Rubid

← rubid → stront
K ↑ Rb ↓ Cs 37 Rb
Wygląd
srebrzystobiały
Próbka rubidu w stanie ciekłym (w szklanej ampułce). Dostrzegalne kolorowe zabarwienia, pochodzące od nadtlenków.
Widmo emisyjne rubidu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	rubid, Rb, 37 (łac. rubidium)
Grupa, okres, blok	1 (IA), 5, s
Stopień utlenienia	I
Właściwości metaliczne	metal alkaliczny
Właściwości tlenków	silnie zasadowe
Masa atomowa	85,468 ± 0,001[a][2]
Stan skupienia	stały
Gęstość	1532 kg/m³
Temperatura topnienia	39,30 °C[1]
Temperatura wrzenia	688 °C[1]
Numer CAS	7440-17-7
PubChem	5357696
Właściwości atomowe Promień • atomowy • walencyjny • van der Waalsa 235 (obl. 265) pm 211 pm 244 pm Konfiguracja elektronowa [Kr]5s1 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 8, 1 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 0,82 0,89 Potencjały jonizacyjne I 403,0 kJ/mol II 2633 kJ/mol III 3860 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 77,216 kJ/mol Ciepło topnienia 2,192 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej 1,56×10−4 Pa (312,6 K) Konduktywność 7,79×106 S/m Ciepło właściwe 363 J/(kg·K) Przewodność cieplna 58,2 W/(m·K) Układ krystalograficzny regularny przestrzennie centrowany Twardość • w skali Mohsa 0,5 Prędkość dźwięku 1300 m/s (293,15 K) Objętość molowa 55,76×10−6 m³/mol
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons

Rubid (Rb, łac. rubidium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali alkalicznych.

Rubid ma 29 izotopów z przedziału mas 74–102 o okresie półtrwania minimum 1 ms^[3]. Trwały jest tylko ⁸⁵Rb. W naturalnym składzie izotopowym tego pierwiastka oprócz ⁸⁵Rb (72,2%) występuje jeszcze długożyciowy izotop ⁸⁷Rb (27,8%, t_1/2 ≈ 50 mld lat)^[4].

W postaci czystej rubid jest bardzo miękkim, ciągliwym metalem o srebrzysto-szarym połysku^[5]. Jest drugim po cezie najbardziej elektrododatnim z nieradioaktywnych metali alkalicznych (X = 0,82). Jego własności chemiczne są zbliżone do potasu (który jest mniej reaktywny) oraz cezu (który jest bardziej reaktywny). Topi się w temperaturze 39,3 °C. Tworzy amalgamat z rtęcią oraz stopy ze złotem, żelazem, cezem, sodem i potasem, ale nie z litem^[6]. Na powietrzu zapala się samorzutnie, z wodą reaguje wybuchowo^[5]. Ma bardzo małą energię jonizacji wynoszącą 406 kJ/mol^[7].

Kationy Rb⁺ barwią płomień na kolor fioletowo-różowy. Odróżnienie od bardzo podobnej barwy płomienia potasu wymaga spektroskopu.

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 90 ppm. Minerałami o relatywnie wysokiej zawartości rubidu są lepidolit i karnalit.

Został odkryty w 1861 roku przez Bunsena i Kirchhoffa w Heidelbergu metodą analizy widmowej^[8]. Robert Bunsen otrzymał rubid po raz pierwszy w postaci czystej za pomocą reakcji chlorku rubidu z potasem.

Niektóre jego sole, podobnie jak sole litu, mają działanie stymulujące ośrodkowy układ nerwowy. Dawniej podejmowano próby zastosowania soli rubidu w lecznictwie psychiatrycznym (w chorobie afektywnej)^[9].

Znane są jego tlenki, sole kwasów nieorganicznych i kilkaset kompleksów metaloorganicznych, jednak żaden nie odgrywa praktycznej roli.

W roku 1995 izotop ⁸⁷Rb został wykorzystany do uzyskania kondensatu Bosego-Einsteina.

Stosowany jest, w niewielkich ilościach, jako domieszka do półprzewodników stosowanych w fotokomórkach, dodatek do specjalnych gatunków szkła oraz jako komponent zegarów atomowych.