Palmojad

Palmojad
Gypohierax angolensis[1]
(J.F. Gmelin, 1788)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

szponiaste

Rodzina

jastrzębiowate

Podrodzina

orłosępy

Plemię

Gypaetini

Rodzaj

Gypohierax[2]
Rüppell, 1836[3]

Gatunek

palmojad

Synonimy

Rodzaju:

Gatunku:

  • Falco angolensis J.F. Gmelin, 1788[7]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8]

Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Palmojad[9], rakama[10] (Gypohierax angolensis) – gatunek dużego ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), jedyny przedstawiciel rodzaju Gypohierax[11]. Występuje na terenie Afryki Subsaharyjskiej.

Taksonomia

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1788 roku niemiecki zoolog Johann Friedrich Gmelin w 13. edycji linneuszowskiego Systema Naturae. Autor nadał gatunkowi nazwę Falco angolensis[7]. Holotyp na podstawie tekstu „Angola Vulture” Johna Lathama[12] pochodził z Angoli[7]. W 1836 roku Eduard Rüppell wprowadził dla palmojada nowy rodzaj Gypohierax[3]; do tej pory jest on jedynym jego przedstawicielem[9][11]. Nie wyróżnia się podgatunków[11][13].

Etymologia

  • Gypohierax (Gyphierax): gr. γυψ gups, γυπος gupos „sęp”; ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos „jastrząb, sokół”[14].
  • Racama (Recama): według Bruce’a (1790) Rachamah była nazwą ścierwnika (Neophron percnopterus) w Egipcie i Afryce Północnej; Goodman (1986) sugeruje, że Rakhama jest ogólnym określeniem dla sępów w Egipcie[15].
  • angolensis: Angola (port. Angola, od słowa Ngola będącego tytułem władców Ndongo)[16].

Morfologia

Wyglądem przypomina bielika, długość ciała 57–65 cm, masa ciała 1200–1800 g (średnio 1470 g), rozpiętość skrzydeł 135–155 cm[13]. Jego głowa jest nieopierzona wyłącznie wokół oczu. Głowa i tułów pokryte są białymi piórami, ogon i skrzydła są czarno-białe, dziób żółtawy, u nasady szaroniebieski.

Zasięg występowania

Palmojad występuje w Afryce Subsaharyjskiej – od Senegambii na wschód aż po Sudan Południowy i wybrzeże Kenii, a na południe po Angolę i północno-wschodnie wybrzeże RPA; odnotowano go również na wyspie Bioko[8].

Ekologia i zachowanie

Dorosły osobnik na gnieździe

Występuje głównie na sawannach, na obrzeżach wilgotnych lasów tropikalnych i nadrzecznych, na wybrzeżach, w lasach mangrowych, lagunach i na terenach z plantacjami palm olejowych[17].

Duże gniazdo z patyków buduje wysoko na drzewie, zwykle w pobliżu wody; może być ono używane w kolejnych latach. Samica składa tylko jedno jajo[17].

Żywi się głównie owocami palm: Raphia vinifera i olejowca gwinejskiego (Elaeis guineensis). Rzadziej pożywia się małymi zwierzętami, w tym pisklętami ptaków, wężami, rybami, krabami (słodkowodnymi i morskimi), mięczakami, gryzoniami, dużymi ślimakami, chrząszczami gnojowymi, termitami, latającymi mrówkami i szarańczą. Niekiedy zjada też padlinę[17].

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje palmojada za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Na początku lat 1990. jego liczebność szacowano na około 240 tysięcy osobników. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy. Główne zagrożenie dla gatunku stanowią polowania; w znacznie mniejszym stopniu zagraża mu utrata siedlisk, gdyż ptak ten wykazuje szerokie zdolności adaptacyjne[8].

Przypisy

  1. ↑ Gypohierax angolensis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Gypohierax, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-12-30] (ang.).
  3. ↑ a b E. Rüppell: Neue Wirbelthiere zu der Fauna von Abyssinien gehörig. Frankfurt am Main: S. Schmerber, 1835–1840, s. 46. (niem.).
  4. ↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 2. (ang.).
  5. ↑ E. de Selys Longchamps: Faune belge. 1re partie, Indication méthodique des mammifères, oiseaux, reptiles et poissons observés jusqu’ici en Belgique. Liége: H. Dessain, 1842, s. 256. (fr.).
  6. ↑ G.R. Gray: The genera of birds: comprising their generic characters, a notice of the habits of each genus, and an extensive list of species referred to their several genera. Cz. 1. London: Longman, Brown, Green, and Longmans, 1849, s. ryc. 3. (ang.).
  7. ↑ a b c J.F. Gmelin: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 13. T. 1. Cz. 1. Lipsiae: Impensis Georg. Emanuel. Beer., 1788, s. 252. (łac.).
  8. ↑ a b c BirdLife International, Gypohierax angolensis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2025, wersja 2025-2 [dostęp 2026-01-06] (ang.).
  9. ↑ a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Gypaetini Bonaparte, 1831 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-01-06].
  10. ↑ rakama, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-01-06].
  11. ↑ a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-01-06]. (ang.).
  12. ↑ J. Latham: A general synopsis of birds. Cz. 1. London: Printed for Benj. White, 1781, s. 18. (ang.).
  13. ↑ a b A.C. Kemp & G.M. Kirwan: Palm-nut Vulture (Gypohierax angolensis). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. [dostęp 2015-01-07]. (ang.).
  14. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Gypohierax [dostęp 2018-07-29].
  15. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Racama [dostęp 2018-07-29].
  16. ↑ The Key to Scientific Names ↓, Angolae [dostęp 2018-07-29].
  17. ↑ a b c Species account: Palm-nut Vulture Gypohierax angolensis. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2016-02-05. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-25)]. (ang.).

Bibliografia

  • The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

Linki zewnętrzne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.