Metys

Obraz przedstawiający wyjaśnienie słowa Metys z XVIII wieku

Metys – w Amerykach, osoba pochodząca ze związków między białymi kolonizatorami, imigrantami czy Kreolami, a ludnością tubylczą[1].

Nazewnictwo

Słowo metys wywodzi się z francuskiego Métis. Może być także wywiedzione z hiszpańskiego mestizo. W obu językach słowa te zawierają łaciński pierwiastek mixtus – mieszany.

W niektórych obszarach funkcjonują odmienne (lub oboczne) nazwy na określenie Metysów. Np. w Ameryce Środkowej ladinos, w obszarze andyjskim cholos. W Brazylii funkcjonuje wiele określeń szczegółowych. Mestiço to ogólna nazwa na ludność mieszaną (także mulatów i zambo)[2], a potomków Portugalczyków i indian określa się także mianem caboclo, caboco czy mameluco[2]. W Meksyku metysi, by odróżnić się od indian, używali takich określeń jak gente decente, vecinos, catrines, correctos[2].

Niekiedy też nazwy Metys używa się w stosunku do mieszańców innych obszarów świata, np. potomków ludności białej z tubylczą ludnością Madagaskaru (pochodzenia austronezyjskiego).

W Kanadzie mieszkają metysi kanadyjscy - grupa etniczna pochodząca ze związków między białymi kolonizatorami i imigrantami, a ludnością tubylczą. Zamieszkują oni obszar Prerii Kanadyjskich wraz z częściami Ontario, Kolumbii Brytyjskiej, Terytoriów Północno-Zachodnich i obszaru Północno-Zachodniego Stanów Zjednoczonych[3]. W języku angielskim określani są oni jako Métis, w odróżnieniu od metysów latynoamerykańskich (ang. mestizo).

Proces mieszania się różnych odmian człowieka i grup etnicznych nosi nazwę metysażu[2].

Epoka kolonialna

W kolonialnej Ameryce metysi mieli wyższy status w hierarchii społecznej niż ludność tubylcza, stawiana poza społeczeństwem i nie traktowana w pełni jak ludzie. Metysi mogli sprawować niższe urzędy państwowe i kościelne[2]. Dekretem z 1514 Ferdynand Aragoński pozwolił na małżeństwa mieszane, co wspomogło postępujące procesy metysażu. Liczba metysów w koloniach hiszpańskich i portugalskich szybko rosła, wpływając na kulturę tych społeczeństw[2].

Poza niektórymi obszarami, metysi nie wytworzyli własnej odrębnej tożsamości etnicznej. W wielu miejscach, granice między różnymi kategoriami ludności były płynne i zależne od statusu społecznego. Bogaci metysi mogli stać się Kreolami, a bardzo biedni być zaliczani do Indian[2].

Współczesność

Metysi stanowią większość mieszkańców Ameryki Środkowej i Południowej, np. w Meksyku jest ich 60%[4], nieco ponad 50% w Wenezueli[5], w Paragwaju 95%[6], w Belize 49%, Hondurasie 90%, Nikaragui i Panamie 70%, Salwadorze 90%, Kolumbii 58%, Ekwadorze 65%[7]. Kraje te różnią się znacząco od krajów Ameryki Południowej, gdzie większość społeczeństwa ma pochodzenie kreolskie (Argentyna, Urugwaj czy Chile)[7].

Zobacz też

  • mulat – mieszanka rasy białej i czarnej
  • zambo – mieszanka rasy czarnej i indian

Przypisy

  1. ↑ Oberda-Monkiewicz 2009 ↓, s. 153-154.
  2. ↑ a b c d e f g Oberda-Monkiewicz 2009 ↓, s. 154.
  3. ↑ The Métis Nation
  4. ↑ https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/#people-and-society
  5. ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2021-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-05)].
  6. ↑ https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/paraguay/#people-and-society
  7. ↑ a b Oberda-Monkiewicz 2009 ↓, s. 157.

Bibliografia

  • Anita Oberda-Monkiewicz, Ameryka kreolska i metyska, [w:] Marcin Gawrycki (red.), Dzieje kultury latynoamerykańskiej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 153-162.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.