Manifa – doroczna demonstracja feministyczna organizowana w związku z Dniem Kobiet w różnych częściach Polski^[1][2], w Warszawie przez nieformalną grupę Porozumienie Feministyczne 8 Marca. Odbywa się 8 marca lub w najbliższe temu dniu soboty lub niedziele. Nazwa pochodzi od slangowego skrócenia słowa manifestacja, używanego w tej formie przez opozycję antyrządową w latach 80. XX w.^[3]

Manifa, która początkowo została jednorazowo zorganizowana m.in. w proteście przeciwko policyjnej akcji w Lublińcu, gdzie policjanci na podstawie anonimowego donosu zatrzymali w czasie badania pacjentkę ginekologa i zmusili ją do poddania się badaniu kryminalistycznemu. Inicjatywa organizacji w Warszawie demonstracji z okazji Światowego Marszu Kobiet wyszła od organizacji pozarządowych (m.in. Federacja na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny oraz Centrum Praw Kobiet) oraz grupy anarchofeministycznej Wiedźma, które ogłosiły otwarte spotkanie organizacyjne na łamach biuletynu „Ośrodek Informacji Środowisk Kobiecych – OŚKa”^[4]. Pierwsza Manifa przypominała swoją happeningową formą demonstrację „Odzyskać Noc” organizowaną w 1998 roku w Warszawie przez grupę Kobiety przeciwko Dyskryminacji i Przemocy (później Emancypunx)^[4]. Manifa przerodziła się z czasem w ogólnopolską demonstrację feministyczną^[5][6] oraz ogólnie antydyskryminacyjną, a także otwarcie antyklerykalną^[7][8]. Nastąpiła stopniowa radykalizacja haseł^[6].

• 2000: Pierwsza Manifa odbyła się 8 marca 2000 w Warszawie pod hasłem „Demokracja bez kobiet to pół demokracji”. Jej celem było zwrócenie uwagi na nasilającą się, zdaniem organizatorek i uczestników, tendencję przyzwolenia na dyskryminowanie kobiet, czego objawem miała być m.in. tzw. „polityka prorodzinna” ówczesnego rządu AWS. Demonstracja była częścią Światowego Marszu Kobiet^[4]. W demonstracji wzięło udział do 150 osób, m.in. Shoshana Ronen^[5].
• 2001: II Manifa (hasło przewodnie: „Nie daj sobie zamknąć ust byle czym”) odbyła się 8 marca 2001.
• 2002: III Manifa (pod hasłami „Moje życie – mój wybór” oraz „3 razy TAK: TAK dla edukacji seksualnej, TAK dla antykoncepcji, TAK dla prawa do aborcji”) 8 marca 2002 przemaszerowała Traktem Królewskim spod Pałacu Staszica do Kolumny Zygmunta.
• 2003: IV Manifa („Nasze ciała, nasze życie, nasze prawa”) odbyła się 8 marca 2003. Uczestniczki manifestowały przeciwko przemocy domowej oraz, ich zdaniem, obecnym w życiu publicznym seksizmowi, obraźliwym dla kobiet reklamom, a także zachodzącemu, ich zdaniem, łamaniu praw obywatelskich, szczególnie praw reprodukcyjnych. W Manifie w Warszawie wzięło udział około 300 osób, w tym także Izabela Jaruga-Nowacka. Poza Warszawą zorganizowano Manifę w Gdańsku^[9].
• 2004: V Manifa („Dziewczyny potrzebne są czyny”), 7 marca 2004.
• 2005: VI Manifa („Jesteśmy silne, razem silniejsze”), 6 marca 2005, współorganizowana była przez Porozumienie Kobiet 8 Marca oraz Porozumienie Lesbijek^[6].
• 2006: VII Manifa („Walczmy razem! Bądźmy wolne! Brońmy swoich praw!”), 5 marca 2006, wyruszyła spod budynku Sejmu.
• 2007: VIII Manifa („Wielki marsz solidarności kobiet”), 4 marca 2007, przemaszerowała z pl. Defilad na ul. Wiejską.
