LASCO (Large Angle and Spectrometric COronograph) – zespół trzech koronografów kosmicznych znajdujących się na pokładzie sondy kosmicznej SOHO (SOlar and Heliopsheric Observatory). Działają one od 1995 roku, jednakże zostały niemal utracone wraz z całym satelitą w 1998 roku. Nieplanowanie odkryły także tysiące komet, przeważająco zdominowanych przez fragmenty z grupy Kreutza.

Pierwsze koronografy powstawały już w latach 30. XX wieku, jednakże oferowały one jedynie obrazy o małym polu widzenia jak i słabą jakość. Aby umożliwić dokładniejsze badanie korony, w 1987 koncepcja nowego koronografu LASCO została przedstawiona Europejskiej Agencji Kosmicznej i NASA, a w marcu 1988 oficjalnie ujawniono skład apartury naukowej misji SOHO – w tym LASCO^[1].

Głównym celem tych koronografów było odpowiedzenie na nurtujące astronomów pytania:

• jak przyspiesza wiatr słoneczny
• co tworzy koronalne wyrzuty masy (CME)
• jak rozmieszczony jest pył tworzący światło zodiakalne i jakie ma właściwości
• co jest przyczyną znacznie większej temperatury korony słonecznej w porównaniu z powierzchnią Słońca, fotosferą.

W ciągu swoich 30 lat obserwacji, LASCO zaobserwowało 3 cykle słoneczne, 5200 komet oraz 40 000 CME^[2].

LASCO zostało opracowane przez Laboratorium Badawcze Marynarki Wojennej USA (Stany Zjednoczone), Instytut Aeronomii im. Maxa Plancka (Niemcy), Laboratorium Astronomii Kosmicznej (Francja) oraz Departament Badań Kosmicznych (Wielka Brytania)^[3][4].

SOHO i jego instrumenty zostały wystrzelone rakietą Atlas-IIAS 2 grudnia 1995 roku z przylądku Canaveral na Florydzie. Na swój punkt docelowy SOHO dotarło 14 lutego 1996 roku^[5], lecz LASCO pierwszą ekspozycję wykonało już 29 grudnia 1995 roku^[6].

Błędy dokonane podczas rutynowej kalibracji żyroskopu doprowadziły sondę SOHO do wpadnięcia w niekontrolowany ruch rankiem obrotowy 25 czerwca 1998 roku^[7][8]. Spowodowało to, że panele słoneczne w końcu przestały pobierać energię słoneczną co skutkowało całkowitą utratą zasilania. Zespół zajmujący się SOHO próbował wyprowadzić satelitę z ruchu spiralnego i skierować panele słoneczne jak i instrumenty z powrotem na Słońce. Po około trzech miesiącach wydawania precyzyjnych komend do sondy, udało się nakierować wszystkie instrumenty z powrotem na gwiazdę, co miało miejsce 16 września. Jednakże delikatna optyka instrumentu LASCO C1, wystawiona na ekstremalnie niską temperaturę -90°C, została trwale uszkodzona w wyniku incydentu^[9]. Od tego momentu działają jedynie dwa z pierwotnie trzech instrumentów LASCO.

LASCO jest zbudowane z dwóch obudów: pierwsza z nich (COB) mieści koronografy, systemy optyczne, matryce, itd. i jest przytwierdzona bezpośrednio do ciała sondy. Druga skrzynka (LEB) zawiera mikroprocesory nadzorujące obróbką obrazu, pamięcią, telemetrią oraz kontrolą instrumentów jak i elektronikę systemu^[10]. Główny korpus o masie 21 kg ma wymiary 33,95 × 32,3 × 136,2 cm. COB jest podzielone na dwie sekcje, w jednej z nich znajduje się C1 a w drugiej C2 i C3^[10]. Oś optyczna koronografu C2 jest także osią całego zespołu LASCO.

LASCO C1 był interferometrem Fabry'ego-Perota, podczas gdy LASCO C2 i C3 są koronografami rejestrującymi pasmo światła widzialnego. Choć pierwotnie system prowadził obserwacje korony od 1,1 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 30 ${\displaystyle R_{\odot }}$^[11], jego obecna wewnętrzna granica pola widzenia to 2,2 ${\displaystyle R_{\odot }}$. Detektory zastosowane w przyrządach to matryce CCD o rozdzielczości 1024 × 1024 px. Piksele mają wymiary 21 µm × 21 µm. Dany detektor, mający masę 3 kg, zużywa moc 5 watów^[11.1]. Każdy z nich posiada cztery porty odczytu, choć tylko jeden jest używany w danej chwili.

