentu gazety w większości przestały traktować wrestling jak autentyczną dyscyplinę sportu[6].

Organizująca walki objazdowe w latach 20. grupa Gold Dust Trio wprowadziła wiele innowacji do tworzenia iluzji we wrestlingu, jak odtwarzanie tego samego programu walk w różnych miastach, wprowadzenie limitów czasowych, stosowanie bardziej dynamicznych i widowiskowych manewrów (często wymagających współpracy obu zawodników) i udawanie bólu[6].

Wrestler Gorgeous George radykalnie zmienił podejście wrestlerów i promotorów wrestlingu wobec gimmicków w latach 40. i 50. XX wieku. Za jego wpływem wygląd i osobowości zawodników we wrestlingu stały się bardziej barwne, przy wejściu na ring zaczęła towarzyszyć im muzyka. Wprowadzono też menedżerów (osoby towarzyszące wrestlerowi w ringu, ale niebiorące oficjalnie udziału w pojedynkach) i postacie narcystycznych heelów[7][8].

Ochrona kayfabe w przeszłości

El Santo – wrestler, który dla ochrony kayfabe nie zdejmował swojej maski w przestrzeni publicznej przez 42 lata

W przeszłości, aby chronić kayfabe, wrestlerzy często odgrywali swoją postać także w przestrzeni publicznej, poza zorganizowanymi wydarzeniami[1]. Na przykład w latach 90. Sandman został oślepiony w kayfabe w programie telewizyjnym ECW, ale udawał niewidzącego także w przestrzeni publicznej. Nikita Koloff, choć był Amerykaninem, zmienił imię, nauczył się rosyjskiego i udawał Rosjanina w przestrzeni publicznej od 1984 do 1992. El Santo ukrywał swoją twarz pod maską przez 42 lata, do 1982[9].

Niektórzy wrestlerzy utrzymywali, że zarówno walki, jak i postacie, kontuzje i inne wydarzenia fikcyjne są autentyczne, także w wywiadach i w programach telewizyjnych typu talk show. W latach 80. w programie Davida Lettermana wystąpił Andy Kaufman w kołnierzu ortopedycznym i Jerry Lawler. Rozmawiali oni o swoim sporze poważnie, a na koniec Lawler uderzy Kaufmana, a ten w odpowiedzi oblał go kawą i zagroził pozwem[10]. Fakt, że cała rywalizacja była ustawiona, a kontuzje udawane został oficjalnie potwierdzony dopiero ponad 10 lat po śmierci Kaufmana[11]. Big Van Vader, gdy udzielał wywiadu w Kuwejcie, był wielokrotnie pytany czy wrestling jest udawany. Vader zaprzeczał, a w pewnym momencie zdenerwowany przewrócił stół i pociągnął znajdującego się po drugiej stronie reportera za krawat, aby pokazać, że nie żartuje. Gdy wrestler David Schultz został publicznie zapytany przez reportera czy wrestling jest udawany, spoliczkował go i zapytał czy to wydawało mu się udawane. Również The Ultimate Warrior udawał niezrównoważonego w programie The Arsenio Hall Show[10]. Hulk Hogan, aby przekonać prowadzącego program Hot Properties, że wrestling jest autentyczny, wykonał na nim manewr, który go zranił. Po programie prowadzący pozwał Hogana[12].

W przeszłości wrestlerzy traktowali kayfabe tak poważnie, że chronili go nawet w sytuacjach zagrożenia zdrowia lub konsekwencji prawnych. W 1975, gdy doszło do wypadku samolotu z personelem National Wrestling Alliance na pokładzie, jednym z pasażerów, Mr. Wrestling, udzielał informacji policji, personelowi medycznemu i dziennikarzom, podając im fałszywe dane osobowe, aby chronić tożsamość ogrywanej przez siebie postaci[13]. Sabu udawał, że nie potrafi mówić po angielsku nawet po wypadku w ringu i kontuzji szyi, gdy próbował się z nim porozumieć personel medyczny. W jego imieniu mówił Paul Heyman. Według biografii Hulka Hogana, The Wild Samoans zostali pewnego razu niesłusznie aresztowani za posiadanie nielegalnej broni palnej. Ale nawet w więzieniu udawali dzikusów, którzy potrafią się porozumiewać tylko pomrukując i chrząkając[9]

Złagodzenie podejścia do kayfabe

Wraz z rozwojem masowych mediów, wrestlerzy i promotorzy wrestlingu zaczęli łagodzić swoje podejście do kayfabe. Już w 1937 nowojorski dziennikarz sportowy Marcus Griffin opublikował książkę Fall Guy, która dokumentowała zakulisowe techniki i terminologie stosowane przez promotorów i wrestlerów[2][3]. Nadal jednak ochrona kayfabe była traktowana poważnie[1].

