Pirop
| |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny | |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa |
7–7,5[2] |
| Przełam |
muszlowy[1] |
| Łupliwość | |
| Pokrój kryształu | |
| Układ krystalograficzny |
regularny[1] |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[1] |
| Gęstość | |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
krwistoczerwona, różowoczerwona, szkarłatna, purpurowoczerwona, ciemnoczerwona, różowa, purpurowa, czerwonoczarna[1] |
| Rysa |
biała[1] |
| Połysk |
szklisty[1] |
| Współczynnik załamania |
1,720–1,756[3] |
| Inne |
dyspersja (optyka): 0,022[3] |
| Dodatkowe dane | |
| Szczególne własności |
termochromizm - próbki bogate w chrom przybierają zielone zabarwienie po podgrzaniu |
| Klasyfikacja Strunza |
9.AD.25[2] |
_i_chromdiopsyd_w_serpentynicie_-_Wanzenau,_Dolna_Austria,_Austria.jpg)
Pirop – minerał z gromady krzemianów, należący do granatów szeregu piralspitu.
Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa pyr = ,,ogień" lub piropos = „podobny do ognia”, co jest aluzją do czerwonej barwy minerału[1].
Właściwości
Krystalizuje w układzie regularnym. Bardzo często tworzy doskonale wykształcone, izometryczne kryształy, najczęściej sześcienne lub dwunastościany rombowe, rzadziej dwudziestoczterościanu deltoidowego[1]. Najczęściej tworzy kryształy wrosłe, zaokrąglone, przypominające kulki[1]. Występuje w skupieniach masywnych i ziarnistych[2]. Tworzy kryształy mieszane ze spessartynem i umbalitem oraz z wieloma innymi granatami. Może zawierać wtrącenia apatytu, ilmenitu, pirotynu, pirytu, rutylu, sfalerytu. Jest minerałem kruchym, przezroczystym do przeświecającego[1]. Częstymi zanieczyszczeniami w strukturze są żelazo, mangan i wapń[2].
Występowanie
Występuje głównie w skałach metamorficznych (eklogity, serpentynity, granulity)[1]. Spotykany również w ultrabazytach[5] oraz ultrazasadowych skałach głębinowych, zwłaszcza w perydotytach[1]. Także w kimberlicie[6], gdzie współwystępuje z diamentami[1] i serpentynitach. Duże koncentracje występują czasem w skałach okruchowych (piaski i zlepieńce)[1][2]. Również w łupkach amfibolowych, biotytowych, plagioklazach i anortozytach[3]. Z reguły nie tworzy wyraźnych kryształów, lecz raczej nieregularne ziarna. Przez wieki (ponad 500 lat) piropy wydobywano na dużą skalę w Czechach z aluwialnych żwirów i piasków rzecznych. Kamienie te nazywano czeskimi granatami lub czeskimi kamieniami. Ich obecność może wskazywać na obecność skał diamentonośnych. Bardzo rzadko spotykany biały pirop jest składnikiem skał zmetamorfizowanych w środowisku skrajnie wysokich ciśnień i temperatur[6]. Towarzyszą mu najczęściej diament, diopsyd, forsteryt, ilmenit, rutyl, flogopit i oliwin[5][2].
Miejsce występowania
Na świecie
Czechy (okolice Trebnic, na wzgórzach Linhorka, w okolicach Meronic – najsłynniejsze złoża piropu), RPA (Kimberley), Tanzania, Sri Lanka, Szkocja, Szwajcaria, Niemcy, Chiny, Włochy, Norwegia, Namibia, Zimbabwe, Kongo, Sudan, Australia, Kanada, Austria, USA (Nowy Jork), Brazylia, Rosja, Argentyna, Mongolia, Birma[1][2][3].
W Polsce
Znaleźć go można w serpentynitach i granulitach w Górach Sowich (Bystrzyca Górna), w okolicach Lądka Zdroju w Masywie Śnieżnika, w Sudetach i w serpentynitach okolic Sobótki[1]. Także okazjonalnie w Tatrach i piaskach plażowych nad Bałtykiem[1][2].
Zastosowanie
- Stosowany jako materiał ścierny[1],
- służy do wyrobu narzędzi skrawających, szlifierskich i wierteł[1],
- ma znaczenie naukowe – wskaźnik warunków metamorfizmu[1],
- bywa wykorzystywany jako minerał wskaźnikowy przy poszukiwaniu diamentów[1],
- przezroczyste lub przeświecające kryształy są często spotykane w wyrobach jubilerskich. Stosowany do pierścionków, broszek i wisiorków; fasetkowe paciorki - do naszyjników[5].
- szlifowany w formie kaboszonów lub fasetkowo (szlif brylantowy i mieszany)[1][5].
Szczególnie interesujące są okazy zmieniające barwę w zależności od oświetlenia np. piropy z Norwegii w świetle dziennym są fioletowe; przy oświetleniu sztucznym – czerwone. Piropy z Tanzanii w oświetleniu dziennym są zielonawoniebieskie, a w sztucznym szkarłatne.
Szeroko stosowany w jubilerstwie. Okazy czyste i duże są rzadko spotykane. Większość trafiających na rynek granatów to granaty o składzie pośrednim. Przyjmuje się, że piropy czyste są zwykle ciemne i rzadko przekraczają masę 1-2 karatów.
Szwajcarskie i południowoafrykańskie piropy mają jaśniejszą barwę czerwoną niż rubinowoczerwone kamienie z Czech.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 347-348, ISBN 978-83-8293-231-7.
- ↑ a b c d e f g h i Pyrope, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-21] (ang.).
- ↑ a b c d e f Pyrope [online], Gemdat [dostęp 2025-06-21].
- ↑ a b Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9.
- ↑ a b c d Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 326, ISBN 978-83-7073-816-7.
- ↑ a b Jan Parafiniuk, Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7.
Bibliografia
- W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd.”Alma- Press” 2003 r.
- J. Bauer: Przewodnik Skały i minerały, Wyd. Multico 1997 r.
- K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne - 1982 r.
- N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Wyd. Alfa - 1986 r.
- C. Hall: Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. Wiedza i Życie - 1996 r.
- W. Schuman: Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma –Press” - 2004 r.
Linki zewnętrzne
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.