Roman Romkowski

Roman Romkowski
Menasche Grünspan
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

16 lutego 1907
Kraków[1], Austro-Węgry

Data i miejsce śmierci

12 lipca 1968
Warszawa, Polska

Pierwszy wiceminister bezpieczeństwa publicznego
Okres

od 19 stycznia 1945[2]
do 28 listopada 1954

Przynależność polityczna

Polska Partia Robotnicza / Polska Zjednoczona Partia Robotnicza

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
Order Czerwonego Sztandaru Order Czerwonej Gwiazdy
Multimedia w Wikimedia Commons

Roman Romkowski, właśc. Menasche Grünspan[3], Menasze Grinszpan[4], ps. „Stanek”, „Feliks”, „Ernest”, „Jaszka”[5] (ur. 16 lutego 1907 w Krakowie, zm. 12 lipca 1968 w Warszawie) – polski działacz komunistyczny pochodzenia żydowskiego, generał brygady bezpieczeństwa publicznego PRL[6], długoletni (1945–1954) wiceminister bezpieczeństwa publicznego. Członek Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (12 grudnia 1945 – 21 grudnia 1948), członek Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (21 grudnia 1948 – 24 stycznia 1955). Zbrodniarz komunistyczny okresu stalinizmu, skazany w marcu 1957 na 15 lat więzienia, ułaskawiony w 1964.

Życiorys

Urodził się w biednej żydowskiej rodzinie robotniczej Stanisława (Izaaka) Grünspana i Marii (Amalii) z domu Blajwajs (Bleiweis) jako czwarte z siedmiorga dzieci. Ojciec był rzeźnikiem zatrudnionym w fabryce wędlin, matka pracowała dorywczo jako kucharka i posługaczka w łaźni miejskiej. Cała jego rodzina zginęła w Holokauście. Przed wybuchem I wojny światowej ukończył trzy klasy szkoły powszechnej. Od 1916 do 1921 pracował w fabryce skrzyń w Krakowie, następnie do 1923 był terminatorem w zakładzie krawieckim w tym mieście. Od listopada 1923 był więziony za działalność komunistyczną. We wrześniu 1926 został zwolniony na podstawie amnestii dla nieletnich. W latach 1927–1929 był trzykrotnie aresztowany. W 1928 pracował w kopalniach węgla kamiennego „Janina” w Libiążu oraz „Piłsudski” w Jaworznie.

Był członkiem Związku Młodzieży Komunistycznej w Polsce (ZMK)/KZMP od 1923, od 1926 do 1927 był członkiem, a następnie sekretarzem okręgowym KZMP w Krakowie. Od 1927 był członkiem KPP, sprawował w latach 1928–1930 funkcję członka egzekutywy komitetu okręgowego KPP w Krakowie. W 1930 wyjechał do Moskwy jako delegat na V Zjazd KPP, po którym pozostał w ZSRR. Studiował na Uniwersytecie Komunistycznym Mniejszości Narodowych Zachodu im. Juliana Marchlewskiego w Moskwie do 1934, skończył wieczorową szkołę oficerską i praktyki w 14. Dywizji Strzelców w Muromie. Od 1933 do 1934 był wykładowcą ekonomii politycznej w „Rabfaku” im. Lenina w Moskwie. Od 1931 był członkiem WKP (b) (potem ponownie od 1941). Studiował też w Międzynarodowej Szkole Leninowskiej w Moskwie (1934–1935)[7]. Wrócił do kraju we wrześniu 1935 przekraczając „zieloną granicę”.

W latach 1935–1936 był funkcjonariuszem okręgowym KPP w Zagłębiu, na polskim Górnym Śląsku i w Poznaniu. Został skazany w 1936 na 7 lat więzienia za działalność komunistyczną (przebywał m.in. w więzieniu w Rawiczu, gdzie dzielił celę m.in. z Władysławem Gomułką[8]).

W 1939 podczas obrony Warszawy w batalionach robotniczych, następnie przedarł się na teren okupacji sowieckiej do Brześcia, gdzie do 1941 był naczelnikiem wydziału handlu. Następnie pracował w redakcji polskojęzycznego „Sztandaru Wolności” w Mińsku.

Od 1941 w ZSRR walczył w oddziale partyzantki radzieckiej „Brygada im. Stalina” na Białorusi (Baranowicze, Brześć, Pińsk), jako dowódca oddziału, komisarz polityczny i szef wywiadu Brygady.

Od 1944 do 1948 członek PPR – od 12 grudnia 1945 do 21 grudnia 1948 był członkiem KC, następnie PZPR – od 21 grudnia 1948 do 24 stycznia 1955 był członkiem KC. Był delegatem na I i II Zjazd PPR oraz I i II Zjazd PZPR[5].

