Morga
Morga, mórg[1], jutrzyna[2][3] – historyczna jednostka powierzchni, używana w rolnictwie. Początkowo oznaczała obszar, jaki jeden człowiek mógł zaorać lub skosić jednym zaprzęgiem w ciągu dnia roboczego (dokładnie: od rana do południa), a jej wielkość wynosiła – zależnie od jakości gleby, zaprzęgu i narzędzi w Europie 0,33–1,07 hektara.
Wydany w 1883 tom VI Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich podaje[2]:
- Morg al. Morga, z niem. Morgen (ranek), jest to obszar ziemi jaką jeden człowiek może w ciągu dnia skosić lub zorać. W staropolskim języku tłumaczono niemiecki morgen przez wyraz jutrzyna, który nie utrzymał się w użyciu. Rozmiary morga były rozmaite; każda prowincya miała swą miarę. Mórg dawny polski koronny równał się 59,85 ara, mórg nowy polski, mający 300 prętów, obejmuje 56,017 ara, mórg litewski 71,226 ara, chełmiński stary 56,062 ara, pruski czyli magdeburski, zwany też reńskim ma 180 prętów pruskich i obejmuje 25,532 ara, mórg saski (150 prętów) ma 27,67 ara, morg wiedeński (Joch) ma 1600 sążni kwadr. czyli 57,554 ara. Dziesięcina ma 1,95 morga nowo-polskiego.
Do czasu zniesienia pańszczyzny stanowiła wymiar jednodniowej pracy zadawanej parobkowi. W przeliczeniu jedna morga miała ok. 200 lub 300 prętów kwadratowych.
W Królestwie Polskim obowiązujący oficjalnie w latach 1819–1849 system miar (miary nowopolskie) przyjmował, że 1 morga to 0,55987 ha i taki przelicznik stosowano praktycznie do połowy XX w.
Na ziemiach polskich
| 1 morga chełmińska | ≈ 0,56 ha |
| 1 morga dolnoaustriacka | = 0,5755 ha |
| 1 morga nowopolska | = 0,5598 ha |
| 1 morga pruska duża | = 0,5673 ha |
| 1 morga pruska mała (zwana też morgą magdeburską) |
= 0,2553 ha |
- 1 łan = 48 mórg frankońskich ≈ 24,2 ha
Na ziemiach holenderskich
- Biltse: 1 morga = 0,92 ha
- Gelderse: 1 morga = 0,86 ha
- Gooise: 1 morga = 0,98 ha
- Rijnlandse: 1 morga = 0,85 ha
- Hertogenbossche: 1 morga = 0,993 ha
- Veluwse: 1 morga = 0,93 ha
- Waterlandse: 1 morga = 1,07 ha
- Zijper of Schermer: 1 morga = 0,8516 ha
Obszar niemieckojęzyczny
- Austria: 1 morga dolnoaustriacka = 0,5755 ha = 5755 m²
- Czechy: 1 morga = 0,2837 ha (później 0,5755 ha)
- Węgry: 1 morga = 0,4316 ha
- Bawaria: 1 morga ca. = 0,35 ha
- Wirtembergia: 1 morga = 0,3309 ha
- Szwajcaria: 1 morga = 0,36 ha
System morgi dolnoaustriackiej
| j.m. | Mórg | Miar | Sążni wiedeńskich² | Łokci wiedeńskich² | metrów² |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 mórg (nm. 1 Joch) (= 0,5755 ha) | 1 | 3 | 1600 | 6439,02 | 5755 |
| 1 miara (= 19,18 ara) | 0,33333333 | 1 | 533,333 | 2146,34 | 1918,3 |
| 1 sążeń wiedeński² | 0,000625 | 0,001875 | 1 | 4,02439 | 3,5969 |
| 1 łokieć wiedeński² | 0,0001553 | 0,00046591 | 0,248484864 | 1 | 0,89377 |
| 1 metr kw. | 0,00017376 | 0,00052129 | 0,278017181 | 1,118856082 | 1 |
Zobacz też
Przypisy
- ↑ morga, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-11-17].
- ↑ a b cyt za: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1884, nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914 Tom VI, strona 667. Dostęp: 12.12.2010
- ↑ Wielki słownik ortograficzny. [dostęp 2007-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-24)].
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.