Datafikimi

Datafikimi i referohet procesit përmes të cilit ndërveprimet, sjelljet dhe aktivitetet e përditshme shndërrohen në të dhëna të kuantifikueshme që mund të gjurmohen dhe analizohen.[1][2]

Përkufizimi

Sipas José van Dijck, datafikimi përkufizohet si transformimi i veprimeve sociale në të dhëna të matshme, duke mundësuar gjurmimin dhe analizën e sjelljes njerëzore.[1]

Ky proces është bërë i mundur përmes zhvillimit të platformave digjitale dhe mediave sociale, të cilat mbledhin dhe përpunojnë të dhëna mbi ndërveprimet e përdoruesve.[1]

Datafikimi si paradigmë

Datafikimi është bërë një paradigmë e re për të kuptuar sjelljen sociale dhe përdoret nga kompani, institucione dhe kërkime shkencore për të analizuar aktivitetet njerëzore në shkallë të gjerë.[1]

Platforma si rrjetet sociale bëjnë të mundur transformimin e marrëdhënieve, interesave dhe ndërveprimeve në të dhëna të matshme dhe të aksesueshme për analiza.[1]

Dataizmi dhe dataveillance

Datafikimi lidhet me konceptin e dataizmit, i cili përshkruan besimin se të dhënat mund të ofrojnë njohuri objektive mbi realitetin.[1]

Gjithashtu lidhet me dataveillance, që i referohet mbikëqyrjes së vazhdueshme përmes të dhënave dhe metadata-ve.[1]

Dimensioni ekonomik

Sipas Couldry dhe Mejias, proceset e mbledhjes së të dhënave janë pjesë e një forme të re të quajtur kolonializëm i të dhënave, ku jeta njerëzore përvetësohet si burim për kapitalizmin.[3]

Ky proces përfshin shndërrimin e aktiviteteve të përditshme në të dhëna që përdoren për krijimin e vlerës ekonomike.[3]

Çështjet etike

Në kontekstin e etikës së të dhënave, datafikimi lidhet me çështje si privatësia, transparenca dhe kontrolli mbi të dhënat.[2]

Përdoruesit shpesh nuk kanë kontroll të plotë mbi mënyrën se si të dhënat e tyre mblidhen, përpunohen dhe përdoren.[2]

Referenca

  1. ^ a b c d e f g Van Dijck, José (2014). "Datafication, dataism and dataveillance: Big Data between scientific paradigm and ideology". Surveillance & Society, 12(2), 197–208.
  2. ^ a b c Stamboliev, Eugenia (2026). Data Ethics and Legal Issues – Lecture slides. University of Vienna.
  3. ^ a b Couldry, Nick; Mejias, Ulises A. (2019). The Costs of Connection: How Data Are Colonizing Human Life and Appropriating It for Capitalism. Stanford University Press.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.