Tiole

Tiole, tioalkohole (ze starogreckiego: θεῖον (theion) = siarka; dawniej merkaptany; z łac. mercurium captans = wiążący rtęć) – grupa organicznych związków chemicznych, odpowiedników alkoholi, w których atom tlenu grupy hydroksylowej został zastąpiony atomem siarki. Do tioli należą między innymi:

Grupa tiolowa

Grupa tiolowa (−SH), inaczej sulfohydrylowa, jest analogiczna do grupy wodorotlenowej −OH, jednak z powodu niższej elektroujemności siarki względem tlenu wykazuje mniejszą polaryzację i, co za tym idzie, tworzy słabsze wiązania wodorowe. W związku z tym tiole mają niższą temperaturę wrzenia i gorzej rozpuszczają się w wodzie niż alkohole o porównywalnych masach cząsteczkowych (podobnie siarkowodór H2S w warunkach standardowych jest gazem, zaś H2O cieczą).

Właściwości

Wiele tioli to bezbarwne ciecze, mające zapach przypominający czosnek. Zapach jest silny i odpychający. Tiole wiążą się silnie z białkami skóry i są odpowiedzialne za silny, nieznośny zapach wydzieliny skunksa. Tiole celowo dodawało się do gazu ziemnego, który jest bezwonny, aby ułatwić jego wykrycie.

Mają właściwości kwasowe znacznie silniejsze niż alkohole, reagują z zasadami i niektórymi metalami, tworząc związki o charakterze soli.

Nazewnictwo

  • słowo „tioalkohol” (daw. „merkaptan”[1]) i przymiotnikowa nazwa łańcucha węglowego, na przykład:
    • CH3SH – tioalkohol metylowy (merkaptan metylowy)
    • C2H5SH – tioalkohol etylowy (merkaptan etylowy)

Nazwa „merkaptany” pochodzi z łacińskiego mercurium captans, czyli „wiążący rtęć”[2][3], ze względu na łatwość reakcji z jonami Hg2+, w efekcie której z roztworu wytrącają się nierozpuszczalne sole siarczkowe[1].

Przyrostek „-tiol” stosuje się tylko wtedy, gdy grupa tiolowa (−SH) ma najwyższą ważność. Jeśli występuje w związku wielofunkcyjnym jako grupa o niższej ważności, stosuje się przedrostek „sulfanylo-”, „merkapto-” lub „tiohydroksy-”[1][4]. Według wytycznych IUPAC z roku 2013 zalecaną nazwą jest przedrostek „sulfanylo-”[1][5]. Przykład: HO−CH2CH2−SH; jest to pochodna etanu podstawiona grupami −OH i −SH przy sąsiednich atomach węgla; grupa hydroksylowa ma pierwszeństwo przed tiolową[1]; możliwe nazwy: 2-sulfanyloetanol (rekomendowana przez IUPAC), 2-merkaptoetanol, β-merkaptoetanol, 2-(tiohydroksy)etanol.

Otrzymywanie tioli

Bezpośrednia reakcja halogenków alkilowych z wodorosiarczkiem sodu jest mało wydajna ze względu na powstawanie produktu dialkilowanego (tioeteru):

CH3CH2Br + NaSH → CH3CH2SH + NaBr
CH3CH2Br + CH3CH2SH → (CH3CH2)2S + HBr

Jedną z metod otrzymywania tioli jest S-alkilowanie tiomocznika halogenkami alkilowymi. Powstająca sól izotiouroniowa może zostać wyizolowana i zhydrolizowana w warunkach zasadowych do tiolu[6], np.

C2H5Cl + (NH2)2CS → [C2H5−S−C(NH2)2]Cl
[C2H5−S−C(NH2)2]Cl + KOH + H2O → C2H5SH + 2NH3 + KCl + CO2

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f 10.9. Thiols. W: W.H. Brown, B.L. Iverson, E.V. Anslyn, C.S. Foote: Organic Chemistry. Brooks/Cole, Cengage Learning, 2014, s. 464–438. ISBN 978-1-133-95284-8.
  2. ↑ Witold Doroszewski (red.): merkaptan. [w:] Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-03-20].
  3. ↑ mercaptan. [w:] Merriam-Webster Dictionary [on-line]. [dostęp 2015-03-20].
  4. ↑ H. Illustrative List of Substituent Prefixes. W: Naming and Indexing of Chemical Substances for Chemical Abstracts. American Chemical Society, 2008, s. 118–124.
  5. ↑ P-63.1.5. Sulfur, selenium, and tellurium analogues ofhydroxy compounds. W: Nomenclature of Organic Chemistry. Henri A. Favre, Warren H. Powell (red.). The Royal Society of Chemistry, 2014, s. 697. DOI: 10.1039/9781849733069. ISBN 978-0-85404-182-4.
  6. ↑ Speziale, A. J.. Ethanedithiol. „Org. Synth.”. Coll. Vol. 4, s. 401, 1963. 

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.