Segenuci (bur. Segeenuud)^[1] – plemię w składzie Buriatów. Obszar tradycyjnego zamieszkiwania Segenutów rozciąga się od górnego biegu Leny na wschodzie do ujścia Angary i Oki na północnym zachodzie^[2], W centralnej części włączono doliny Obusy i Oudy. Segenuci zamieszkują również wyspę Olchon, w Dolinie Barguzinskiej i na terenie stepu Kudaryńskiego w rejonie delty Selengi^[3].

Etnonim segeen (segeened, segeenuud, segenuud, cegenuud) wraz z „өlөd”, świadczy o dawnym ojrackim pochodzeniu. Znaczenie etnonimu Sega można wyjaśnić z buriackiego Sega – „niebieski”, „jasnoniebieski”. Być może nosiciele tego etnonimu mieli sztandar koloru niebieskiego^[4]. Etnonim można również powiązać z terminem „Sygin”^[3] oznaczającym władcę. Charakterystyczne w tym przypadku są legendy o niegdyś potężnych i licznych Segenutach, którzy nieustannie napadali i plądrowali nielicznych w przeszłości Echirytów i Bulagatów. W ten sposób nazwa potoczna w stosunku do arystokratycznego klanu – „Sygin”^[3][5] mogła przerodzić się w etnonim, który pod wpływem fonetyki języka buriackiego zyskał współczesną formę.

W okresie X–XII wieku w Nadbajkalu z ludności, głównie ojrackiego pochodzenia^[5] na północnych obrzeżach, utworzyła się wspólnota określana później mianem Sagenut-olet. Powstała również Wspólnota Terytorialna na czele z ikiresami – odłamem środkowoazjatyckiego plemienia mongolskiego, w górnym biegu rzeki Leny i rzeki Kudy.

Segenuci w XV–XVI wieku rozpadli się na dwie wspólnoty – Ikinat i Segenut. Ikinaci rozprzestrzenili się w kierunku północno-zachodnim, Segenuci pozostali w górnym biegu Leny^[3]. Wspólnota Segenutów rozpadła się na nierówne części w czasie wzmocnienia Bulagatów i Echirytów oraz ich ekspansji terytorialnej. Następnie część Segenów przeniosła się na Olchon, do Doliny Barguzyńskiej i na teren Stepu Kudaryńskiego.

W składzie wielkiego plemienia Segenutów pojawiają się takie rody, jak Segenud, Ikinad, Zungar, Bykod (Buhud, Byhed, Bykot), Nojod, Manholud, Tugud, Szebhen, Hajtal, Durlaj, Torgoud^[3][2], Baruun Gar, Haranuud, Szaranuud, Boronuud^[4] Jabcha Ugar^[5], Balai-Segenud^[1]. Według buriackich legend Segenuci-Oleci są potomkami legendarnego Barga-Batorego, który miał trzech synów: Olędę, Buriadaj i Horidę. Od najstarszego syna Olęda (Oludaja) wywodzili się Segenutowie-Oleci, od Buridaja – Bulagata i Echirita, od Horidia – Hori-Buriata.

Według legend wiele rodów wchodzących w skład wielkiego plemienia Segenutów miało wspólne pochodzenie^[5]. O dawnych związkach między wiercholenskimi Segenutami a udyńskimi Noetami często wspomina się w genealogicznych legendach Noetów. Ustna tradycja Segenutów odnosi ich rodowód do Segena, Ikinat, przodek Ikinatów, według legend był jego bratankiem^[4]. Podobne legendy są przekazywane kolejnym pokoleniom w niektórych małych plemionach, przeważnie osiedlonych na północnych obrzeżach terytorium zajmowanego przez plemiona buriackie, takich jak Zungar, Bykot, Tugut, Hajtal, Shebheng, Manholut.

• Балдаев С. П., Родословные предания и легенды бурят. Ч. 1. Булагаты и эхириты, Улан-Удэ, 1970.
• Цыдендамбаев Ц. Б., Бурятские исторические хроники и родословные. Историко-лингвистическое исследование, Бурятское книжное издательство, Улан-Удэ 1972.
• Цыдендамбаев Ц. Б., Бурятские исторические хроники и родословные, как источники по истории бурят. Улан-Удэ 2001.
• Нанзатов Б. З., Племенной состав бурят в XIX веке. Народы и культуры Сибири. Взаимодействие как фактор формирования и модернизации, Сборник статей, Иркутск, 2003.
• Нанзатов Б. З., Этногенез западных бурят (VI–XIX вв.), Иркутск, 2005.