Brigada e 12-të e Operacioneve Speciale "Azov" (Ukrainisht: 12-ta bryhada spetsialnoho pryznachennya "Azov") është një formacion i Gardës Kombëtare të Ukrainës me bazë më parë në Mariupol, në rajonin bregdetar të Detit Azov, nga e cila ka marrë emrin e saj. Ajo u themelua në maj 2014 si Batalioni Azov (Batalion "Azov"), një milici vullnetare e vetëfinancuar nën komandën e Andriy Biletsky, për të luftuar forcat e mbështetura nga Rusia në Luftën e Donbasit. Ajo u inkorporua zyrtarisht në Gardën Kombëtare më 11 nëntor 2014 dhe u ricaktua si Detashmenti i Operacioneve Speciale "Azov", i njohur gjithashtu si Regjimenti Azov. Në shkurt 2023, Ministria e Punëve të Brendshme të Ukrainës njoftoi se Azov do të zgjerohej si një brigadë e Gardës së re Ofensive.^[1]

Njësia ka shkaktuar polemika mbi lidhjen e saj të hershme dhe gjoja të vazhdueshme me grupet e së djathtës ekstreme dhe ideologjinë neo-naziste, përdorimin e simboleve të diskutueshme të lidhura me nazizmin dhe pretendimet e hershme se anëtarët e njësisë morën pjesë në shkeljet e të drejtave të njeriut. Disa ekspertë kanë qenë kritikë për rolin e regjimentit brenda Lëvizjes më të madhe Azov, një grup ombrellë politik i përbërë nga veteranë dhe organizata të lidhura me Azov, dhe ambiciet e tij të mundshme politike të ekstremit të djathtë, pavarësisht pretendimeve për depolitizimin e regjimentit. Të tjerë argumentojnë se regjimenti ka ndryshuar, duke zbutur bazat e tij të ekstremit të djathtë pasi u bë pjesë e Gardës Kombëtare. Regjimenti Azov ka qenë një temë e përsëritur e propagandës ruse.^[1][2]

Madhësia e regjimentit u vlerësua të ishte rreth 2500 luftëtarë në vitin 2017 dhe rreth 900 në 2022. Shumica e anëtarëve të njësisë janë rusishtfolës nga rajonet rusishtfolëse të Ukrainës. Ai përfshin gjithashtu anëtarë nga vende të tjera. Regjimenti fitoi vëmendje të përtërirë gjatë pushtimit rus të Ukrainës. Presidenti rus Vladimir Putin pretendoi se Ukraina kontrollohej nga forcat e ekstremit të djathtë, si Azov, dhe dha "denazifikimin" si arsye për pushtimin. Regjimenti Azov luajti një rol të spikatur në rrethimin e Mariupolit dhe bëri qëndrimin e tij përfundimtar në fabrikën e çelikut Azovstal. Rrethimi përfundoi kur një numër i konsiderueshëm i luftëtarëve të regjimentit, përfshirë komandantin e tij, Denys Prokopenko, u dorëzuan te forcat ruse me urdhër të komandës së lartë ukrainase. Njësia është cilësuar një grup terrorist nga Rusia që nga gushti 2022, pas së cilës Rusia filloi të dënonte robërit e Azov në gjyqe të rreme për t'i ndëshkuar ata për mbrojtjen e Ukrainës.^[2]

• Pushtimi rus i Ukrainës në 2022
• Lufta Ruso-Ukrainase

1. ^ ^{a b} Lister, Tara John,Tim (2022-03-29). "A far-right battalion has a key role in Ukraine's resistance. Its neo-Nazi history has been exploited by Putin". CNN (në anglisht). Marrë më 2024-10-23.{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve (lidhja)
2. ^ ^{a b} "War in Ukraine: The Azov brigade's last stand in Mariupol" (në anglisht). 2022-04-17. Marrë më 2024-10-23.