Mini-ITX

Standardy płyt głównych
Płyta główna Zotac ION D w formacie Mini-ITX
Projektant	VIA Technologies
Data wprowadzenia	2001
Pochodna	ITX, Nano-ITX, Pico-ITX, Mobile-ITX
Szczegóły standardu
Wielkość płyty	170 × 170 mm

Mini-ITX – standard płyt głównych o wymiarach 170 × 170 mm, opracowany przez VIA Technologies w 2001 roku^[1]. Płyty tego formatu są stosowane przede wszystkim w komputerach typu small form factor(inne języki), systemach wbudowanych oraz niewielkich komputerach multimedialnych.

Format został pierwotnie opracowany z myślą o niewielkich i energooszczędnych komputerach, które mogły być chłodzone pasywnie i wykorzystywane między innymi jako domowe komputery multimedialne HTPC(inne języki). Z czasem pojawiły się płyty Mini-ITX obsługujące wymienne procesory komputerów osobistych, wydajne karty graficzne oraz kolejne generacje interfejsów pamięci masowej. Umożliwiło to budowę zarówno prostych komputerów biurowych i multimedialnych, jak i wydajnych komputerów do gier oraz kompaktowych stacji roboczych.

Ze względu na ograniczoną powierzchnię laminatu płyty Mini-ITX mają zazwyczaj mniej gniazd pamięci, złączy pamięci masowej i slotów rozszerzeń niż płyty MicroATX oraz ATX. Współczesne konstrukcje są najczęściej wyposażone w jeden slot PCI Express oraz dwa gniazda pamięci operacyjnej^[2].

Płyty główne Mini-ITX mają cztery otwory montażowe, których rozmieszczenie odpowiada części punktów montażowych stosowanych w standardzie ATX. Zachowują również standardowe położenie tylnego panelu wejścia i wyjścia oraz slotu karty rozszerzeń. Dzięki temu mogą być montowane nie tylko w obudowach Mini-ITX, lecz także w wielu obudowach przeznaczonych dla płyt MicroATX i ATX^[2].

Standard przewiduje miejsce na jeden slot karty rozszerzeń. W starszych konstrukcjach stosowano między innymi złącze PCI, natomiast współczesne płyty konsumenckie są zazwyczaj wyposażone w slot PCI Express x16. Może on służyć do montażu karty graficznej lub innej karty rozszerzeń, na przykład kontrolera sieciowego, karty dźwiękowej, kontrolera pamięci masowej albo karty przechwytującej obraz. Możliwość zastosowania konkretnej karty zależy również od wymiarów i konstrukcji obudowy komputerowej, sposobu chłodzenia oraz dostępnej mocy zasilacza.

Ze względu na ograniczoną powierzchnię laminatu większość konsumenckich płyt Mini-ITX ma dwa gniazda pamięci operacyjnej. Obsługiwany standard i maksymalna pojemność pamięci zależą od modelu płyty, chipsetu oraz procesora. W kolejnych generacjach płyt stosowano moduły DDR, DDR2, DDR3, DDR4 i DDR5, a w niektórych konstrukcjach także moduły SO-DIMM.

Do podłączania urządzeń pamięci masowej stosowane są między innymi porty SATA oraz gniazda M.2. Ich liczba i rozmieszczenie zależą od konkretnego modelu płyty. Ze względu na niewielką powierzchnię laminatu część producentów umieszcza gniazda M.2 po obu stronach płyty lub wykorzystuje dodatkowe, pionowo montowane moduły.

W niektórych konstrukcjach na płytkach-córkach umieszczane są również elementy sekcji zasilania, układy dźwiękowe lub dodatkowe złącza. Rozwiązania tego rodzaju zastosowano między innymi w płytach ASUS ROG Maximus VI Impact^[3], ROG Maximus VII Impact^[4] oraz ROG Maximus VIII Impact^[5].

W marcu 2001 roku przedsiębiorstwo VIA Technologies zaprezentowało demonstracyjny projekt płyty głównej ITX VT6009 o wymiarach 215 × 191 mm. Konstrukcja była przeznaczona między innymi dla niewielkich komputerów informacyjnych i urządzeń typu set-top box. Zaprojektował ją Robert Kuo, kierujący pracami badawczo-rozwojowymi VIA^[6].

Pierwotny projekt ITX nie został szeroko przyjęty przez producentów. W listopadzie 2001 roku VIA przedstawiła mniejszy projekt referencyjny VT6010, określony jako Mini-ITX. Miał on wymiary 170 × 170 mm i był przeznaczony dla niedrogich, energooszczędnych komputerów wykorzystujących architekturę x86^[1][6].

W kwietniu 2002 roku VIA wprowadziła do sprzedaży pierwsze płyty z serii EPIA. Model EPIA 5000 był wyposażony w chłodzony pasywnie procesor VIA Eden o częstotliwości 533 MHz, natomiast EPIA 800 korzystał z procesora VIA C3 o częstotliwości 800 MHz. Płyty miały zintegrowane układy graficzne, dźwiękowe i sieciowe oraz wyjście telewizyjne^[7].

Niewielkie rozmiary, niski pobór energii oraz możliwość budowy cichych komputerów przyczyniły się do zainteresowania formatem wśród producentów systemów przemysłowych, urządzeń wbudowanych i komputerów multimedialnych. Mini-ITX zyskał również popularność wśród osób samodzielnie budujących niewielkie komputery i modyfikujących ich obudowy^[8].

W kolejnych latach VIA rozwijała płyty Mini-ITX z procesorami C7, Eden i Nano. Konstrukcje zgodne z tym formatem zaczęli produkować również inni producenci, wykorzystując procesory i chipsety różnych przedsiębiorstw.

W 2008 roku Intel wprowadził procesory Atom, wykorzystywane między innymi w energooszczędnych płytach Mini-ITX. Rok później przedsiębiorstwo Zotac zaprezentowało płytę Zotac GeForce 9300-ITX WiFi, obsługującą procesory Intel Celeron, Intel Pentium, Core 2 Duo i Core 2 Quad. Płyta miała zintegrowany układ graficzny NVIDIA GeForce 9300, dwa gniazda pamięci DDR2 oraz slot PCI Express 2.0 x16 umożliwiający zastosowanie oddzielnej karty graficznej^[9]. Konstrukcje tego rodzaju rozszerzyły zastosowanie formatu Mini-ITX na wydajniejsze komputery domowe i komputery do gier.

Współczesne płyty Mini-ITX są dostępne dla konsumenckich platform procesorowych przedsiębiorstw AMD i Intel. Mogą obsługiwać między innymi pamięć DDR5, magistralę PCI Express 5.0, dyski NVMe wykorzystujące złącza M.2, szybkie interfejsy USB oraz bezprzewodową łączność sieciową.

Przykładem konstrukcji przeznaczonej dla procesorów AMD jest ASUS ROG Strix X870-I Gaming WiFi, wyposażony w dwa gniazda pamięci DDR5, slot PCI Express 5.0 x16, dwa gniazda M.2, porty USB4 i moduł Wi-Fi 7^[10]. Przykładem płyty dla procesorów Intel jest Gigabyte Z890I Aorus Ultra, również wykorzystujący pamięć DDR5 oraz interfejsy PCI Express 5.0 i M.2^[11].

Mini-ITX jest wykorzystywany zarówno w komputerach domowych i gamingowych typu SFF, jak i w stacjach roboczych, serwerach domowych, urządzeniach sieciowych oraz systemach przemysłowych i wbudowanych.