• 2008: IX Manifa („Hasło dowolne, chcemy być wolne”), 8 marca 2008, poruszała tematy ochrony zdrowia, przemocy w rodzinie oraz dyskryminacji finansowej kobiet. Akcję wspierali i udział wzięli, wśród 2000 innych uczestników i uczestniczek, między innymi: Magda Mosiewicz, Kinga Dunin, Maja Ostaszewska, Izabela Jaruga-Nowacka, Magdalena Środa, Katarzyna Herman, Robert Biedroń (wraz z babcią), Hanna Samson, Jacek Żakowski, Katarzyna Kwiatkowska, Piotr Pacewicz, Katarzyna Miller, Janina Paradowska^[10].
• 2009: X Manifa („Każda ekipa ta sama lipa”). Protestowano m.in. przeciwko postulowanej przez Jarosława Gowina ustawie bioetycznej, uniemożliwiającej stosowanie zapłodnienia pozaustrojowego^[11]. Udział w demonstracji wzięli m.in. Magdalena Środa i Piotr Gadzinowski.
• 2010: XI Manifa („Żłobki, a nie stadiony”). Udział w demonstracji wzięli m.in. Ryszard Kalisz, Zuzanna Łapicka i Daniel Olbrychski^[12].
• 2011: XII Manifa („Dość wyzysku, wymawiamy służbę”) w Warszawie odbyła się 6 marca 2011; była poświęcona pamięci Izabeli Jarugi-Nowackiej, która zginęła rok wcześniej w katastrofie lotniczej. W demonstracji wzięło udział około 2000 osób, m.in. Małgorzata Fuszara, która krytykowała różnice w wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn^[13]. Z benefisowym koncertem wystąpiła Gaba Kulka^[14].
• 2012: XIII Manifa („Przecinamy pępowinę”) w Warszawie 11 marca 2012, która zgromadziła wedle różnych źródeł 1500, 2000 lub ponad 3000 osób, odbyła się pod hasłami antyklerykalnymi, przechodząc spod Pałacu Kultury i Nauki przed gmach Sejmu. W demonstracji wzięli udział m.in. politycy Ruchu Palikota: Janusz Palikot, Wanda Nowicka i Joanna Senyszyn^{[15][7][8][2]}. Poza Warszawą znacznie mniej liczne Manify odbyły się 8 marca w Łodzi, Krakowie i Poznaniu, 10 marca w Toruniu i Kielcach oraz równocześnie z warszawską 11 marca w Olsztynie i we Wrocławiu^[2].

• 2013: XIV Manifa („O Polkę niepodległą”) przeszła przez Warszawę 10 marca 2013 roku. Jeden z najważniejszych postulatów XIV Manify brzmiał: „Powiedzmy głośno, że chcemy być wolne. Chcemy być niepodległe! Chcemy odzyskać nasze siły, nasz czas i nasze ciała! Jeszcze Polka nie zginęła!”^[16].
• 2014: XV Manifa („Równość w domu, w szkole, w pracy”) przemaszerowała 9 marca 2014. XV Manifa była całkowicie poświęcona tematowi Gender i histerii z nim związanej. W marszu wzięło udział około 5 tysięcy osób^[17][18].
• 2015: XVI Manifa („Wszystkie jesteśmy u siebie”) odbyła się 8 marca 2015. Wśród najważniejszych obszarów tego hasła wskazywano przemoc wobec kobiet, problem niepłacenia alimentów, migrantki, uchodźczynie^[19][20].
