Saltstraumen
 Widok na Saltstraumen z powietrza – widoczny most i wysepka Storholmen | |
| Państwo | |
|---|---|
| Lokalizacja | |
| Akweny • Łączy wody • Z wodami |
|
| Lądy • Oddziela • Od |
|
| Wymiary • długość • szerokość |
|
| Głębokość • maksymalna |
|
| Wyspy |
Storholmen |
Położenie na mapie Nordlandu  | |
Położenie na mapie Norwegii  | |
 67°13′50″N 14°36′50″E/67,230556 14,613889
| |
Saltstraumen – niewielka cieśnina w północnej Norwegii, w której występuje jeden z najsilniejszych prądów pływowych na świecie, położona ok. 10 km na południowy wschód od Bodø (32 km po drodze[1]).
Cieśnina leży między wyspami Straumøya i Knaplundsøya, łączy Saltfjorden z Skjerstadfjorden oraz ma ok. 3 km długości i zaledwie 150 m w najwęższym miejscu. Przekracza ją most na drodze nr 17[2]. Skjerstadfjorden ma łączną powierzchnię ok. 235 km², co przy różnicy pływu 2 m daje ok. 470 mln m³, które przy każdej zmianie pływu przeciskają się przez trzy cieśniny – płytką Godøystraumen, która prawie wysycha podczas niskiego pływu, Sundstraumen oraz Saltstraumen, przez którą przepływa większość wody[3].
Cieśnina jest przedzielona małą wysepką Storholmen. Odnoga na wschód od wyspy ma ok. 125 m szerokości i 30 m głębokości; odnoga zachodnia ma ok. 60 m szerokości i 25 m głębokości[3]. Podczas każdego przypływu i odpływu przemieszcza się nią ponad 400 mln m³ wody (zmiana kierunku następuje co ok. 6 godzin). Prędkość prądu osiąga nawet 20 węzłów (ok. 40 km/h)[1]; jest to wartość maksymalna w niektórych fragmentach strumienia, przy czym wyliczenia (brak dokładnych pomiarów) wskazują na średnią prędkość około 12–13 węzłów[3][2]. Objętość wody jest zbyt duża, by poziomy akwenów wyrównały się w pełni; maksymalny przypływ w głębi Skjerstadfjord sięga dwóch metrów, o ponad metr mniej niż w leżącym przy otwartym morzu Bodø (3,3 m), a maksymalny poziom wody jest opóźniony niemal o dwie godziny względem otwartego morza, gdyż woda nie nadąża przepływać przez cieśniny[4].
Szybki strumień wody, rozbijający się o wysepki i skały nadbrzeżne, powoduje powstawanie licznych wirów, szerokich na 10–15 m i powodujących wgłębienie powierzchni wody sięgające 1 m (pod powierzchnią wir jest znacznie głębszy). Są one niebezpieczne dla żeglugi, ale przyciągają amatorów sportów ekstremalnych. Silne mieszanie wody powoduje jej mocne natlenianie, a równocześnie podrywanie substancji odżywczych z dna i brzegów. W efekcie okolice cieśniny są bogate w życie morskie; obfitość glonów i bezkręgowców przywabia ryby, których łowienie jest atrakcją turystyczną[3].
Rozważany był potencjał energetyczny Saltstraumen. Studia wykazały, że przez 2/3 cyklu pływowego prędkość prądu w cieśninie przekracza 3 m/s, a maksymalnie osiąga nawet 4 m/s i więcej; teoretycznie można by tu wyprodukować 205 MWh energii elektrycznej rocznie[4]. Projekty zbudowania elektrowni pływowej zostały jednak odrzucone ze względu na niepewny potencjał do wykorzystania, trudne do oszacowania koszty inwestycji i możliwy negatywny wpływ na środowisko na obszarze, który został uznany za chroniony[3]. Z tego samego powodu nie wyrażono też zgody na zbudowanie pilotażowej instalacji na Sundstraumen[4].
Okolice cieśniny są zamieszkałe od około 10 tys. lat. Ówczesny poziom morza był wyższy o ok. 80 m, a – co za tym idzie – cieśnina była dużo szersza. Wybrzeże było dostatecznie bogate w ryby i inną zwierzynę, by przyciągnąć ludzi. W epoce żelaza i okresie wikingów ziemie te także były zamieszkałe, o czym świadczą kopce grobowe i fundamenty domów odnalezione niedaleko brzegów cieśniny. Według sag król Olaf I Tryggvason przybył, by podporządkować sobie lokalnego możnowładcę i maga Rauda, ale został pokonany przez silne prądy i mgłę (co prawdopodobnie odnosi się do warunków panujących wokół Saltstraumen). Dzięki chrześcijańskiemu biskupowi, który uspokoił wody, Olaf ostatecznie zwyciężył i zamordował Rauda, gdy ten odmówił przejścia na chrześcijaństwo[3].
-
Wiry w cieśninie Saltstraumen -
Łódź płynąca w górę prądu -
Film z mostu nad cieśniną
-
Wypływ wody z Saltstraumen widoczny na obrazie satelitarnym NASA
Przypisy
- ↑ a b Anthony Ham: Norway. Stuart Butler, Miles Roddis (red.). Wyd. 5. Footscray, Vic.: Lonely Planet, 2011, s. 292. ISBN 978-1-74179-330-7.
- ↑ a b Geir Thorsnæs: Saltstraumen. [w:] Store norske leksikon [on-line]. Store norske leksikon, June 8, 2020-07-08. [dostęp 2021-12-16]. (norw.).
- ↑ a b c d e f Saltstraumen ved Bodø. W: Bjørn Gjevik: Flo og fjære langs kysten av Norge og Svalbard. Farleia forlag, 2009, s. 133-144. ISBN 97882998031.
- ↑ a b c Marten Grabbe, Emilia Lalander, Staffan Lundin, Mats Leijon. A review of the tidal current energy resource in Norway. „Renewable and Sustainable Energy Reviews”. 13, s. 1899–1909, 2009. DOI: 10.1016/j.rser.2009.01.026. (ang.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.