Trigo

Trigo
Pag-uuring siyentipiko
Kaharian:
Plantae
(unranked):
Angiosperms
(unranked):
Monocots
(unranked):
Commelinids
Orden:
Poales
Pamilya:
Poaceae
Subpamilya:
Pooideae
Tribo:
Triticeae
Henero:
Triticum

Uri[1]
Mga espesyeng Triticum:
  • T. aestivum
  • T. aethiopicum
  • T. araraticum
  • T. boeoticum
  • T. carthlicum
  • T. compactum
  • T. dicoccoides
  • T. dicoccon
  • T. durum
  • T. ispahanicum
  • T. karamyschevii
  • T. macha
  • T. militinae
  • T. monococcum
  • T. polonicum
  • T. spelta
  • T. sphaerococcum
  • T. timopheevii
  • T. turanicum
  • T. turgidum
  • T. urartu
  • T. vavilovii
  • T. zhukovskyi
Tumutubong buto ng trigo
Para sa may kaugnayan sa matematika, basahin ang Trigonometriya.

Ang trigo ay isang damong sinasaka para sa binhi nito, isang seryales na pagkaing isteypol sa buong mundo.[2][3][4] Binubuo ng mararaming uri ng trigo ang uring Triticum;[5] T. aestivum ang pinakamalawakang itinatanim sa mga ito. Iminumungkahi ng ebidensiyang arkeolohikal na unang nilinang ang trigo sa mga rehiyon sa Matabang Gasuklay noong 9600 BK. Sa botanika, isang uri ng prutas ang butil ng trigo na tinatawag na karyopsis.

Itinatanim sa mas maraming lupain ang trigo kaysa sa mga iba pang pananim (220.4 milyong ektarya, 2014).[6] Mas malaki ang pandaigdigang kalakalan sa trigo kaysa sa lahat ng iba pang pananim na pinagsama-sama.[7]

Noong 2020, 761 milyong tonelada (1.7 trilyon libra) ang pandaigdigang produksiyon ng trigo; pumangalawa lamang ito sa mais.[6] Mula 1960, natriple ang pandaigdigang produksiyon ng trigo at iba pang inaaning butil at inaasahang dadami pa hanggang sa kalagitnaan ng ika-21 siglo.[8] Pataas nang pataas ang pandaigdigang demand sa trigo dahil sa natatanging lapot-lastiko at malagkit na katangian ng mga protinang gluten, na nagpapadali sa paggawa ng mga prosesadong pagkain, na pataas din sa pagkonsumo dahil sa industriyalisasyon ng mundo at westernisasyon ng diyeta.[9]

Isang mahalagang pinagmumulan ng karbohidrata ang trigo.[9] Sa buong mundo, ito ang nangungunang pinagmumulan ng protinang de-gulay sa pagkaing pantao, na may halos 13% na nilalamang protina, na medyo mataas kumpara sa mga iba pang pangunahing seryales[10] pero medyo mababa pagdating sa kalidad ng protina (sa pabibigay ng mga mahahalagang asidong amino).[11][12] Kapag kinakain ang buong butil, ang trigo ay pinagmumulan ng maraming sustansiya at hiblang pandiyeta.[9]

Sa maliit na bahagi ng pangkalahatang populasyon, kayang pasimulan ng gluten – na karamihan ay binubuo ng protinang de-trigo  – ang sakit sa selyako, pagkasensitibo sa gluteng di-selyako, gluten ataxia at dermatitis herpetiformis.[13]

Mga sanggunian

  1. ↑ Serial No. 42236 ITIS 2002-09-22
  2. ↑ Shewry, Peter R (2009), "Wheat" [Trigo], Journal of Experimental Botany (sa wikang Ingles), 60 (6): 1537–53, doi:10.1093/jxb/erp058, PMID 19386614
  3. ↑ James D. Mauseth (2014). Botany [Botanika] (sa wikang Ingles). Jones & Bartlett Publishers. p. 223. ISBN 978-1-4496-4884-8. Perhaps the simplest of fruits are those of grasses (all cereals such as corn and wheat)...These fruits are caryopses.
  4. ↑ Belderok, Bob & Hans Mesdag & Dingena A. Donner. (2000) Bread-Making Quality of Wheat. Springer. p.3. ISBN 0-7923-6383-3.
  5. ↑ "triticum". Merriam-Webster Dictionary (sa wikang Ingles).
  6. ↑ 6.0 6.1 "Crops/World Total/Wheat/Production Quantity/2014 (pick list)" [Pananim/Kabuuan ng Mundo/Trigo/Dami ng Produksiyon/2014] (sa wikang Ingles). United Nations, Food and Agriculture Organization, Statistics Division. 2014. Inarkibo mula sa orihinal noong 6 Setyembre 2015. Nakuha noong 8 Disyembre 2016.
  7. ↑ Curtis; Rajaraman; MacPherson (2002). "Bread Wheat" [Tinapay Trigo] (sa wikang Ingles). Food and Agriculture Organization of the United Nations.
  8. ↑ Godfray, H.C.; Beddington, J. R.; Crute, I. R.; Haddad, L; Lawrence, D; Muir, J. F.; Pretty, J; Robinson, S; Thomas, S. M.; Toulmin, C (2010). "Food security: The challenge of feeding 9 billion people" [Seguridad sa pagkain: Ang hamon ng pagpapakain ng 9 bilyong tao]. Science (sa wikang Ingles). 327 (5967): 812–8. Bibcode:2010Sci...327..812G. doi:10.1126/science.1185383. PMID 20110467.
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 Shewry PR, Hey SJ (2015). "Review: The contribution of wheat to human diet and health" [Pagsusuri: Ang ambag ng trigo sa diyeta at kalusugan ng tao]. Food and Energy Security (sa wikang Ingles). 4 (3): 178–202. doi:10.1002/fes3.64. PMC 4998136. PMID 27610232.
  10. ↑ European Community, Community Research and Development Information Service (24 Pebrero 2016). "Genetic markers signal increased crop productivity potential" [Panandang henetiko, nagsesenyas ng potensiyal na pagtaas sa produktibidad ng pananim]. Nakuha noong 1 Hunyo 2017.
  11. ↑ "Nutritional quality of cereals" [Kalidad ng nutrisyon sa mga seryales] (sa wikang Ingles). Food and Agriculture Organization of the United Nations. Nakuha noong 1 Hunyo 2017.
  12. ↑ Dietary protein quality evaluation in human nutrition [Pagsusuri ng kalidad ng protina sa pagkain sa nutrisyon ng tao] (PDF) (sa wikang Ingles). Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2013. ISBN 978-92-5-107417-6. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 2022-10-09. Nakuha noong 1 Hunyo 2017.
  13. ↑ Ludvigsson JF, Leffler DA, Bai JC, Biagi F, Fasano A, Green PH, Hadjivassiliou M, Kaukinen K, Kelly CP, Leonard JN, Lundin KE, Murray JA, Sanders DS, Walker MM, Zingone F, Ciacci C (January 2013). "The Oslo definitions for coeliac disease and related terms" [Ang kahulugang Oslo para sa sakit sa selyako at mga kaugnay na termino]. Gut. 62 (1): 43–52. doi:10.1136/gutjnl-2011-301346. PMC 3440559. PMID 22345659.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.