LASCO C2 i C3 dysponują filtrami barwnymi. Pozwala to na skupienie się na ekspozycji zdjęć ujawniających różne struktury w koronie. Łącznie LASCO posiada 8 takich filtrów. Jednakże jeden filtr jest dostępny tylko dla C2, dwa jedynie dla C3, a pięć jest używanych przez oba^[11].

Jego pole widzenia znajduje się w przedziale 3,7 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 30 ${\displaystyle R_{\odot }}$. Długość to 889 mm licząc od wejścia do płaszczyzny ogniskowej, natomiast ogniskowa sama w sobie to 77,6 mm^[11]. Ze względu na szerokie pole widzenia, jeden piksel obejmuje dosyć duży obszar nieba, bo aż 56,0"/px. Rozdzielczość natomiast jest znacznie gorsza, gdyż wynosi 112"^[12]. LASCO C3 rejestruje sygnał w zakresie od 3 × ${\displaystyle 10^{-9}}$${\displaystyle B_{\odot }}$ do ${\displaystyle 10^{-11}}$${\displaystyle B_{\odot }}$^[11.2].

Obrobione zdjęcia w formacie JPEG dostępne na oficjalnej stronie SOHO mają kolor niebieski^[13].

• 
  Kometa C/2024 G3 (ATLAS) widziana przez LASCO C3.
• 
  LASCO C3. 21 stycznia 2026.

Prowadzi obserwacje korony słonecznej o jasności 2 × ${\displaystyle 10^{-7}}$ ${\displaystyle B_{\odot }}$ do 5 × ${\displaystyle 10^{-10}}$ w polu 2,2 ${\displaystyle R_{\odot }}$– 6 ${\displaystyle R_{\odot }}$ od jego powierzchni^[14]. Rozmiar piksela na niebie to 11,4", a rozdzielczość wynosi 23"^[11].

Miał pole widzenia od 1,1 ${\displaystyle R_{\odot }}$ do 3,0 ${\displaystyle R_{\odot }}$i rejestrował koronę o jasności od ${\displaystyle 2\times 10^{-5}}$ do ${\displaystyle 2\times 10^{-8}}$ ${\displaystyle B_{\odot }}$. Posiadał filtry umożliwiające obserwacje linii spektralnych Fe XIV, Ca XV, Na I, Fe X^[11].

Ze względu na możliwość obserwacji słabego otoczenia wokół bardzo jasnego Słońca, możliwym stało się monitorowanie małych komet przelatujących przez pole widzenia. Odkrycie ponad 5200 takich obiektów było zupełnie niespodziewanym i nieplanowanym efektem ubocznym misji^[15][16]. Niemal wszystkie komety obserwowane przez LASCO to tzw. sungrazers czyli komety muskające Słońce, przeważająco zdominowane przez obfitą w małe fragmenty grupę Kreutza. Początkiem historii poszukiwań tychże obiektów było odkrycie małej komety typu Kreutz przez naukowca Shane'a Stezelbergera 20 sierpnia 1996 roku. Kometa ta otrzymała ona oznaczenie C/1996 Q2 (SOHO) oraz SOHO-1^[17]. Z biegiem lat, gwałtowny wzrost odkryć doprowadził do powstania projektu cywilnego NASA o nazwie Sungrazer Project dzięki któremu każda osoba z dostępem do internetu może zgłaszać potencjalne odkrycia^[18][19]. Ponad 95% odkryć zostało dokonanych przez pasjonatów astronomii, a nie profesjonalnych badaczy^[20].

Łowcy komet zidentyfikowali także kilka nowych, wcześniej nieznanych rodzin komet. Są to grupa Meyera, Marsdena, Krachta oraz Krachta II. Ich odkrycia zostały ogłoszone w 2002 roku^[21][22].

Około 85% komet odkrywanych przez SOHO to komety z grupy Kreutza^[23][24]. Charakteryzują się tym, iż pochodzą one od jednej wielkiej komety (możliwe, że mającej jądro o średnicy >100 km), która rozpadła się na wiele mniejszych fragmentów tysiące lat temu^[25][26][27]. Perychelia fragmentów z tej grupy znajdują się w odległości mniejszej niż 1 ${\displaystyle R_{\odot }}$ od powierzchni Słońca, osiągając przy tym prędkości rzędu setek km/s^[28]. Same obiekty przy tym zazwyczaj nie przekraczają rozmiaru dziesiątek metrów.

• https://lasco-www.nrl.navy.mil/ – oficjalna strona internetowa projektu LASCO.