Modlitwa – dwuznaczne pojęcie religijne:

• forma kultu polegająca przede wszystkim na szczególnej myśli o czczonej istocie, takiej jak bóg, bogini, anioł lub święty – tą myślą może być uwielbienie, dziękczynienie lub błaganie^[1]. Modlitwa może obejmować dodatkowe elementy, takie jak mowa, gesty i specjalna postawa ciała^[1];
• tekst utworzony w powyższym celu również bywa nazywany modlitwą^[1][2].

Modlitwa w pierwszym znaczeniu może być formą medytacji^[3]. Modlitwa w drugim znaczeniu bywa formą sztuki pisarskiej, a konkretniej poezji^[1] – istnieje kategoria poezji religijnej. Takie utwory literackie bywają podstawą dla innych form sztuki, np. kaligrafii, typografii, innych sztuk wizualnych oraz muzyki.

Modlitwa wywodzi się z praktyk magicznych i początkowo miała formę zaklęcia, które według wierzeń posiadało moc oddziaływania na rzeczywistość za pomocą słów. Za skuteczny element zaklęcia-modlitwy uchodziło wymawianie imienia wzywanego bóstwa^{[potrzebny przypis]}. Wraz z rozwojem religii i kultu religijnego powstały inne rodzaje modlitwy (np. dziękczynne). Współcześnie najczęściej modlitwa łączy w sobie różne cechy wezwania: prośbę, podziękowanie, hołd itp.

Często język modlitwy jest sformalizowany i zrozumiały jedynie dla osób znających język sakralny. Niekiedy modlitwie towarzyszą określone gesty (np. klękanie), a podczas jej odmawiania używa się przeznaczonych do tego akcesoriów (np. różaniec). W religiach plemiennych towarzyszy jej często taniec rytualny. W niektórych religiach siła modlitwy zależy od liczby powtarzalnych sformułowań (tzw. modlitwa mechaniczna, np. młynki modlitewne w lamaizmie)^[4].

Akty modlitewne występują we wszystkich religiach. Choć modlitwa może przyjmować formę indywidualnej rozmowy z istotą boską, to w wielu religiach ukształtował się pewien kanon modlitw, których treść jest ściśle określona i przekazywana w takiej formie wyznawcom.

Modlitwa w judaizmie: kadisz, Amida, Szema, kidusz, Mode ani.

W chrześcijaństwie modlitwa jest rozmową z Bogiem osobowym, zwróceniem się do niego w prośbie, dziękczynieniu czy uwielbieniu. Chrześcijanie uczą się modlitwy od proroków i świętych, a przede wszystkim od Jezusa, który według Ewangelii za życia wiele razy zwracał się do Boga i przekazywał słowa modlitwy swoim uczniom. Modlitwa jest rozmową duchową. W większości tradycji chrześcijańskich wierni zwracają się wyłącznie do Boga, natomiast w kościele rzymskokatolickim proszą także świętych o wstawiennictwo u Boga.

Trzy główne formy modlitwy w życiu chrześcijanina to: modlitwa ustna, rozmyślanie i kontemplacja.

Modlitwa w islamie: salat, dhikr, medytacja (halvet, muraqaba)

Modlitwa w hinduizmie: om, puja, medytacja.

Informacje w projektach siostrzanych

Multimedia w Wikimedia Commons

Cytaty w Wikicytatach

Definicje słownikowe w Wikisłowniku

• Zarys dziejów religii, JózefJ. Keller (red.), JózefJ. Bielawski, Warszawa: „Iskry”, 1986, ISBN 83-207-0849-4, OCLC 830217472 .

• Scott A.S.A. Davison Scott A.S.A., Petitionary Prayer, [w:] Stanford Encyclopedia of Philosophy, CSLI, Stanford University, 2 maja 2017, ISSN 1095-5054 [dostęp 2017-12-30]  (ang.). (Modlitwa błagalna)
• Prayer (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-13].