• 2016: XVII Manifa („Aborcja w obronie życia”) odbyła się 6 marca 2016. Najważniejszym tematem Manify była legalna, bezpieczna i darmowa aborcja, ale podczas marszu i w gazetce upominano się o szeroko rozumianą sprawiedliwość reprodukcyjną, czyli in vitro, godne porody, edukację seksualną, darmową antykoncepcję itd.^[21][22]
• 2017: XVIII Manifa („Przeciw przemocy władzy: dość wyzysku reprodukcyjnego”), 5 marca, była protestem przeciwko wszelkiej przemocy – instytucjonalnej, systemowej, ekonomicznej, fizycznej, seksualnej, psychicznej, symbolicznej, przeciwko zaniechaniom i bierności tam, gdzie potrzeba pomocy i wsparcia. Wskazywano, że wyzysk reprodukcyjny ma wymiar prawny, społeczny i ekonomiczny, i że prowadzi do ubóstwa, coraz większych podziałów społecznych i marginalizacji. Zorganizowano również pierwszą Manifę w Lublinie^{[23][24][25][26]}.
• 2018: XIX Manifa („Aborcja nie policja. Pomoc wzajemna nie przemoc systemowa”) przeszła ulicami Warszawy 4 marca. W haśle Manify zawierały się nie tylko prawa reprodukcyjne, ale także bezpieczeństwo socjalne, nierówności ekonomiczne, wykluczenie migrantek i migrantów, osób niepełnosprawnych, osób starszych, bezrobotnych i osób pracujących na umowach śmieciowych. Manifa pod tym samym hasłem odbyła się w wielu miastach: 3 marca – Łódź; 8 marca – Kraków, Trójmiasto; 10 marca – Katowice, Lublin, Poznań, Rzeszów, Toruń, Wrocław^[27][28][29].
• 2019: XX Manifa („To my jesteśmy rewolucją. Dość litości dla przemocowych gości”) odbyła się w Warszawie 3 marca, tradycyjnie w niedzielę poprzedzającą Dzień Kobiet. Organizatorki wskazywały na rewolucyjny potencjał siostrzeństwa, samoorganizacji i pomocy wzajemnej i zachęcały do budowania sieci wsparcia i wspólnego wyrażania sprzeciwu wobec osób stosujących przemoc – fizyczną, psychiczną, seksualną lub ekonomiczną^[30][31][32]. Manifa została zorganizowana w wielu miastach: 2 marca – Poznań („Ani pana, ani plebana. My jesteśmy rewolucją”)^[33]
• 2020 XXI Manifa (Feminizm dla Klimatu, Klimat na Antykapitalizm) ze względu na COVID odbyła się 8 marca w formie Gry Miejskiej. Organizatorki przedstawiły swoją interpretację hasła: Wybrałyśmy na hasło tegorocznej Manify „Feminizm dla Klimatu, Klimat na Antykapitalizm”, ponieważ katastrofa klimatyczna dotyczy wszystkich, bez względu na płeć, kolor skóry, przynależność etniczną, orientację seksualną czy wyznanie. Jednak to kobiety* i dzieci są i będą grupą, którą ten kryzys dotknie najbardziej. Każda z nas ma własne przemyślenia, opinie czy zdanie na ten temat, więc zadałyśmy sobie pytania: Dlaczego klimat jest moją sprawą? Dlaczego klimat jest prawą feministyczną? Oto nasze odpowiedzi: Anna: Bo kobiety* i przyroda, ziemia, zwierzęta i rośliny, cierpią z podobnych powodów. Kapitalizm opiera się na wyzysku: na wyzysku pracownic_ków, na wyzysku kobiet, które bezpłatnie wykonują prace domowe, na wyzysku ciał kobiet poddanych patriarchalnej opresji, na wyzysku klas pracujących przez klasę posiadającą, a także na wyzysku ziemi, roślin, zwierząt, zasobów. Żeby znieść zasadę wyzysku w domach i miejscach pracy, trzeba znieść też wyzysk przyrody. Zofia: Bo feminizm to walka z cierpieniem. Jako feministki walczymy z cierpieniem osób doświadczających przemocy, z cierpieniem osób, które nie mają bezpiecznego dachu nad głową, z cierpieniem osób, które żyją w ciągłym niepokoju o życie swoje