Turul

Ten artykuł dotyczy mitycznego stworzenia. Zobacz też: SMS Turul – okręt austro-węgierski.

Turul – mityczny ptak, identyfikowany z rarogiem lub sokołem, który miał przyprowadzić lud Madziarów w miejsce obecnych Węgier. Choć nie jest oficjalnym godłem państwa, stanowi ważny symbol kulturowy Węgrów, szczególnie popularny wśród zwolenników koncepcji tzw. „Wielkich Węgier”, pragnących odtworzenia granic sprzed podpisania traktatu w Trianon.

Według innych interpretacji Turul ma cechy orła i kruka. Jest mitycznym praojcem narodu węgierskiego – świętym ptakiem totemowym Arpadów lub postacią najwyższego boga Istena, mitycznym ojcem Attyli i Almosa.

Pomniki Turula

Najsłynniejszy pomnik Turula znajduje się na filarze kończącym ozdobne ogrodzenie wschodniego dziedzińca zamku Królewskiego w Budapeszcie[1]. Został wykonany w 1905 roku przez rzeźbiarza Gyulę Donátha[2][3]. Donáth jest także autorem pomnika Turula stojącego od 1907 roku w Bánhidzie(inne języki), dzielnicy miejscowości Tatabánya, położonej 60 km na zachód od Budapesztu. Posąg Turula z tego pomnika charakteryzuje się 15-metrową rozpiętością skrzydeł, co czyni go największym w Europie posągiem przedstawiającym ptaka[4].

W Budapeszcie, oprócz pomnika na terenie zamku Królewskiego, znajduje się jeszcze jeden pomnik Turula, budzący sporo kontrowersji monument w XII dzielnicy (Hegyvidéku), na skrzyżowaniu ulic Istenhegyi i Böszörményi, w pobliżu kościoła Városmajor[5][6][7]. Pomnik ten powstał w 2005 roku jako forma upamiętnienia miejscowych ofiar II wojny światowej, z inicjatywy ówczesnego burmistrza Budapesztu, wywodzącego się z prawicowej partii Fidesz Györgya Mitnyana[5][6]. Postawienie pomnika odbyło się bez wymaganych zezwoleń lewicowo-liberalnego kierownictwa Budapesztu[5][6]. Próby działań administracyjnych związanych z usunięciem nielegalnego obiektu budowlanego spotkały się ze sprzeciwem radykalnych i skrajnie prawicowych organizacji politycznych (m.in. partii Jobbik), które wielokrotnie organizowały demonstracje w obronie pomnika[5][6]. Bronienie pomnika przez organizacje skrajnie prawicowe ma podłoże w znaczeniu Turula jako symbolu kojarzonego z faszystowskim ugrupowaniem strzałokrzyżowców, istniejącego w czasie II wojny światowej[5]. W październiku 2019 roku w czasopiśmie Mozgó Világ ukazał się artykuł opisujący zbrodniczą działalność w ramach ugrupowania strzałokrzyżowców Józsefa Pokorniego, dziadka obecnego (stan na 2023 rok) burmistrza XII dzielnicy Budapesztu z ramienia Fideszu, Zoltána Pokorniego[8][5]. Okazało się, że jego nazwisko widnieje na pomniku wśród nazwisk ofiar wojny[5]. Pokorni natychmiast zainicjował usunięcie nazwiska swojego przodka ze zbioru nazwisk ofiar na monumencie[6]. W lutym 2021 roku rada XII dzielnicy zdecydowała o zastąpieniu pomnika Turula nowym pomnikiem upamiętniającym II wojnę światową[7].

Poza Budapesztem i Tatabányą pomniki Turula znajdują się także m.in. w miejscowościach Nagykanizsa, Velence i Nagykáta (pomniki w dwóch ostatnich miejscowościach są tzw. „pomnikami trianońskimi” (węg. Trianon-emlékmű(inne języki))[9][10][11].

Galeria zdjęć pomników

  • Pomnik Turula na filarze ogrodzenia na terenie zamku Królewskiego w Budapeszcie
    Pomnik Turula na filarze ogrodzenia na terenie zamku Królewskiego w Budapeszcie
  • Pomnik Turula w Tatabányi
    Pomnik Turula w Tatabányi
  • Pomnik Turula w XII dzielnicy Budapesztu
    Pomnik Turula w XII dzielnicy Budapesztu
  • Pomnik Turula w Nagykanizsa
    Pomnik Turula w Nagykanizsa
  • Trianoński pomnik Turula w Velence
    Trianoński pomnik Turula w Velence
  • Trianoński pomnik Turula w Nagykáta
    Trianoński pomnik Turula w Nagykáta

Przypisy

  1. ↑ Mr Foster: History of Hungary's Buda Castle and Its Rebirth. owlcation.com, 2023-01-30. [dostęp 2023-06-30]. (ang.).
  2. ↑ Műalkotás – Budapest – A budavári turul szobor. archivum.mtva.hu. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).
  3. ↑ Budai Vár: visszaszállt a Turul a helyére. infostart.hu, 2021-09-02. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).
  4. ↑ Tatabánya, Turul-emlékmű, Szelim-barlang. kirandulastippek.hu. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).
  5. ↑ a b c d e f g jezwegierski: Pomnik morderców. jezwegierski.home.blog, 2021-02-20. [dostęp 2023-06-30]. (pol.).
  6. ↑ a b c d e Fate of Controversial Turul Statue Near Arrow-Cross Killings Still in Limbo. hungarytoday.hu, 2021-02-02. [dostęp 2023-06-30]. (ang.).
  7. ↑ a b New World War II memorial to be built in 12th District – Turul Statue not to be renamed. pestbuda.hu, 2021-02-02. [dostęp 2023-06-30]. (ang.).
  8. ↑ Rab László: Pokorni József kabátja – tanulmány. mozgovilag.hu, 2019-10-18. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).
  9. ↑ Turul szobor – Nagykanizsa. szallas.hu. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).
  10. ↑ Trianon-emlékmű avatása Velencén. feol.hu, 2019-08-21. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).
  11. ↑ Nagykáta, Trianon-emlékmű. trianon100.hu. [dostęp 2023-06-30]. (węg.).

Bibliografia

  • Bogowie, demony, herosi. Leksykon, Zbigniew Pasek (red.), Kazimierz Banek, Kraków: „Znak”, 1996, s. 389, ISBN 83-7006-597-X, OCLC 749557414.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.