INFORMASILENGKAP.COM

Wavellit
	; Wawellit o roz. 4,5 x 4,2 x 3,6 cm
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Al3[(OH)3/(PO4)2]*5H2O; (uwodniony fosforan glinu)
Twardość w skali Mohsa	3,5–4
Przełam	nierówny, muszlowy, półmuszlowy
Łupliwość	dobra, doskonała wg {101}, wyraźna wg {010}
Pokrój kryształu	igiełkowy, drobnoigiełkowy, słupkowy, pręcikowy
Układ krystalograficzny	rombowy, jednoskośny
Klasa krystalograficzna	dwupiramidalna
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	2,3–2,4 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	biała, jasnoszara, zielona, niebieskawa, brunatno-czarna, żółta; bezbarwny, brązowa, niebieskawozielona, różowa, czerwona, brunatna
Rysa	biała
Połysk	szklisty, jedwabisty, perłowy, tłusty
Współczynnik załamania	1,518–1,561 (dwuosiowy)
Inne	dwójłomność: 0,026 dyspersja (optyka): słaba pleochroizm: słaby; X= zielonawy Z= żółtawy
	Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	8.DC.50
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wavellit (wawelit) – minerał z gromady fosforanów^[3], klasy fosforanów uwodnionych. Należy do grupy minerałów rzadkich, rozpowszechniony jest tylko w niektórych rejonach Ziemi^[3].

Nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego lekarza i fizyka Williama Wavella odkrywcy tegoż minerału^[4], który znalazł go w miejscowości Barnstaple w 1800 roku^[3].

Właściwości

Krystalizuje w układzie rombowym^[4]^[1]. Minerał ten tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym^[2]. Występuje w skupieniach promienistych, groniastych, sferolitycznych, nerkowatych, kulistych, kolistych^[2]^[1], rozetowych, włóknistych^[3]. Tworzy nacieki, żyłki, stalaktyty, naskorupienia^[1]^[3]. Jest kruchy, przezroczysty lub przeświecający^[1] rozpuszcza się w kwasie solnym^[1].

Występowanie

Minerał hydrotermalny niskich temperatur a także strefy procesów hipergenicznych (minerał strefy wietrzenia)^[4]^[3]. Występuje w szczelinach i spoinach warstwowych łupków krzemionkowych, piaskowca, wapienia^[2], w żyłach kruszcowych np. kasyterytu, w niektórych utworach magmowych^[3], złożach fosforytów^[1]. Rzadziej w szczelinach skał metamorficznych (m.in. w łupkach łyszczykowych, kwarcytowych i diopsydowych)^[3]. Niekiedy w wietrzejących granitach^[2]. Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: strengit, turkus, kakosen, crandallit, kwarc, kalcyt, waryscyt, afmit, hematyt, goethyt, limonit, piroluzyt^[2]^[1]^[4]^[3].

Miejsca występowania:

Na świecie: Niemcy – Bawaria, Saksonia, Hesja; Wielka Brytania – Kornwalia, Devonshire; USA – Floryda, Arkansas, Pensylwania; Brazylia, Czechy – Zbiroh, Zeleznik; Boliwia^[1]^[3].

W Polsce: znaleziony w Górach Świętokrzyskich^[1] w jednostce łysogórskiej w spękaniach późno kambryjskich piaskowców kwarcytowych (arenitach kwarcowych o cemencie kwarcowym regeneracyjnym) budujących wzgórza w rejonie Barczy. Przypuszczalny źródłem jonów fosforanowych mogły być fosforanowe pancerze trylobitów, których ślady bytności zachowały się w postaci licznych skamieniałości śladowych Cruziana (d’Orbigny, 1842) na stropach ławic piaskowców (ślady pełzania trylobitów po dnie morskim)^{[potrzebny przypis]}. Ponadto na Dolnym Śląsku (w szczelinach łupków diopsydowych) koło Strzelina, w łupkach łyszczykowych w Brodziszowie koło Ząbkowic Śląskich i w łupkach kwarcytowych w Pustkowie Wilczkowskim^[3]^[4].

Zastosowanie

ma znaczenie kolekcjonerskie (minerał poszukiwany i wyjątkowo cenny)
większe nagromadzenia wykorzystywane są do produkcji nawozów fosforowych
wykorzystywany do produkcji zapałek

Galeria

w towarzystwie waryscytu z kopalni Wiśniówka w Górach Świętokrzyskich
intensywnie zielony w postaci kulistej z Arkansas
okaz z Boliwii

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 62, ISBN 978-83-7020-313-9 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 234, ISBN 978-83-7073-816-7 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 478-479, ISBN 978-83-8293-231-7 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 178, ISBN 978-83-7073-816-7 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h Wavellite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-16] (ang.).

Bibliografia

J. Parafiniuk: Minerały systematyczny katalog 2004, TG ”Spirifer” W-wa 2005
A. Bolewski, A. Manecki: Mineralogia szczegółowa, Wyd. PAE W-wa 1993
W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. ”Alma – Press” 2003

Linki zewnętrzne

artykuł o wawellicie na stronie Webmineral.com (ang.)
artykuł o wawellicie na stronie Mindat.org (ang.)

[książka7-1] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 62, ISBN 978-83-7020-313-9 .

[książka2-2] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 234, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka4-3] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 478-479, ISBN 978-83-8293-231-7 .

[książka1-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 178, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[mindat-5] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h Wavellite, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-16] (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Wavellit