i bliskich, z cierpieniem osób, które są zmuszone do ucieczki z miejsc, w których żyją, z cierpieniem osób, które nie są w stanie wyżywić siebie i bliskich, z cierpieniem zwierząt. Walka feministyczna jest oparta na solidarności – te z nas, które mają więcej przywilejów, wspierają te, których sytuacja jest gorsza. Degradacja klimatu oznacza ogromne cierpienie, które już teraz dotyka mniej uprzywilejowane osoby, automatycznie jest więc sprawą feministyczną. Dodam, już bez związku z moją feministyczną perspektywą: gdyby degradacja klimatu nie oznaczała umierania w cierpieniach, lecz sytuację, w której „puff” - wszystkie organizmy żywe w jednej sekundzie znikną z powierzchni ziemi jak w „Avengersach”, to szczerze mówiąc, klimat mało by mnie obchodził, bo dla wszechświata jesteśmy bez znaczenia. Maja: Bo to kwestia przetrwania – mojego, innych osób i istot oraz świata, jaki znamy. W obliczu katastrofy ocalić mogą nas jedynie solidarność, wzajemna troska, empatia i wspólne działania. U podstaw oporu wobec kapitalistycznego, patriarchalnego wyzysku ziemi, istot i osób, leżą właśnie te wartości. Walka o przyszłość to nasza wspólna feministyczna walka! Kasia: Bo jestem współlokatorką Ziemi. A jako współlokatorka mam określony zakres obowiązków. Muszę po sobie sprzątać, nie hałasować, nie pożyczać jej rzeczy bez pytania, nie wyjadać jej jedzenia, szanować jej przestrzeń i przede wszystkim dbać o dobry klimat kohabitacji! Karolina: Bo naprawa klimatu w ramach kapitalizmu jest niemożliwa. To kapitalizm, egoizm, chciwość i chęć dalszego bogacenia się bogatych doprowadziła do sytuacji, jaką teraz mamy. Ustawy i reformy przeprowadzane w ramach systemu, który nastawiony jest na zysk, nie zmienią zbyt wiele dla planety, utrudnią życie tych, którzy już teraz starają się żyć przyjaźniej dla środowiska, np. odrzucając używanie i spożywanie produktów zwierzęcych, których przemysłowa produkcja jest jedną z głównych przyczyn zmian klimatycznych. Nie wierzę bankom reklamującym „zielone” kredyty (ty weź kredyt, my posadzimy drzewo, ale przy okazji na tym zarobimy i będziemy udawać, że robimy coś dla środowiska, mimo że to nasi właściciele i prezesi są odpowiedzialni za katastrofę) ani paliwowym gigantom zmieniającym loga na wizerunek natury (BP zmieniające logo na zielony kwiatek). To wszystko kpina – to głównie oni odpowiadają za zanieczyszczenia atmosfery. Bogaci sobie poradzą, zbudują sobie życie tam, gdzie katastrofa klimatyczna ich nie dosięgnie, ogrodzą się murem, z dala od wojen i konfliktów, otoczeni oczyszczalniami, daleko od zanieczyszczeń, i będą się śmiać z prób ratowania się pozostałej ludzkości. Jeżeli chcemy uratować tę planetę dla nas, nie dla bogatych, kapitalizm musi upaść! Joanna: Bo walka o klimat, aby była skuteczna, musi być intersekcjonalna. Na skraj przepaści doprowadził nas i Ziemię kapitalistyczny i imperialistyczny system, oparty na przemocy, wyzysku i nierównościach. Żeby ocaleć, potrzebujemy sprawiedliwości. Dlatego walka o klimat jest też walką z każdą formą wykluczenia i ksenofobii. Klimat jest sprawą feministyczną, ponieważ nadciągająca katastrofa klimatyczna nie dotknie wszystkich jednakowo. Na krótko- i długofalowe skutki najbardziej narażone będą kobiety. W czekających nas sytuacjach kryzysowych na jeszcze większą skalę decydować będzie prawo silniejszego. A przemoc ze względu na płeć jest