Od lipca 1944 oficer w Resorcie BP w stopniu podpułkownika. Następnie, w sierpniu 1944, objął stanowisko dyrektora Departamentu Kontrwywiadu w ówczesnym Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego. Sprawował tę funkcję do 6 września 1945. Jednocześnie (od 15 stycznia 1945 do 9 stycznia 1949) wiceminister MBP – pomocnik ministra bezpieczeństwa ds. operacyjnych. Po reorganizacji struktur ministerstwa z 6 września 1945 stanął na czele Departamentu I MBP odpowiedzialnego za kontrwywiad, gdzie pozostał do stycznia 1946.

W 1947 przesłuchiwał w X Pawilonie więzienia mokotowskiego rotmistrza Witolda Pileckiego (na protokołach przesłuchań znajdują się odręczne notatki Romkowskiego)[9]. Jeden z przygotowujących proces Władysława Gomułki[10].

W 1949 został mianowany generałem brygady bezpieczeństwa publicznego. Od tegoż roku był podsekretarzem stanu w MBP. Od 24 lutego 1949 do 1954 był członkiem Komisji Bezpieczeństwa KC PZPR, nadzorującej aparat represji stalinowskich w Polsce. 24 stycznia 1955, podczas obrad III Plenum KC PZPR, został wykluczony ze składu Komitetu Centralnego PZPR, jak i z samej partii. Przeniósł się do Krakowa, gdzie objął stanowisko dyrektora administracyjnego Zarządu Budowy Sieci Elektrycznej.

23 kwietnia 1956 aresztowany i w marcu 1957 skazany na 15 lat więzienia[5] za torturowanie zatrzymanych i kopiowanie metod beriowszczyzny w organach bezpieczeństwa, do czego przyczyniły się m.in. zeznania jego współpracownika Bronisława Szymańskiego. Swój wyrok odsiadywał w Centralnym Więzieniu w Sztumie. Podczas odbywania kary więzienia, 1 kwietnia 1959 został zatrudniony jako pracownik specjalny na stanowisku biurowym w Przedsiębiorstwie Obróbki Metali nr 4 w Sztumie. Regularnie otrzymywane pochwały i nagrody za wykonywaną pracę przyczyniły się do jego awansu na stanowisko zastępcy kierownika Działu Ekonomicznego tego zakładu.

W dniu 2 października 1958 Sąd Najwyższy w Warszawie utrzymał w mocy wyrok z 1957. W dniu 26 września 1959, na podstawie zarządzenia personalnego nr 1853, odwołany ze stanowiska wiceministra Bezpieczeństwa Publicznego i wydalony dyscyplinarnie ze służby w organach bezpieczeństwa publicznego z dniem 31 lipca 1955. 23 marca 1960 Rada Państwa pozbawiła go stopnia generała brygady[5].

Zwolniony z więzienia 8 października 1964 w wyniku zastosowania przez Radę Państwa prawa łaski[11]. 7 grudnia tego roku został zatrudniony na stanowisku zastępcy kierownika działu planowania w Warszawskich Zakładach Radiowych T-1.

Zmarł 12 lipca 1968. Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera G-9-14)[12].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. ↑ Roman Romkowski BIP IPN.
  2. ↑ Do 9 stycznia 1949 jako pomocnik ministra, od 10 stycznia 1949 w randze podsekretarza stanu w MBP.
  3. ↑ Radosław Kurek, Roman Romkowski: kim był komunistyczny zbrodniarz?
  4. ↑ Ryszard Terlecki, Tarcza i miecz komunizmu. Historia aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1990, Kraków 2007, s. 369.
  5. ↑ a b c d Katalog Biura Lustracyjnego IPN. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2019-02-02].
  6. ↑ Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej.
  7. ↑ Biogram na portalu Żydowskiego Instytutu Historycznego. [dostęp 2019-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-31)].
  8. ↑ Ewa Maria Ożóg: Władysław Gomułka. Biografia polityczna, t. I, Wydawnictwo Spółdzielcze Warszawa 1989, s. 51 ISBN 83-209-0716-0.
  9. ↑ Lidia Świerczek: Biogram. Rotmistrz Witold Pilecki. 1947–1948. Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Woli. [dostęp 2012-12-23].
  10. ↑ Władysław Gomułka, Pamiętniki, Andrzej Werblan (red.), t. I, Warszawa: BGW, 1994, s. 442, ISBN 83-7066-552-7, OCLC 749646794.
  11. ↑ Aleksander Kochański: Polska 1944–1991. Informator historyczny. T. II. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2000, s. 68.
  12. ↑ Wyszukiwarka cmentarna – warszawskie cmentarze.
  13. ↑ M.P. z 1947 r. Nr 27, poz. 195 (ISAP)
  14. ↑ M.P. z 1945 r. Nr 44, poz. 109 (ISAP) „za działalność w konspiracji, udział w walkach partyzanckich i za zasługi w organizowaniu służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej”.

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.