W 1989 najbardziej wpływowy promotor wrestlingu w Stanach Zjednoczonych Vince McMahon wystąpił przed stanowym senatem w New Jersey oświadczając, że wrestling nie jest sportem. Chciał w ten sposób przekonać komisję, aby wykreśliła wrestling z listy sportów objętych regulacjami, w wyniku których WWF musiałoby płacić podatki od organizowanych gal. McMahon oświadczył, że wrestling powinno się definiować jako działalność, w której uczestnicy zmagają się współpracując ze sobą, przede wszystkim w celu zapewnienia rozrywki widzom, a nie zmierzenia się w uczciwych zawodach atletycznych. WWF zaczęło określać swoją działalność mianem rozrywki sportowej[14]. Ustawa deregulująca wrestling przeszła 10 lutego[15], stosunkiem głosów 37 do 1. Wielu analityków i mediów (na przykład The Independent) określają to wydarzenie jako śmierć kayfabe[14].

W 1995 doszło do incydentu zwanego Montreal Screwjob, kiedy Bret Hart miał stracić mistrzostwo WWF World Heavyweight na rzecz Shawna Michaelsa, choć miał być przygotowany na inny scenariusz[16]. Ten incydent, a także nawiązujący do niego wywiad Jima Rossa z prezesem WWF Vince'em McMahonem, były uważane za kontrowersyjne, ponieważ zacierały granice między autentycznością, a iluzją, a były szeroko nagłaśniane[17]. Miały jednak duży wpływ na podejście do kayfabe. Coraz popularniejsze stawały się work shooty, czyli udawanie na potrzeby budowania dramaturgii, że ktoś złamał kayfabe[18]. W 1997 Vince McMahon oficjalnie oświadczył w telewizji, że wrestling jest wyreżyserowaną rozrywką[19].

W 1998 powstał film dokumentalny Exposed! Pro Wrestling's Greatest Secrets, poświęcony wyjaśnianiu w jaki sposób przygotowywane są gale wrestlingu[20]. W 1999 powstał fabularny film biograficzny o Andym Kaufmanie Człowiek z księżyca, w którym wrestler Jerry Lawler grał samego siebie. W jednej ze scen Lawler i inne postacie rozmawiają o prawdziwej rywalizacji we wrestlingu, przyznając, że była ona całkowicie ustawiona[21].

Wraz z rozwojem internetu pod koniec lat 90. XX wieku i w XXI wieku wrestling stał się znacznie bardziej jawnym przedsięwzięciem. Popularne wśród fanów wrestlingu stały się strony tematyczne i fora dyskusyjne poświęcone wrestlingowi od strony produkcyjnej[19]. Sami wrestlerzy przeważnie są zobligowani do ochrony kayfabe tylko w czasie gal. Nie chronią swojej prawdziwej tożsamości poza nimi. Niektórzy z nich, między innymi Stone Cold, Colt Cabana i Chris Jericho, prowadzą własne podcasty, w czasie których rozmawiają o sprawach zakulisowych z innymi osobami związanymi z wrestlingiem[22].

Choć popularna wśród fanów stała się fraza kayfabe jest martwy, zdaniem części obserwatorów, obecnie fani wrestlingu są częścią kayfabe, odpowiednio reagując na bieżące wydarzenia w czasie wydarzeń związanych z wrestlingiem. Obserwatorzy ci zwracają również uwagę na to, że popularne przykłady łamania kayfabe w latach 90. i w XXI wieku, takie jak Montreal Screwjob, również mogły być wyreżyserowane na potrzeby budowania dramaturgii[23].