często stosowanym środkiem represyjnym, utrwalającym niesprawiedliwy system władzy. Kobiety szczególnie w tych częściach świata, gdzie pozbawione są jakichkolwiek praw, są również bardziej narażone na wyzysk, niewolę czy stanie się żywym towarem. Konieczność migracji stanowi dla kobiet kolejne zagrożenie przemocą fizyczną ub seksualną, ponieważ zdane są na łaskę i niełaskę przewoźników, sprzedawców czy przedstawicieli władzy. Walka o sprawiedliwość klimatyczną musi iść w parze z walką o równość wszystkich płci. Nadkosumpcjonizm i nadprodukcja to jedne z przyczyn opłakanego stanu naszego klimatu i zanieczyszczenia Ziemi. Zawodowi marketingowcy kreują u nas kolejne potrzeby, na które natychmiast znajdują remedium. A my je bez zastanowienia kupujemy. Tak powstają kolejne hałdy niemal jednorazowych ciuchów i butów, telefony i laptopy, które wymienimy na nowszy model zanim minie rok, plastikowe gadżety, które będą żyły w oceanach, kiedy nas już dawno nie będzie. Czy, jak twierdzi prezes H&M, współczesny ruch ekologiczny może być zagrożeniem dla światowej gospodarki? Może i powinien być! Masowe ograniczenie konsumpcji, kupowanie z drugiej ręki, pożyczanie i naprawianie to coś, co jest w zasięgu naszych rąk i co możemy zacząć robić natychmiast. Włączajmy się też w protesty klimatyczne, naciskajmy na władze i korporacje. W tym momencie to przede wszystkim oni są odpowiedzialni za przyszłość Ziemi. Bo duszę się nie tylko klimatem politycznym, brakiem równości praw, ale od kilku lat duszę się i powietrzem. Klaudia: Bo jak pisał Wallerstein: „Nadchodzi koniec świata jaki znamy”. Klimat jest moją sprawą, bo chcę, aby moje siostry za 30 lat miały dostęp do wody pitnej i tlenu. Jest moją sprawą, bo to ludzie niszczą Ziemię, dlatego musimy wziąć odpowiedzialność za nasze działania. Feministki walczą o życie, nie tylko o to ludzkie, ale także wszystkich istot potrzebujących wsparcia. Wkrótce nadejdzie nowy system, którego celem będzie odbudowanie ekosystemu, który przez lata niszczony był przez kapitalizm. Ziemia nie jest nasza — to my należymy do Ziemi! Zośka: Bo nie chcę przyszłości, która jest walką o przetrwanie; bo nie chcę więcej świata, w którym miliony muszą płacić za chciwość i pogardę jednego procenta. Tosia: Bo feminizm obejmuje działania mające na celu eliminację nierówności społecznych. Kryzys klimatyczny w pierwszej kolejności dotknie osoby nieuprzywilejowane, które nie mają wielkich możliwości poradzenia sobie z konsekwencjami zmian klimatycznych. Dlatego zwracanie uwagi na problemy, z jakimi obecnie zmaga się nasza planeta, jest bardzo ważną areną działalności feministycznej. Olimpia: Bo bycie feministką dla mnie oznacza walkę z każdym rodzajem opresji i wyzysku. Przeciwko wyzyskiwaniu zwierząt, pracownic i pracowników, kobiecych ciał i planety, na której wszystkie mieszkamy. Każda forma wyzysku ma u swojej podstawy kapitalizm. Dlatego jako feministka czuję się w obowiązku pokazać swój sprzeciw wobec tego. Nataszka: Bo kryzys klimatyczny odbija się na zdrowiu psychicznym moim i bliskich mi osób. Przestałyśmy już planować nasze życia i walczymy z atakami paniki. A i tak jesteśmy na uprzywilejowanej pozycji. Lola: Bo nie chcę świata, w którym płonąca katedra Notre--Dame wywołuje większą reakcję niż pomału płonąca planeta.^[34]

Zobacz hasło manifa w Wikisłowniku

• Ogólnopolski Informator o Manifach