Tymf

Tymf z 1663
Próbny tymf portretowy z 1664

Tymf (tynf) – początkowo potoczna, od uniwersału Przebendowskiego (1717) oficjalna, nazwa srebrnych monet podwartościowych (kredytowych) Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w których ilość srebra była niższa niż deklarowana przez emitenta wartość[1][2.1].

Deklarowany na monecie nominał tymfa (złotówki) wynosił 30 groszy[3], jednak srebro użyte do produkcji miało wartość nieprzekraczającą 10–15 groszy[4]. Spowodowane to było trudnościami skarbu królewskiego po potopie szwedzkim (por. boratynka)[2.2].

Tymfy emitowano w latach 1663[5.1]–1666[6][5.2], początkowo w mennicach bydgoskiej i krakowskiej, później również lwowskiej. W niektórych źródłach[2.3][1] podawana jest informacja, że bicie tymfów zakończono dopiero w 1667, ale w Łegonicach, po krwawej bratobójczej bitwie pod Mątwami wojska królewskiego z rokoszanami Lubomirskiego (13 lipca 1666), król Jan Kazimierz zawarł ugodę, w której zobowiązał się między innymi do przerwania produkcji monet kredytowych (boratynek i tymfów). Jednak ze względu na potrzebę fiskalną tych emisji bicie faktycznie zakończono dopiero 20 listopada 1666[7.1].

Na awersie tymfów widniał trzyliterowy monogram króla Jana Kazimierza „ICR” (od Ioannes Casimirus Rex), co ze względu na niską wartość monety złośliwie odczytywano jako: Initium Calamitatis Regni (początek nieszczęść królestwa)[8]. Inskrypcja:

DAT PRETIVM SERVATA SALVS POTIORQ3 METALLO EST

(Cenę daje ocalenie kraju i to lepsze jest od kruszcu) miała wyjaśniać intencję, dla której władze zdecydowały się na bicie monety niepełnowartościowej[4]. Emitowanie tych monet umożliwiło dzierżawcy mennic koronnych Andrzejowi Tymfowi (Tympfowi)[9], od którego nazwiska powstała nazwa, dopuszczenie się znacznych nadużyć, których wykrycie ostatecznie zmusiło go do ucieczki z Polski[7.2].

Moneta będąca wraz z boratynką symbolem upadku gospodarczego Rzeczypospolitej, została upamiętniona powiedzeniem „dobry żart jest tynfa wart”. Tymfów wyemitowano ok. 6 mln sztuk[1]. Bito je bardzo niedbale, z częstymi błędami w napisach. Rzekomo srebrna blacha mennicza była z reguły źle rozwalcowana, o nierównej powierzchni[7.3], dlatego egzemplarze starannie wybite, w pełni czytelne, są dość trudno dostępne[potrzebny przypis].

W latach 1752–1755 tymfy bił również August III w mennicy lipskiej[10][1].

Tymfy były w obiegu sto lat, zawsze liczone jako wielokrotność szelągów. Początkowo jako 30x3=90 szelągów, za króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego 31 gr równe 93 szelągom, a za króla Jana III Sobieskiego już 34 gr równym 102 szelągom. Po upływie pół wieku zajęto się tymfami z urzędu. Król August II Sas w 1717 roku naznaczył im kurs przymusowy 38 groszy, płatanych szelągami miedzianymi. W 1765 r. król Stanisław August Poniatowski polecił przyjmować tymfy przymusowo po cenie 36 groszy miedzianych, właśnie nowo emitowanych. Już w następnym roku kasy państwowe wykupiły je po 27 groszy miedzianych, a mennica warszawska przebiła na nową monetę[11].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b c d Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce, Katarzyna Kucharczuk (red.), wyd. pierwsze, Warszawa: CARTA BLANCA Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2012, s. 192, ISBN 978-83-7705-206-8.
  2. ↑ Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, ISBN 978-83-7705-068-2.
    1. ↑ S. 208.
    2. ↑ S. 194–195.
    3. ↑ S. 196.
  3. ↑ R. Radziwonka, Kontrybucje nakładane na warszawski organizm miejski w latach 1702-1716, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio L”, vol. 13, 2015, 1, s. 122, przypis 30.
  4. ↑ a b D. Orzechowska, Złoty – atrybut tożsamości narodowej Polaków?, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna”, 2010, 4 (31), s. 139, przypis nr 16.
  5. ↑ Czesław Kamiński, Janusz Kurpiewski, Katalog monet polskich 1649–1696, wyd. pierwsze, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1982.
    1. ↑ S. 96–100.
    2. ↑ S. 96–105.
  6. ↑ Edmund Kopicki, Ilustrowany skorowidz pieniędzy polskich i z Polską związanych, część 1 i 2, Lech Kokociński (red.), Warszawa: Polskie Towarzystwo Numizmatyczne, 1995, s. 93, ISBN 8385075250.
  7. ↑ Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, ISBN 978-83-62939-00-8.
    1. ↑ S. 128.
    2. ↑ S. 130.
    3. ↑ S. 127–128.
  8. ↑ W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, wyd. 4 krajowe, Warszawa 1999, s. 451.
  9. ↑ W. Konopczyński, Dzieje Polski nowożytnej, Warszawa 1999, s. 445.
  10. ↑ Czesław Kamiński, Jerzy Żukowski, Katalog monet polskich 1697–1763 (Epoka Saska), Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980, s. 173, 194–195.
  11. ↑ Tadeusz Kałkowski, Tysiąc lat monety polskiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków, 1974, s. 265.

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.