Spintria

Typowe tessery spintryjskie pochodzące ze znalezisk w Pompejach
Wyjątkowa spintria znaleziona w Thailen (III w.)

Spintria (l.mn. spintriae) – obsceniczny żeton rzymski (tessera), znany z czasów wczesnego cesarstwa, najpewniej mający związek z prostytucją w domach publicznych.

Opis

Nazwa ta, przyjęta umownie, odnosi się do metalowych żetonów o jednakowej tematyce, których funkcja i przeznaczenie dotychczas nie zostały zadowalająco wyjaśnione. Wybite na krążkach z brązu (rzadziej z mosiądzu), o średnicy ok. 20-22 mm, mają zwykle po jednej stronie wyobrażenie scen erotycznych i symboli seksualnych[a], po drugiej – liczby rzymskie od I do XVI, często w wieńcu lub w kolistej obwódce i niekiedy z dodatkiem kropek powyżej. Znany jest też odrębny cykl spintriów z wyobrażeniami popiersi rodziny cesarza Tyberiusza opatrzonych liczbami.

Uważa się je za przypuszczalnie tożsame z „lasciva nomismata” wspomnianymi przez Marcjalisa w jednym z epigramów (VIII, 78)[1]. Pochodzą głównie z I wieku n.e. (aż do czasów Domicjana[b]), choć rzadkie znaleziska mogą świadczyć o używaniu ich w II wieku i później[c].

Pochodzenie nazwy

Terminem tym u Rzymian określano najprawdopodobniej prostytutkę męską, czego ślady znajdujemy u Swetoniusza (Żywoty cezarów) i Tacyta (Roczniki)[2]. Nazwę przeniesiono na rzymskie żetony obsceniczne dopiero w XVII w., zapewne wskutek swoistego nieporozumienia z tekstem Swetoniusza[d]. Źródła pisane nie dostarczają żadnego dowodu, że używano jej w odniesieniu do przedmiotów[e], zaś innych świadectw brak. Niekiedy stosuje się właściwszą i precyzyjniejszą nazwę tessery spintryjskie.

Przeznaczenie

Co do zastosowania tych przedmiotów wysuwano dotąd rozmaite hipotezy. Według jednej z nich wypuszczano je w latach panowania Tyberiusza dla skompromitowania władzy niemoralnego cesarza. Widziano w nich też m.in. żetony (sztony) przeznaczone do szczególnego rodzaju gier, jak również znaki wstępu (marki) do term publicznych lub na frywolne widowiska w ulicznych teatrach. Przede wszystkim jednak uznawano je za sztony wykorzystywane w domach publicznych (lupanarach)[f]. Stosowanie ich tam zamiast pieniądza byłoby podyktowane ustawowym zakazem wnoszenia do miejsc rozpusty monet z wizerunkiem osoby panującej[g].

Liczby uwidocznione na sztonach (często z dodatkiem litery "A") miałyby oznaczać ceny za odpowiedni rodzaj usługi wyrażone w assariusach; najdroższa miałaby wartość denara (= 16 asów)[h]. Przyjmowano także, iż liczby te mogłyby oznaczać numery pomieszczeń w domu publicznym, a nawet określoną pozycję przy stosunku (literę A łączono ze słowem accubitio – pokładanie)[3].

Wśród najnowszych ujęć wyraża się przypuszczenie, że część z nich to jednak XVI-wieczne naśladownictwa tesser antycznych z okresu wytwarzania w Italii tzw. padwanów[4].

Tessery spintryjskie stanowią popularny obiekt kolekcjonerski i współcześnie osiągają bardzo wysokie ceny aukcyjne. Ze względu na ogromny popyt na rynku numizmatycznym rozpowszechniły się liczne ich naśladownictwa i fałszerstwa.

Uwagi

  1. ↑ Niektóre sceny są o tematyce homoseksualnej. Sporne jest, czy do typowych spintriów należy też zaliczać niewielką grupę tesser z mosiądzu z pojedynczym wyobrażeniem seksualnym (naga kobieta, bożek Pan z erekcją, uskrzydlony fallus itp.).
  2. ↑ Do wczesnych można zaliczyć też egzemplarz znaleziony przypadkowo nad Tamizą pod koniec 2010 r. – jako pierwszą znaną nauce spintrię pochodzącą z obszaru Wysp Brytyjskich (Cathryn Creed: Roman spintria from the banks of the Thames[1]) [dostęp 2014-12-11].
  3. ↑ Np. żeton znaleziony w Thailen (Kraj Saary, Niemcy) pochodzący z 3 ćwierci III wieku.
  4. ↑ Niemiecki uczony E. Spanheim w 1664 r.; połączył on swobodnie tessery o motywach erotycznych z informacjami o seksualnych wybrykach za cesarza Tyberiusza, wprowadzając błędny termin do nowożytnej literatury naukowej.
  5. ↑ Tacyt stwierdza jedynie: „Wtedy to dopiero wynaleziono nieznane przedtem nazwy sellarii i spintriae, pochodzące od plugawości miejsca i rozmaitości oddawania się” (Roczniki VI,1). U Swetoniusza zaś wyraźnie: „(…) oraz wynalazcy potwornego stosunku, których nazywał [Tyberiusz] spintriami, spleceni w potrójnym uścisku” (Żywoty cezarów, Tyb. 43). Wedle dzisiejszych pojęć chodzi więc o biseksualistów.
  6. ↑ Mimo licznych znalezisk np. w Pompejach, brak jednak bezpośredniego dowodu, że stosowano tam żetony zamiast monet (T.A.J. McGinn: The Economy of Prostitution in the Roman World, Ann Arbor 2004, s. 86).
  7. ↑ Fragment u Kasjusza Diona (Historia rzymska LXXXVIII, 16.5) mówi o ukaraniu przez cesarza Karakallę śmiercią pewnego ekwity, który złamał ten zakaz.
  8. ↑ Stwierdzono jednak, iż nie zawsze konkretne pozycje odpowiadają tej samej liczbie.

Przypisy

  1. ↑ «Spintria» w C.C. Chamberlain: Guide to Numismatics, London 1965, s. 156.
  2. ↑ Swetoniusz: Żywoty cezarów (przeł. J. Niemirska-Pliszczyńska), Wrocław 1965, s. 216; Tacyt: Dzieła (przeł. S. Hammer), Warszawa 2004, s. 200.
  3. ↑ H. Kahnt: Das große Münzlexikon von A bis Z, Regenstauf 2005, s. 455; natomiast w oznaczonych liczbami od I do XX i bez „A” doszukuje się renesansowych imitacji „padwanowych”.
  4. ↑ Także Х. Фенглер, Г. Гироу, В. Унгер: Словарь нумизмата. Монеты, медали, описание монет. Нумизматическая энциклопедия, Mосҝва 1993 [2]

Bibliografia

  • T.V. Buttrey: The «spintriae» as a historical source w „The Numismatic Chronicle”, t. 13 (1973), s. 54-63
  • C.L. Murison: Tiberius, Vitellius and the spintriae w „The Ancient History Bulletin” nr 1 (1987), s. 97-99
  • L. Jacobelli: Spintriae e ritratti Giulio-Claudii, t.1: Spintriae e scene diverse. L'impianto iconografico. Milano 2000
  • B. Simonetta, R. Riva: Le tessere erotiche romane (spintriae). Quando ed a che scopo sono state coniate. Lugano 1981

Zobacz też

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.