Maria Hadera

Maria Haderowa

Data i miejsce urodzenia	30 września 1901 Orzegów
Data śmierci	11 lipca 1991
Miejsce spoczynku	Katowice, cmentarz przy ulicy Francuskiej
Zawód, zajęcie	pielęgniarka
Narodowość	polska
Odznaczenia

Maria Hadera (ur. 30 września 1901 w Orzegowie, zm. 11 lipca 1991) – polska pielęgniarka, sanitariuszka w trakcie powstań śląskich i II wojny światowej.

Urodziła się 30 września 1901 roku w Orzegowie^[1][2] (bądź w Rudzie^[3]) w rodzinie górniczej^[3]. W 1918 roku została członkinią tamtejszego Towarzystwa Śpiewaczego „Szopen”. Była zaprzysiężona w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, a przed wybuchem I powstania śląskiego uczestniczyła w konspiracyjnym kursie sanitarnym w drogerii Leona Staniszewskiego w Orzegowie^[3]. W 1920 roku brała udział w kursie dla pielęgniarek w Bytomiu i Zabrzu oraz odbyła praktykę w szpitalu wojskowym w Poznaniu^[4]. W trakcie III powstania śląskiego była sanitariuszką kompanii szturmowej w Orzegowie, a następnie w pułku zabrzańskim pod dowództwem Pawła Cymsa^[3]. Brała udział w akcjach powstańczych na terenie Gliwic, Kędzierzyna, Kłodnicy i w rejonie Góry św. Anny^[2].

Po zakończeniu powstań była pielęgniarką w Górnośląskim Szpitalu Polskiego Czerwonego Krzyża w Mysłowicach^[3] aż do jego likwidacji w 1922 roku, a w 1923 roku podjęła pracę w Szpitalu Spółki Brackiej w Chorzowie^[2]. W 1926 roku ukończyła Szkołę Pielęgniarstwa w Warszawie^[1][4], po czym wróciła do Chorzowa, pełniąc funkcję pielęgniarki przełożonej^[4]. W latach 1936–1939 pracowała w Poradni Przeciwgruźliczej w Katowicach^[1].

W czasie II wojny światowej została wysiedlona do Generalnego Gubernatorstwa^[3]. W 1941 roku w Boguchwale wstąpiła do Armii Krajowej, gdzie pod pseudonimem „Szarotka”^[4] udzielała pomocy medycznej w oddziałach partyzanckich. Podczas epidemii czerwonki zorganizowała szpital polowy^[2].

Po wojnie wróciła do Katowic. W czerwcu 1945 roku podjęła pracę w katowickiej misji dworcowej, pomagającej jeńcom i repatriantom, a w 1947 roku została kierowniczką ośrodka repatriacyjnego dzieci zagubionych w trakcie okupacji^[2]. W latach 1949–1961 była miejską instruktorką pielęgniarek, a następnie do 1969 roku pracowała w gabinecie fizykoterapii w Miejskim Wydziale Zdrowia w Katowicach^[1].

Była organizatorką i pierwszą przewodniczącą koła Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego w Katowicach^[3]. Funkcję przewodniczącej pełniła przez 7 lat^[1].

Zmarła 11 lipca 1991 roku. Została pochowana na cmentarzu przy ulicy Francuskiej w Katowicach^[5].

• Śląska Wstęga Waleczności i Zasługi (1921)^[3][4]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1929)^[4]
• Srebrny Krzyż Zasługi (1950)^[4]
• Odznaka honorowa „Za wzorową pracę w służbie zdrowia” (1953)^[4]
• Krzyż Partyzancki (1959)^[3][4]
• Odznaka Honorowa PCK IV Stopnia (1959)^[4]
• Śląski Krzyż Powstańczy (1964)^[2][4]
• Złoty Krzyż Zasługi (1964)^[4]
• Złota Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1965)^[4]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1968)^[3][4]
• Medal Florence Nightingale (1969)^[3][4]
• Medal pamiątkowy „W 50 rocznicę III powstania śląskiego” (1971)^[4]

• FranciszekF. Hawranek FranciszekF., Encyklopedia powstań śląskich, Opole: Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, 1982  (pol.).
• DanutaD. Rudzka-Cesarz DanutaD., KrystynaK. Łukasz-Paluch KrystynaK., Grażyna AnnaG.A. Franek Grażyna AnnaG.A., Laureatki Medalu im. Florence Nightingale w województwie śląskim, „Problemy Pielęgniarstwa”, 15 (2–3), Warszawa: Polskie Towarzystwo Pielęgniarskie, 2007, s. 91–95, ISSN 1233-9989  (pol.).
• Wzorce osobowe, „Impuls” (7–8 (291–292)), Warszawa: Warszawska Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych, 11 listopada 2018, s. 13–23, ISSN 1230-5901  (pol.).