Przypisy

  1. a b c d Ed Grabianowski, How Pro Wrestling Works [online], HowStuffWorks, 13 stycznia 2006 [dostęp 2017-11-07] (ang.).
  2. a b Marcus Griffin, Fall Guy: The Barnums of Bounce : the Inside Story of the Wrestling Business, America’s Most Profitable and Best Organized Professional Sport, Reilly & Lee, 1937 [dostęp 2017-11-04] (ang.).
  3. a b John Lister, Professional Wrestling's Clandestine Jargon, „Verbatim”, 31 (2), 2006 [dostęp 2017-11-04] [zarchiwizowane z adresu 2008-10-15] (ang.).
  4. Roots and history of Olympic wrestling [online], International Federation of Associated Wrestling, 21 czerwca 2012 [dostęp 2017-11-02] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-21] (ang.).
  5. The Roots of Pro Wrestling, [w:] Keith Elliot Greenberg, Pro Wrestling: From Carnivals to Cable TV, Lerner Publications, 2000, s. 11-14, ISBN 978-0-8225-3332-0 [dostęp 2017-11-02] (ang.).
  6. a b Wrestling's Forefathers, [w:] Keith Elliot Greenberg, Pro Wrestling: From Carnivals to Cable TV, Lerner Publications, 2000, s. 14-18, ISBN 978-0-8225-3332-0 [dostęp 2017-11-02] (ang.).
  7. Rex Ivanovic, Always cheat: Gorgeous George [online], Cageside Seats, 1 maja 2013 [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  8. John S. Nash, The 65th Anniversary of Gorgeous George’s TV Debut [online], Cageside Seats, 11 listopada 2012 [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  9. a b Andrew Murray, 10 Incredible Stories Of Wrestlers' Dedication To Their Character [online], WhatCulture.com, 23 maja 2017 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  10. a b Michael Chin, Top 15 Wrestlers Who Refused To Break Kayfabe [online], TheSportster, 10 stycznia 2017 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  11. Lawler, Jerry O'Neil "The King", [w:] John Grasso, Historical Dictionary of Wrestling, Scarecrow Press, 6 marca 2014, s. 173, 174, ISBN 978-0-8108-7926-3 [dostęp 2019-04-05] (ang.).
  12. 5. Hulk Hogan Chokes Out Richard Belzer, [w:] Lewis Howse, 10 Times Pro Wrestling Got Way Too Real, WhatCulture, 27 stycznia 2015 [dostęp 2017-04-16] (ang.).
  13. Matthew Wilkinson, 8 Wrestlers Who Never Break Kayfabe (And 7 Who Couldn't Care Less) [online], TheSportster, 5 listopada 2017 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  14. a b Richard Hoy-Browne, Historic Moments in Wrestling part 6: Vince McMahon admits wrestling [online], The Independent, 30 maja 2014 [dostęp 2017-11-04] (ang.).
  15. John Grasso, Historical Dictionary of Wrestling, Scarecrow Press, 6 marca 2014, XVII-XXX i 1-20, ISBN 978-0-8108-7926-3 [dostęp 2018-02-04] (ang.).
  16. Geno Mrosko, The Montreal Screwjob happened 20 years ago today [online], Cageside Seats, 9 listopada 2017 [dostęp 2018-02-11] (ang.).
  17. Dan Greene, What if WWE's 'Montreal Screwjob' was all a big work? [online], Sports Illustrated, 7 listopada 2017 [dostęp 2018-02-20] (ang.).
  18. Justin Henry, 10 Best ‘Pipebombs’ In Professional Wrestling History [online], Cultaholic, 9 lipca 2018 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  19. a b Kyle DaCosta, Did The Internet Exposing Kayfabe Ruin The Wrestling Business? [online], eWrestlingNews.com, 18 września 2016 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  20. Exposed! Pro Wrestling's Greatest Secrets (1998) w bazie IMDb (ang.)
  21. 7. December 22, 1999 - Man On The Moon Released, [w:] Scott Fried, 12 Days That Completely Killed Kayfabe, WhatCulture.com, 23 października 2015 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  22. Jason Diamond, Jason Diamond, Golden Age of Wrestling Podcasts: 18 You Need to Follow [online], Rolling Stone, 31 sierpnia 2016 [dostęp 2019-04-27] (ang.).
  23. Christopher Scott Wagoner, 5 Reasons Kayfabe is dead in pro wrestling, and 5 reasons it isn't [online], www.sportskeeda.com, 22 października 2018 [dostęp 2019-04-27] (ang.).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.